Year 2017, Volume 17 , Issue 36, Pages 156 - 193 2017-11-20

Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular
Household Incomes in the Sponge Gathering Industry: Findings on the Late 19th Century Ottoman Empire and the Early 20th Century Turkish Republic Economy

Sıtkı YÜREKLİ [1]


Bir endüstri, ve aynı zamanda insan ile sualtı etkileşimini başlatan izleklerden birisi olarak süngercilik, Akdeniz bölgesinde önemli kalıtlar bırakmıştır. Bu endüstri uzun bir süre boyunca aynı bölgelerde yer almış, Ege Denizi'nde de, 19. yüzyılın sünger ticareti açısından önemli limanlarından birisi olan İzmir(Smyrna)'e yakın mesafelerde bulunan, özellikle Anadolu'da Marmaris ve Bodrum yakınlarındaki adalarda önemli bir gelir kaynağı olmuştur. Öncelikle haneiçi kullanım amacıyla ve sınai bir girdi olarak talep edilen doğal sünger 1950'lerde sentetik türevlerinin icad edilmesine kadar geçen süre içerisinde, sözkonusu bu coğrafyada yoğun bir biçimde toplanmıştır. Söz konusu bu zaman kesiti, aynı zamanda süngercilik endüstirisinin ömrünü de tanımlamaktadır. Farklı niteliklerdeki tarihi kaynakların sunduğu öncel nitelikteki bulgular 19. yüzyıl ikinci yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. yüzyıl ilk yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomileri için hanehalkı gelirlerinin asli belirleyenlerini belirli ölçüler dahilinde tanımlayabilmektedir. Bulguların önemli bir kısmı, bu endüstri açısından, ihracat-yönlenimli yapısı, üretimin doğa koşullarına bağlı olması, sünger toplama dalıcılığının içerdiği riskler ve kısa vadeli finansman ihtiyaçları gibi, endüstrinin kendisine ait özellikleri belirginleştirmektedir. Ayrıca, bu özelliklerin, erken 20. yüzyıl Türkiye ekonomisi için bile geçerli olacak nitelikte, yaklaşık bir yüzyıl boyunca aynı kaldığı da anlaşılmaktadır. Bu makalede tarihi kaynaklar dahilinde hanehalkları tarafından kazanılan gelirlere ve başlıca belirleyenlerine dair bulgular sunulmaktadır.

  • Behar, Cem (2000) “Osmanlı Nüfus İstatistikleri ve 1831 Sonrası Modernleşmesi”, İnalcık and Pamuk (Eds.) Osmanlı Devleti'nde Bilgi ve İstatistik-Data and Statistics in The Ottoman Empire, (Ankara:T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü).
  • Bernard, H. Russel (1972) “Sponge Fishing and Technological Change in Greece” Russell and Pelto (Eds.) Technology and Social Change, (Waveland Press Inc.).
  • Commercial Reports (C.R.) (1864-1902) British Consular Reports on Smyrna and its region, Archives of Faculty of Political Sciences, Ankara University, The Republic of Turkey. (References are given to the year(s) that each report has been issued for).
  • Çoruh, Haydar (2009) “Osmanlı İmparatorluğu'nda Sünger Avı (1840-1912)”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(9):71-94.
  • Deveciyan, Karekin (2006) Türkiye'de Balık ve Balıkçılık, (İstanbul: Aras Yayıncılık) (Çev: Erol Üyepazarcı).
  • Karapınar, Şevket (1964) “Süngerler – VI”, Balık ve Balıkçılık – Et ve Balık Kurumu (E.B.K.), 12(7):5-10.
  • Kepenek, Yakup & Yentürk, Nurhan (2000) Türkiye Ekonomisi, 10th Edition, (Remzi Kitabevi).
  • Kurmuş, Orhan (2007) Emperyalizmin Türkiye'ye Girişi, 4th Edition. (Yordam Yayınları).
  • Milanese, Martina et. al. (2008) “Commercial sponge fishing in Libya: Historical records, present status and perspectives.” Fisheries Research, 89:90-96.
  • Özgün, Cihan (2013) “Osmanlı Devleti’nde Teknik bir Yenilik:Skafander Makinesi”, Turkish Studies, 8(7):429-457.
  • Pamuk, Şevket (2000) İstanbul ve Diğer Kentlerde 500 Yıllık Fiyatlar ve Ücretler 1469-1998 – 500 Years of Prices and Wages in Istanbul and Other Cities, (Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü).
  • Pamuk, Şevket (2001) A Monetary History of the Ottoman Empire (Cambridge University Press).
  • Pronzato, Roberto & Renata Manconi (2008) “Mediterranean Commercial Sponges: Over 5000 Years of Natural History and Cultural Heritage”, Marine Ecology, 29:146-166.
  • Sezen, Tosun (1959) “Ege Denizinde Süngercilik Araştırmaları”, Balık ve Balıkçılık – Et ve Balık Kurumu (E.B.K.) Genel Müdürlüğü, 7(11):22-24.
  • Simpson, Jas. J. (1933) Sünger ve Süngercilik, İktisat Vekaleti Balıkçılık Enstitüsü risaleleri No:2.
  • Süngercilik T.A.Ş. (1936-1944), Alelade Heyeti Umumiye Toplantısı: Müzakere Ruznamesi-İdare Meclisi Raporu-Mürakıb Raporu-Bilançosu-Kâr ve Zarar Hesabı, Annual Reports.
  • Tezel, Y. Sezai (2000) Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi (1923-1950), (Tarih Vakfı Yurt Yayınları).
  • T.O.B.B. (1958) Türkiye Ekonomisinde Sünger, (Ankara:T.O.B.B. Matbaası).
  • Voultsiadou, Eleni (2007) “Sponges: an historical survey of their knowledge in Greek antiquity” Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom 87: 1757-1763.
  • Yürekli, Sıtkı (2011) “19.Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda Süngercilik ve İzmir Limanı'ndan Sünger İhracatı (1850-1900)”, Ekonomik Yaklaşım 22(79): 71-106.
  • Yürekli, Sıtkı (2012) “20. Yüzyılın İlk Yarısında Türkiye Cumhuriyeti'nde Süngercilik ve Sünger İhracatı (1930-1960)” Akdeniz İİBF Dergisi, 12(24): 33-61.
  • Yürekli, Sıtkı (2014) “Historical Findings on the Ancestors of Recreational Diving: Sponge Gathering in 19th Century Ottoman Empire”, paper presented in International Conference on Oceans and Rivers, 13-15 October 2014, Nadi, The Republic of Fiji Islands. (2012a) Earlier version of the same research findings printed as proceeding paper in 2nd Interdisciplinary Tourism Research Conference (24-29 April 2012, Fethiye-Turkey) Proceedings Book, 2012:1234-1247.
Journal Section Articles
Authors

Author: Sıtkı YÜREKLİ

Dates

Application Date : May 28, 2017
Acceptance Date : August 7, 2017
Publication Date : November 20, 2017

Bibtex @research article { auiibfd357624, journal = {Akdeniz İİBF Dergisi}, issn = {1302-9975}, eissn = {2667-7229}, address = {AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ DEKANI DUMLUPINAR CAD. ANTALYA}, publisher = {Akdeniz University}, year = {2017}, volume = {17}, pages = {156 - 193}, doi = {10.25294/auiibfd.357624}, title = {Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular}, key = {cite}, author = {Yürekli, Sıtkı} }
APA Yürekli, S . (2017). Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular . Akdeniz İİBF Dergisi , 17 (36) , 156-193 . DOI: 10.25294/auiibfd.357624
MLA Yürekli, S . "Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular" . Akdeniz İİBF Dergisi 17 (2017 ): 156-193 <https://dergipark.org.tr/en/pub/auiibfd/issue/32209/357624>
Chicago Yürekli, S . "Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular". Akdeniz İİBF Dergisi 17 (2017 ): 156-193
RIS TY - JOUR T1 - Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular AU - Sıtkı Yürekli Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.25294/auiibfd.357624 DO - 10.25294/auiibfd.357624 T2 - Akdeniz İİBF Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 156 EP - 193 VL - 17 IS - 36 SN - 1302-9975-2667-7229 M3 - doi: 10.25294/auiibfd.357624 UR - https://doi.org/10.25294/auiibfd.357624 Y2 - 2017 ER -
EndNote %0 Akdeniz İİBF Dergisi Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular %A Sıtkı Yürekli %T Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular %D 2017 %J Akdeniz İİBF Dergisi %P 1302-9975-2667-7229 %V 17 %N 36 %R doi: 10.25294/auiibfd.357624 %U 10.25294/auiibfd.357624
ISNAD Yürekli, Sıtkı . "Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular". Akdeniz İİBF Dergisi 17 / 36 (November 2017): 156-193 . https://doi.org/10.25294/auiibfd.357624
AMA Yürekli S . Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular. Akdeniz İİBF Dergisi. 2017; 17(36): 156-193.
Vancouver Yürekli S . Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular. Akdeniz İİBF Dergisi. 2017; 17(36): 156-193.
IEEE S. Yürekli , "Süngercilik Endüstrisinde Hanehalkı Gelirleri: 19. YY İkinci Yarısı Osmanlı İmparatorluğu ve 20. YY İlk Yarısı Türkiye Cumhuriyeti Ekonomisi'ne Dair Bulgular", Akdeniz İİBF Dergisi, vol. 17, no. 36, pp. 156-193, Nov. 2017, doi:10.25294/auiibfd.357624