Çevrimiçi uzaktan eğitimde öğreten rollerinin belirlenmesi: Delphi tekniği uygulaması

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 87 - 105, 01.08.2025

Mine Kaya , Kamil Çekerol

Öz

Bu çalışmanın temel amacı eğitimin geleceğine yön veren faktörler doğrultusunda değişen öğreten rollerini belirlemektir. Araştırma hem nitel hem de nicel yöntemleri içeren iki aşamalı ve keşfedici sıralı karma model kapsamında planlanmıştır. Birinci aşamada eğitimin geleceğine yön veren faktörler, genel eğitim kuramları, uzaktan eğitim teorileri, kullanılan teknolojiler temelinde tarihsel gelişim süreci, mevcut literatür çalışmaları, öğrenen rolleri ve kurumlar bazında öğreten ve öğretenlerin rolü detaylı şekilde incelenmiştir. Bu aşamada nitel araştırma yöntemleri kullanılarak betimsel analiz yapılmış ve elde edilen veriler literatürdeki temalar çerçevesinde yeniden kodlanmış olup toplamda 7 ana tema oluşmuştur. Bu temalara ait ifadeler, uzman görüşü almak amacıyla 3 alan uzmanı ve 1 Türk Dili uzmanı tarafından değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise uzman fikirlerine dayalı olarak güvenilir ve geçerli sonuçlar elde etmek amacıyla ardışık anketlerle gerçekleştirilen Delphi tekniği uygulanmıştır. Bu yöntemde birkaç tur halinde anketler düzenlenmiş ve nicel veri toplanmıştır. Uzmanların seçimi için amaçlı rastgele örnekleme yöntemi tercih edilmiştir. Çalışmaya toplam 64 uzman katılmıştır. İlk turda araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış form ile veri toplanmıştır. Uzmanlardan gelen geri bildirimler doğrultusunda ikinci tura geçilmiştir. İkinci turda ise 5’li Likert ölçeği kullanılarak nicel veri toplanmıştır. İlk turda katılan 64 uzmanın 48’i ikinci tura devam etmiştir. Toplanan cevaplar ortalama, moda, medyan ve çeyrekler açıklığı gibi istatistiksel ölçütler kullanılarak analiz edilmiştir. Alanyazın taraması ve uzman görüşleri neticesinde ulaşılan bulgular doğrultusunda çevrimiçi uzaktan eğitimde öğretenlerin rollerine ilişkin 5 temel tema ve 14 ifadeden oluşan bir çerçeve ortaya çıkarılmıştır. Bu bağlamda bu çalışmada çevrimiçi ortamda eğitim veren öğretenler, kurumlar ve literatüre katkı sağlayacak güncel öğreten rollerinin belirlenmesi amacıyla Anadolu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Uzaktan Eğitim Anabilim Dalında Prof. Dr. Kamil Çekerol danışmanlığında hazırlanmış doktora tezinden türetilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Açık ve Uzaktan eğitim , Çevrimiçi eğitim , Öğreten rolleri , Delphi tekniği

Kaynakça

• Abazoğlu, İ., & Umurhan, H. (2015). Uzaktan eğitim ve öğretim üyelerini uzaktan eğitime teşvik eden faktörler. Journal of Research in Education and Teaching, 4(4),
• Akmeşe, H., & Ilgaz, A. (2020). Yeni koronavirüs (Kovid-19) pandemisinin Hong Kong'a gelen turist sayısı üzerindeki etkilerinin son beş yılın verilerine göre karşılaştırmalı bir analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4), 2589-2599. https://doi.org/10.33206/mjss.728650
• Ally, M. (2019). Competency profile of the digital and online teacher in future education. The International Review of Research in Open and Distributed Learning, 20(2). 302-318. https://doi.org/10.19173/irrodl.v20i2.4206
• Al-Rabiaah, A., Temsah, M.H., & Al-Eyadhy, A.A., (2020). Middle east respiratory syndrome corona virus (mers-cov) associated stress among medical students at a university teaching hospital in Saudi Arabia. Journal Infect Public Health, 13, 687-691. https://doi.org/10.1016/j.jiph.2020.01.005
• Altıparmak, M. (2011). “E-Öğrenme ve uzaktan eğitimde açık kaynak kodlu öğrenme yönetim sistemleri. Malatya: Akademik Bilişim’11-XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri Kitabı, ss.319-327.
• Anderson, T. (2017). How communities of inquiry drive teaching and learning in the digital age. North Contact, 1-16.
• Arah, B.O. (2012). The competencies, preparations, and challenging (new) roles of online ınstructors. Online Submission. 10, 841-856.
• Arat, T., & Bakan, Ö. (2011). Uzaktan eğitim ve uygulamaları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 14(1-2), 363-374.
• Aydın, M., vd. (2021). Covid-19 pandemi sürecindeki uzaktan öğreticilerin yeterlilik durumlarının belirlenmesi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(3), 94-126. https://doi.org/10.51948/auad.910592
• Bahar, M., & Somuncu Demir, N. (2021). Delphi tekniği uygulama sürecine yönelik örnek bir çalışma: Çok fonksiyonlu tarım okuryazarlığı. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 35-53. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2021.21.60703-814729
• Balaban, Erdal (2012). Dünyada ve Türkiye’de uzaktan eğitim ve bir proje önerisi. İstanbul: Işık Üniversitesi.
• Başaran, M., Doğan, E., Karaoğlu, E., & Şahin, E. (2020). Pandemi sürecinin getirisi olan uzaktan eğitimin etkililiği üzerine bir çalışma. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi. 5(2), 368-397.
• Bezuidenhout, A. (2018). Analysing the importance-competence gap of distance educators with the increased utilisation of online learning strategies in a developing world context. International Review of Research in Open and Distributed Learning, 19(3), 264-281. https://doi.org/10.19173/irrodl.v19i3.3585
• Bolger, F., & Wright, G. (2011). Improving the Delphi process: Lessons from social psychological research. Technological Forecasting and Social Change, 78(9), 1500-1513. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2011.07.007
• Boz-Yüksekdağ, B. (2016). Açık ve uzaktan eğitimde öğrenme. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 2(4), 127-138.
• Campbell, C., & Cameron, L. (2016). Scaffolding learning through the use of virtual worlds. AU Press.
• Can, E. (2020). Coronavirüs (Covid-19) pandemisi ve pedagojik yansımaları: Türkiye’de açık ve uzaktan eğitim uygulamaları. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 6(2). 11-53.
• Chai, C.S., & Kong, S.C. (2017). Professional learning for 21st century education. Journal of Computer in Education, 4(1), 1-4. https://doi.org/10.1007/s40692-016-0069-y
• Creswell, J.W., & Plano Clark,V.L. (2007). Designing and conducting mixed methods research. Thousand Oaks, CA:Sage
• Çekerol, K. (2020). Çevrimiçi eğitim: öğretenler ve öğretimi etkileyen faktörler (1 ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Çoban, S. (2013). Uzaktan ve teknoloji destekli eğitimin gelişimi. İstanbul: XVI. Türkiye’de İnternet Konferansı Bildiri Kitabı.
• Fırat, M. (2019). Uygulamadan kurama açık ve uzaktan öğrenme. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Gökmen, Ö.F., Duman, İ., & Horzum, M.B. (2016). Uzaktan eğitimde kuramlar, değişimler ve yeni yönelimler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 2(3), 29-51.
• Greene, J. C., Caracelli, V. J., & Graham, W. F. (1989). Toward a conceptual framework for mixedmethod evaluation designs. Educational Evaluation and Policy Analysis, 11(3), 255–274. https://doi.org/10.2307/1163620
• Halterbran, V.R. (2017). Lessons in learning. Adult Learning, 28(1), 12-19.
• İşman, A. (2011). Uzaktan eğitim. Pegem Akademi
• Khedrane, S. (2024). The Role of Artificial Intelligence in Distance Education. International Journal of Soacial Communication, 11(1).
• Kramer, A, & Tamm, M. (2018). Does learning trigger learning throughout adulthood? Evidence from training participation of the employed population. Economics of Education Review, 62, 82-90.
• Kırık, A. M. (2014). Uzaktan eğitimin tarihsel gelişimi ve Türkiye’deki durumu. Marmara İletişim Dergisi, 21, 73-94. https://doi.org/10.17829/midr.20142110299
• Martin, F., Ritzhaupt, A., Kumar, S., ve Budhrani, K. (2019). Award-winning faculty online teaching practices: course design, assessment and evaluation, and facilitation. The Internet and Higher Education, 42, 34-43. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2019.04.001
• Tan, X., Cheng, G., & Ling, M. H. (2025). Artificial intelligence in teaching and teacher professional development: A systematic review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8, Article 100355. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100355