Arapça’yı Yabancı Dil Olarak Öğrenenler İçin Elektronik Gözetimli Sınavların Tasarımı
Abstract
Bu araştırmanın amacı, Arapça’yı yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin kelime becerilerini değerlendirmeye yönelik elektronik gözetimli sınavların tasarımına ilişkin uygulanabilir bir model sunmaktır. Bu kapsamda kelime becerilerini ölçmek üzere elektronik bir sınav geliştirilmiş ve sınav, akademik bütünlüğü destekleyen ve uygulama koşullarını denetlemeye imkân tanıyan teknik özellikleri nedeniyle Quilgo platformu kullanılarak yapılandırılmıştır. Quilgo platformu; sürenin yönetimine imkân tanıması, sınavın akışını kontrol etmeyi desteklemesi, gerektiğinde birden fazla madde formunun üretilmesine olanak sağlaması ve sonuçların otomatik çıktılar hâlinde raporlanabilmesi bakımından dijital değerlendirme bağlamında uygun bir teknik ortam sunmaktadır. Bu özellikler, akademik bütünlüğü desteklemeye ve dijital değerlendirme bağlamında sonuçların güvenilirliğini zayıflatabilecek uygulamaları sınırlandırmaya katkı sağlamaktadır. Araştırma, Arapça’yı yabancı dil olarak öğrenenlerin dilsel ve pedagojik özelliklerini dikkate alan; aynı zamanda elektronik sınavlarda güvenirliği zayıflatabilecek uygulamaları sınırlandıran dijital değerlendirme mekanizmalarına duyulan gereksinimden ve bu alandaki uygulamaya dayalı modellerin sınırlı olmasından hareket etmektedir. Bu yönüyle çalışma, özellikle kelime becerilerinin ölçülmesinde elektronik gözetimli sınavların daha nesnel, tutarlı ve şeffaf biçimde kullanılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Çalışmanın önemi, Arapça öğretimi programlarında kelime becerilerinin değerlendirilmesinde elektronik gözetimli sınavların uygulanmasına yönelik pratik bir model sunma potansiyelinden kaynaklanmakta; ayrıca elektronik değerlendirme alanında yürütülecek çalışmaları genişletmeye, farklı dijital araçlar üzerinden elektronik gözetimli sınavların ek uygulamalarını incelemeye ve dijital kontrol mekanizmalarının kullanımını daha etkili kılan işlemsel öneriler geliştirmeye imkân tanımaktadır. Araştırmada, ilgili literatürün analiz edilmesi ve elektronik değerlendirme alanına ilişkin bulguların tasarımsal bir modele dönüştürülmesi amacıyla betimsel-analitik yöntem benimsenmiştir. Buna göre önerilen model; sınavın amacı ve içerik alanının belirlenmesi, hedef becerilerin ve performans göstergelerinin türetilmesi, belirtke tablosunun hazırlanması, kademeli maddelerin oluşturulması, cevap anahtarları ile puanlama sürecinin tanımlanması ve puanların yorumlanmasına yönelik ilk ölçütlerin belirlenmesi aşamalarından oluşmaktadır. Tasarlanan sınav, kelime alanına ilişkin eş anlamlıyı belirleme, zıt anlamlıyı belirleme, ilgisiz kelimeyi ayırt etme, anlamsal sınıflandırma ve uygun soru edatını belirleme olmak üzere beş alt beceriyi ölçmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada ayrıca, elektronik gözetimli sınavın uygulanmasına ilişkin işlemsel ve teknik düzenlemeler ele alınmıştır. Araştırma, önerilen modelin Arapça öğretimi bağlamında daha tutarlı ve nesnel elektronik kelime sınavları geliştirmeye imkân tanıdığını ortaya koymakta; modelin, öğretmenler açısından kâğıt temelli ölçme uygulamalarından dijital değerlendirmeye geçiş sürecinde izlenebilir bir işlemsel referans sunabileceğine işaret etmektedir. Bununla birlikte, modelin psikometrik özelliklerinin ve madde kalitesi göstergelerinin etik ilkeler çerçevesinde yürütülecek alan uygulamalarıyla doğrulanması önerilmektedir. Ayrıca dijital geri bildirim türlerinin kelime öğrenimini desteklemedeki rolünün incelenmesi ve modelin diğer dil becerilerine uyarlanması tavsiye edilmekte; öğretmenlere yönelik elektronik gözetimli sınav tasarımına ilişkin eğitim programlarının geliştirilmesi de öneriler arasında yer almaktadır.
Keywords
Designing Electronically Proctored Tests for Learners of Arabic as a Foreign Language
Abstract
This study aims to present a procedural model for designing electronically proctored tests to assess vocabulary skills among learners of Arabic as a foreign language. The model is operationalized through the development of an electronic vocabulary test designed according to clear measurement steps and implemented via the Quilgo platform, which provides a technical environment that enables time management, controls the test flow, supports generating multiple item forms when needed, and produces automated outputs. These features contribute to supporting academic integrity and limiting practices that may weaken the trustworthiness of results in digital assessment contexts. The significance of the study lies in its potential contribution to offering a practical model for employing electronically proctored tests as a tool for assessing vocabulary in Arabic language programs for non-native speakers, in ways that enhance objectivity and transparency in evaluation. It also opens avenues for researchers and educational practitioners to expand work on electronic assessment in Arabic language teaching, explore additional applications of proctored testing through diverse digital tools, and develop procedural recommendations that improve the effectiveness of electronic assessment strategies and the use of digital control mechanisms. A descriptive–analytical approach was adopted to analyze relevant literature on electronic assessment and electronically proctored testing and to translate the synthesized findings into a practical design model. Accordingly, the proposed model consists of sequential stages: defining the test purpose and content domain; deriving target skills and performance indicators; constructing a test specification table that balances content, skill, and relative weight; developing graded items; defining answer keys and scoring procedures; and setting initial criteria for interpreting scores. The proposed test measures five vocabulary sub-skills: identifying synonyms, identifying antonyms, detecting the odd word out, semantic classification, and selecting the appropriate interrogative particle. The study concludes that the proposed model provides an applicable framework for developing more consistent and objective electronic vocabulary tests in Arabic-as-a-foreign-language contexts and serves as a procedural reference for teachers when transitioning from paper-based testing to digital assessment. It recommends conducting subsequent field-based verification to examine the test’s psychometric properties and item-quality indicators, investigating the effect of digital feedback patterns on vocabulary learning, extending the model to other language skills, and developing teacher training programs on designing high-quality electronically proctored tests.
Keywords
تصميم الاختبارات المراقبة إلكترونيًّا لمتعلمي اللغة العربية بوصفها لغة أجنبية
Abstract
يهدف البحث إلى تقديم نموذجٍ إجرائيٍّ لتصميم الاختبارات المراقبة إلكترونيًّا في تقويم مهارات المفردات لدى متعلمي اللغة العربيّة بوصفها لغة أجنبية، عن طريق بناء اختبار مفردات إلكترونيٍّ يُصمَّم وَفق خطوات قياس واضحة، مع الاستفادة من منصة كويلجو (Quilgo) بوصفها بيئةً تقنيةً تُمكّن من إدارة زمن الاختبار، وضبطِ مساره، وتوليد نماذج متعددة لبنود الاختبار، وإخراج النتائج بصورة آليَّة بما يدعم النزاهة الأكاديميّة ويحدّ من فرص الممارسات التي قد تُضعف الموثوقيّة. وتأتي أهمية هذا البحث فيما يُحتمل أن يُسهم به في تقديم نموذجٍ عمليٍّ لتوظيف الاختبارات المراقبة إلكترونيًّا أداةً لتقويم المفردات لدى متعلمي اللغة العربيّة لغةً أجنبيةً، بما يدعم النزاهة الأكاديمية ويعزّز فاعلية التقييم في البيئات الرقْمية. كما يفتح البحث المجال أمام الباحثين التربويين لتطوير تعليم العربيّة وتعلّمها عن طريق توسيع نطاق الدراسات المتصلة بالتقويم الإلكترونيِّ، واستكشاف تطبيقات إضافية للاختبارات المراقبة إلكترونيًّا باستخدام أدوات رقْمية متنوعة، بما يعزِّز موضوعية التقييم وشفافيته. ويُنتظر أن يُسهم النموذج المقترح في تقديم توصيات إجرائيَّة تساعد على تطوير استراتيجيات التقويم الإلكتروني وتوظيف آليات الضبط الرَّقْمي بصورة أكثر فاعلية، بما يدعم تحسين جودة التدريس والتقويم. اعتمد البحث المنهج الوصفيَّ التحليليَّ لتحليل الأدبيات ذات الصلة بالتقويم الإلكترونيِّ، وأنماط الاختبارات المراقبة إلكترونيًّا ومتطلباتها، بهدف بناء نموذج عمليٍّ يتضمن مراحلَ محددةً: تحديد هدف الاختبار ومجال المحتوى، واشتقاق المهارات المستهدفة ومؤشرات الأداء، وبناء جدول مواصفات يوازن بين المحتوى والمهارة والوزن النسبي، ثم إعداد أسئلة مُتدرجة، وتحديد مفاتيح الإجابة وآلية التصحيح، ومعايير أولية لتفسير الدرجات. يعرض البحث أسس بناء الاختبارات الإلكترونيّة وأنواعها وتحدياتها، ثم يقدّم خطوات تصميم وبناء اختبارٍ مراقب إلكترونيًّا عن طريق منصة كويلجو(Quilgo)، وذلك عن طريق إجراءات تنظيمية وتقنية لضبط بيئة الاختبار داخل السياق الرقمي (مثل التحكم في الزمن، وتقييد الرجوع بين الأسئلة، وتوحيد تعليمات الأداء وآلية الإرسال) بما يعزز تكافؤ الفرص وشفافية التقدير. يقيس الاختبار المقترح خمس مهارات فرعية في المفردات: تحديد المرادف، وتحديد المضاد، وتمييز الكلمة الغريبة، والتصنيف الدلاليِّ، وتعيين أداة الاستفهام المناسبة. يخلص البحث إلى أنَّ النموذج المقترح يوفر إطارًا قابلًا للتطبيق لتطوير اختبارات مفردات إلكترونيّةٍ أكثرَ اتساقًا وموضوعيّةً في سياقات تعليم العربيّة للناطقين بغيرها، ويُعدّ مرجعًا إجرائيًّا للمعلمين عند الانتقال من الاختبارات الورقيّة إلى الرقْميّة. ويوصي البحث بإجراء تحقق ميداني لاحق لقياس الخصائص السيكومتريّة للاختبار ومؤشرات جودة البنود، ودراسة أثر أنماط التغذية الراجعة الرقْميّة في دعم تعلم المفردات، مع توسيع النموذج ليشمل مهارات لغويّة أخرى، وتطوير برامج تدريبيّة للمعلمين على بناء اختبارات مراقبة إلكترونيًّا عالية الجودة.
Keywords