Afganistan’ın İstiklal Savaşı’nın Genel Bir Değerlendirilmesi (1919–1921)

Öz

1919 yılının Mayıs ayında, dış politikası uzun süredir Britanya’nın denetimi altında bulunan Afganistan, Emanullah Han’ın liderliğinde bağımsızlık mücadelesi başlattı. Tahta çıkışının hemen ardından Afganistan’ın iç ve dış işlerinde tam bağımsızlığını sağlamayı temel hedef olarak belirleyen Emanullah Han, öncelikle diplomatik yollarla bu amacını gerçekleştirmeye çalıştı. Ancak Britanya yönetiminin Afganistan’ın bağımsızlık taleplerine olumlu yaklaşmaması üzerine, Mayıs 1919’da İngiliz Hindistanı’na karşı askerî harekât başlatıldı. Yaklaşık bir ay süren çatışmaların ardından taraflar ateşkes ilan ederek sorunun müzakere yoluyla çözülmesi konusunda uzlaştı. Savaş sonrasında gerçekleştirilen Rawalpindi görüşmeleri ve devamında yapılan diplomatik müzakereler, Afganistan’ın uluslararası statüsünün yeniden tanımlanmasına zemin hazırladı. Britanya yönetimi, Afganistan’ın Sovyet Rusya’nın nüfuz alanına yönelmesini engelleme amacıyla Kabil ile uzlaşma yolunu tercih etti ve yürütülen müzakereler sonucunda Afganistan’ın bağımsızlığını tanıdı. Böylece Afganistan, dış ilişkilerini serbest biçimde yürütme hakkını elde ederek uluslararası sistemde bağımsız bir devlet olarak yer aldı. Bu gelişme, Afganistan’ın farklı ülkelerle siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler kurmasının önünü açmış ve ülkenin modern dış politikasının şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Keywords:

Anahtar Kelimeler

• Afganistan
• bağımsızlık
• Emanullah Han
• Britanya İmparatorluğu
• Üçüncü İngiliz-Afgan Savaşı

A General Assessment of Afghanistan’s War of Independence (1919–1921)

Öz

In May 1919, Afghanistan, whose foreign policy had long remained under substantial British influence, launched a struggle for independence under the leadership of Amanullah Khan. Immediately after ascending the throne, Amanullah identified full sovereignty in both domestic and foreign affairs as the principal objective of his reign and initially sought to achieve this goal through diplomatic means. However, when the British authorities proved unwilling to recognize Afghanistan’s demands for independence, the Afghan government initiated military action against British India in May 1919. After approximately one month of hostilities, both sides agreed to a ceasefire and turned to negotiations as a means of resolving the conflict. The subsequent Rawalpindi negotiations and the diplomatic exchanges that followed laid the groundwork for the redefinition of Afghanistan’s international status. Concerned that Afghanistan might move closer to Soviet Russia, the British government ultimately adopted a conciliatory approach toward Kabul and, through a series of negotiations, recognized Afghanistan’s independence. As a result, Afghanistan acquired the right to conduct its foreign relations autonomously and emerged as a fully sovereign actor within the international system. This development enabled the country to establish political, economic, and cultural relations with a wide range of states and played a decisive role in shaping the foundations of modern Afghan foreign policy.

Anahtar Kelimeler

• Afghanistan
• independence
• Amanullah Khan
• British Empire
• Third Anglo-Afghan War

Kaynakça

1. Adamec, W. L. (1970). Tārīkh-i ravābiṭ-i siyāsī-yi Afghānistān az zamān-i Amīr ʿAbd al-Raḥmān Khān tā istiqlāl (A. M. Zahma, Trans.). Afghan Kitab. (Original work published 1967). (In Persian).
2. Adamec, W. L. (1998). Ravābiṭ-i siyāsī-yi Afghānistān dar nīma-yi nukhust-i sadda-yi bīstum (M. F. Sahibzade, Trans.). Payiz. (Original work published 1974). (In Persian).
3. Aitchison, C. U. (1933). A collection of treaties, engagements and sanads relating to India and neighbouring countries (Vol. 13). Government of India Central Publication Branch.
4. Dupree, L. (1980). Afghanistan. Princeton University Press.
5. Faryad Afghan, N. (2005). Nigāhī bar tārīkh-i muʿāṣir-i Afghānistān. Danish. (In Persian).
6. Fremont-Barnes, G. (2009). The Anglo-Afghan Wars, 1839–1919. Osprey Publishing.
7. General Staff Branch, Army Headquarters India. (1926). The Third Afghan War 1919: Official account. Government of India Central Publication Branch.
8. Ghubar, M. Gh. M. (1996). Afghānistān dar masīr-i tārīkh (Vol. 2). Nahzat. (In Persian).

9. Habibi, A. Ḥ. (1967). Tārīkh-i mukhtaṣar-i Afghānistān az zamānahā-yi qadīm tā istiqlāl. Anjuman-i Tārīkh-i Afghānistān. (In Persian).
10. Jacobsen, M. H. (1988). The Third Afghan War and the external position of India, 1919–1924. Naval Ocean Systems Center.
11. Mujaddidi, A., & Mujaddidi, F. (2003). Ḥaqīqat al-tawārīkh az Amīr-i Kabīr tā Rahbar-i Kabīr. Maywand. (In Persian).
12. Mujaddidi, F. G. (1997). Afghānistān dar ʿahd-i ʿālī-ḥaẓrat Amānullāh Khān. [Publisher not identified]. (In Persian).
13. Pamir, K. P. (2017). Ẓuhūr wa suqūṭ-i Aʿlā Ḥaẓrat Amānullāh Khān. [Publisher not identified]. (In Persian).
14. Poullada, L. B. (1989). Iṣlāḥāt wa inqilāb 1929 (B. Yusufzey, Trans.). University of Nebraska Press. (Original work published 1973). (In Persian).
15. Resul, S. (1998). Nigāhī ba ʿahd-i salṭanat-i Amānī. Seba. (In Persian).
16. Resuli, S. (2011). Afghānistān dar dawra-yi salṭanat-i Amīr Ḥabībullāh Khān, 1901–1919. Wizārat-i Iṭṭilāʿāt wa Farhang. (In Persian).
17. Sirāj al-Akhbār-i Afghāniyya. (1911, October 4). 1(1). (In Persian).
18. Sistani, M. A. (2004). ʿAllāmah Maḥmūd Ṭarzī, Shāh Amānullāh wa rūḥāniyyat-i mutanafiz. Danish. (In Persian).
19. Sykes, P. (1940). A history of Afghanistan (Vol. 2). Macmillan. Tārīkh-i muʿāṣir-i Afghānistān az istirdād-i istiqlāl tā inqilāb-i Saur. (n.d.). Afghanistan Centre at Kabul University. (In Persian).
20. Van H. Engert, C. (1924). A report on Afghanistan (Department of State, Division of Publications, Series C, No. 53). U.S. Government Printing Office.
21. Wajdi, A. J. (1999). Afghānistān sāḥa-yi bāzī-yi buzurg (S. Taza, Trans.). Danish. (In Pashto).
22. Zamani, A. (2013). Bāznigarī-yi dawra-yi Amānī wa tawṭiʾahā-yi Inglīs. Muska. (In Persian).