Azerbaycan Muğam İcrasında Form ve İçeriğin Pan-Doğu Birliği

Öz

Bu çalışma, Yakın ve Orta Doğu’nun ortak kültürel ifade biçimlerinden biri olan muğam–makam sanatının felsefi ve sanatsal boyutlarını ele almaktadır. Azerbaycan muğamlarının, bu geniş geleneğin ayrılmaz bir parçası olarak form ile içerik arasındaki güçlü uyum temelinde şekillendiği ileri sürülmektedir. Aradan geçen yüzyıllara rağmen muğam, sanatsal canlılığını korumuş ve yaşayan bir gelenek olarak varlığını sürdürmüştür. Bununla birlikte, diğer post-Sovyet toplumlarda gözlemlenen dönüşümlere paralel biçimde, Azerbaycan’da muğamın felsefi boyutu—özellikle ezoterik bilgiyle ilişkisi ve sakral niteliği—zamanla önceki belirleyici konumunu kısmen yitirmiştir. Müzikal yapının doğrusal olmayan örgütlenişi ile şiirsel metnin düşünsel ve ideolojik bir ifade aracı olarak üstlendiği rol, bu nedenle yeniden ve daha dikkatli biçimde ele alınmayı gerektirmektedir. Bu çerçevede çalışma, Azerbaycan muğamlarının anlamsal ve kavramsal derinliğinin daha incelikli ve yöntemsel olarak temellendirilmiş bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Böyle bir yaklaşımın, çağdaş icra pratiğinin daha bilinçli ve içsel olarak tutarlı bir zemine oturmasına da katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

The Pan-Eastern Unity of Form and Content in Azerbaijani Mugham Performance

Öz

This study examines the philosophical and artistic dimensions of mugham–maqam art as one of the shared cultural expressions of the Near and Middle East. It argues that Azerbaijani mughams, as an integral part of this broader tradition, are shaped by a fundamental coherence between form and content. Despite the passage of centuries, mugham has maintained its artistic vitality and continues to be transmitted as a living tradition. At the same time, in parallel with developments observed in other post-Soviet contexts, the philosophical dimension of mugham in Azerbaijan—particularly its association with esoteric knowledge and its sacral character—has gradually lost its former centrality. The non-linear organization of musical material and the role of poetic text as a vehicle of philosophical and ideological expression therefore call for renewed scholarly attention. In this context, the article suggests that future research should aim at a more nuanced and methodologically grounded understanding of the semantic and conceptual depth of Azerbaijani mughams. Such an approach would also contribute to a more informed and internally coherent contemporary performance practice.

Anahtar Kelimeler

• Eastern mughams
• Azerbaijani mugham
• Sufi philosophy
• poetic text
• esoteric knowledge

Kaynakça

1. Babayeva-Rashidova, A. E. (2017). The “Als-Far” philosophical model in medieval music treatises. In Music traditions in a globalizing world: Materials of the 1st international scientific-practical conference (pp. 14–17). Ecoprint.
2. Nəcəfzadə, A. İ., & Məmmədəliyev, Y. M. (2017). Muğam: Ali musiqi məktəbləri üçün dərs vəsaiti. Ecoprint.
3. Taghisoy, K. G. (2018). Azerbaijani artistic culture in the context of common cultural values of Turkic peoples. In Problems of researching the musical culture of Turkic peoples: Materials of the 17th international scientific-practical conference (pp. 126–129). ADMIU Publishing House.