Araştırma Makalesi

Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli

Cilt: 13 Sayı: 5 8 Kasım 2026
PDF İndir
TR EN

Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli

Öz

Erken Cumhuriyet döneminde sanayileşme politikalarının bir parçası olarak kurulan şeker fabrikaları, iktisadî kalkınmanın ötesinde “sosyal fabrika” modeli çerçevesinde toplumsal dönüşümün de öncülerinden biri olmuştur. Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde kurulan bu fabrikalar; lojman, hastane, okul, spor sahaları, sinema, tiyatro ve kütüphane gibi tesislerle bulundukları bölgelerin çehresini değiştirmiştir. Bu yapı, Avrupa’daki şirket kasabaları ve Cadbury’nin Bournville yerleşkesiyle benzerlik göstermektedir. Bu çalışmada Alpullu, Uşak, Eskişehir ve Turhal şeker fabrikalarının bölge hayatına iktisadî, sosyal ve kültürel etkileri ele alınmaktadır. Çalışmada Cumhuriyet Arşivi belgeleri, TBMM zabıtları, Resmî Ceride ve Resmî Gazete kayıtları, dönemin gazeteleri ve konuya ilişkin literatür birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, fabrikaların düzenli iş ve gelir imkânı sağladığını, pancar tarımı aracılığıyla köylüyü modern tarım yöntemleri ve aletleriyle tanıştırdığını, elektrik, temiz su ve konut gibi hizmetlerle şehirleşmeyi hızlandırdığını göstermektedir. Eğitim, sağlık, spor ve kültür alanında sunulan imkânlar ise fabrikaları birer sosyal yaşam merkezine dönüştürmüştür. Bu yönüyle şeker fabrikaları, Cumhuriyet’in modernleşme idealinin Anadolu’daki somut araçlarından biri olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akarçay, G. Ö., & Akarçay, E. (2023). Eskişehir Şeker Fabrikası’nın görsel sosyolojisi: İşçi deneyimleri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23, 117–146.
  2. Akşam. (1933, 17 Ekim). s. 12.
  3. Akşam. (1933, 9 Kasım). s. 6.
  4. Akşam. (1934, 20 Ekim). s. 2.
  5. Akşam. (1934, 24 Ekim). s. 6.
  6. Akşam. (1935, 22 Şubat). s. 6.
  7. Akşam. (1935, 8 Mayıs). s. 8.
  8. Atay, F. R. (1933, 7 Aralık). İkinci beyaz. Hakimiyet-i Milliye, s. 1.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkiye Cumhuriyeti Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

8 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

14 Eylül 2026

Kabul Tarihi

8 Kasım 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 5

Kaynak Göster

APA
Batak, B., & Çelebi, E. (2026). Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 13(5). https://izlik.org/JA48EZ33NE
AMA
1.Batak B, Çelebi E. Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli. ATDD. 2026;13(5). https://izlik.org/JA48EZ33NE
Chicago
Batak, Bahar, ve Ercan Çelebi. 2026. “Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 (5). https://izlik.org/JA48EZ33NE.
EndNote
Batak B, Çelebi E (01 Kasım 2026) Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 5
IEEE
[1]B. Batak ve E. Çelebi, “Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli”, ATDD, c. 13, sy 5, Kas. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA48EZ33NE
ISNAD
Batak, Bahar - Çelebi, Ercan. “Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13/5 (01 Kasım 2026). https://izlik.org/JA48EZ33NE.
JAMA
1.Batak B, Çelebi E. Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli. ATDD. 2026;13. Available at https://izlik.org/JA48EZ33NE.
MLA
Batak, Bahar, ve Ercan Çelebi. “Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 13, sy 5, Kasım 2026, https://izlik.org/JA48EZ33NE.
Vancouver
1.Bahar Batak, Ercan Çelebi. Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesinde Şeker Fabrikaları ve Sosyal Fabrika Modeli. ATDD [Internet]. 01 Kasım 2026;13(5). Erişim adresi: https://izlik.org/JA48EZ33NE

 

Copyright and Licensing Policy

Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi adopts an open access publishing policy in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI).

Copyright in published articles remains with the author(s). By submitting a manuscript, authors retain the copyright to their work and grant the journal the right of first publication. Authors do not transfer ownership of copyright to the journal.

The journal provides immediate and free open access to all published content under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0):
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Under the CC BY-NC 4.0 license, users may read, download, copy, distribute, share, reproduce, adapt, translate, and otherwise reuse the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes are indicated where applicable.

Any use of the published material for commercial purposes is not permitted under the CC BY-NC 4.0 license.

The authors bear full scientific, ethical, and legal responsibility for the content of their manuscripts. Opinions, interpretations, and claims expressed in published articles are solely those of the author(s) and do not necessarily reflect the views of the editors or the Editorial Board.

The journal does not claim ownership of the copyright in published articles.

© Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (ATDD). Individual articles are licensed under the CC BY-NC 4.0 license.

 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjkwMWYvMjY0NS82ZDAyLzZhNzNiZGFhMDQ1YjU3LjY0NjA0OTIwLnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzY5MCwibm9uY2UiOiI2MmM2ODQzMmQxZDY5NzY2ZmI5ZTkxOGQ4MmY4MzdmOSJ9.y4SC5MPockrmqFSBIeba9s6E_Jf6fjC9K-Fn6WAkhGM

         download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiaW1hZ2UucG5nIiwicGF0aCI6ImM1NTQvZmM4OS8yMmIxLzZhNzNiZTM1OGFmMDk5LjE5Mzg2NTI0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzgyOSwibm9uY2UiOiJjMTYzMzJlZDA1NzkzOTUyOWE5YWEwMzM0YzNkOWJhOSJ9._tQb_6jWIXbyfAStrBGmJMpaWAJV86U8BAHyYGxkyUU   

Journal Performance & Bibliometric Indicators (2025)

International Academic Visibility and Bibliometric Impact of ATDD

Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (Academic Journal of History and Idea – ATDD) is registered in OpenAlex, a global scholarly information platform that supports the discovery of academic publications, the analysis of citation relationships, and the bibliometric assessment of research outputs.

According to the bibliometric data displayed on the journal's official OpenAlex profile as of October 22, 2026, ATDD has recorded 391 citations and an h-index of 6. These indicators demonstrate the journal's measurable citation presence in the scholarly literature and provide a transparent basis for assessing the academic visibility of its published research.

As an interdisciplinary academic journal dedicated to history, culture, and the social sciences, ATDD is committed to promoting original scholarship, maintaining rigorous editorial standards, upholding publication ethics, and supporting the international dissemination of scholarly knowledge.

The journal continues to strengthen its academic visibility, encourage scholarly engagement across disciplinary and geographical boundaries, and enhance the accessibility and citation impact of its published research.

Bibliometric Data Source: OpenAlex (accessed October 22, 2026).

Total Citations: 391
h-index: 6
OpenAlex Source ID: S4210171998
ISSN: 2148-2292

Official OpenAlex Profile: https://openalex.org/sources/S4210171998