Türkiye’de 1991–2002 Döneminde Yerel Yönetim Reformu Çabalarına Dair Söylemler, Denemeler ve Gelişmeler

Öz

1990’lı yıllarla birlikte küreselleşme süreci ile 1980’li yıllarda başlayan ekonomik ve siyasal neoliberal politikaların etkisiyle; hukuk devleti, demokratikleşme, insan hakları gibi kavramların önemi artmıştır. Yaşanan gelişmelerle yerel yönetimler ile merkezi hükümetin ilişkileri yeniden sorgulanmıştır. Merkezin vesayetinin ve karışmasının daha sınırlı, daha katılımcı ve yönetişim çerçevesinde şekillenen bir yerel yönetim anlayışının tartışıldığı 1990’lar Türkiye’sinde yerel yönetim reformu tartışmaları güncelliğini korumuş, özellikle yerel seçimler öncesinde popülerliği artmıştır. Bu nedenle çalışmada, 1991 milletvekili seçimlerinden 2002 milletvekili seçimlerine kadar olan süreçte başka ülkelerdeki yönetişim ve katılım temelindeki değişimlere paralel olarak Türkiye’de 1991–2002 dönemindeki yerel yönetim reform çabaları/söylemleri, taslakları, örnekleri ve denemeleri irdelenmektedir. Bu bağlamda, reform çabalarının hukuki arkaplanı, sonuçları ve eksiklikleri, yerel ve metropoliten yönetişime doğru dönüşümü mümkün kılan siyasi, iktisadi, idari, küresel ve uluslararası ilişkiler bağlamındaki öncelikler, siyasi aktörlerin bakış açıları akademik yazın ile hükümet ve siyasi parti belgeleri harmanlanarak tartışılmaktadır. Türkiye’de 1990’lı yıllarda, etnik ve dinsel hareketler güçlenmiş, radikal sağ partiler ortaya çıkmış, siyasal partiler yelpazesi parçalanmıştır. Kısa süreli koalisyon hükümetleriyle yönetilen 1991–2002 dönemi Türkiye’sine, siyasal ve ekonomik istikrarsızlık ile toplumsal huzursuzluklar hâkim olmuş, tekrarlanan ve zenginleşen içeriklere sahip çoğu söylem ve vaatlerin gerçekleşmesi AK Parti iktidarları dönemine ertelenmiştir. Daha katılımcı, yeterli ve yetkin, günün şartlarına uygun ve demokratik yerel yönetimler doğrultusunda reformlar yapılması ihtiyacı siyasal partilerin 1991–2002 dönemi belgelerine girmiştir. Yerel yönetimler reformuna dair 1991–2002 döneminde yasalaşmayan söylem ve tasarılar, sık değişen ve çoğu kısa ömürlü koalisyon hükümetlerinin 2002’de bitimiyle, AK Parti iktidarları döneminde, -1990’lardaki söylemlere bazı benzerlikler içeren şekilde- 2004’ten itibaren kanunlaşmış ve ikincil mevzuatları oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• 1990’lar
• Yerel Yönetim Reformu
• Siyasal Hayat ve Kurumlar
• Yerel Siyaset

Kaynakça

1. 21. Dönem TBMM Çalışmaları ve 57. Hükümetin Önemli İcraatları. (2021, 10 Ekim). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/2035?locale-attribute=tr
2. 3723 Sayılı, 21.05.1991 tarihli Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun. (2021, 5 Kasım). Erişim adresi: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc074/kanuntbmmc074/kanuntbmmc07403723.pdf
3. Acar, M. (2014). Sektörlerarası İşbirliği ve Ortaklıklar, M. Acar ve H. Özgür (Ed.), Çağdaş Kamu Yönetimi–I (s. 390-426) içinde 2. Basım, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım,
4. Adalet ve Kalkınma Partisi Programı, 2002, Kalkınma ve Demokratikleşme Programı. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/926
5. Adıgüzel, Ş. (2003). Yerel düzeyde yönetime katılım ve yerel yönetim sürecindeki işlevleri açısından ‘Yerel Gündem 21’: Malatya Belediyesi Yerel Gündem 21 örneği. Çağdaş Yerel Yönetimler, 12(1), 45-63. Erişim adresi: https://cyy.hacibayram.edu.tr/Dergiler
6. Aktel, M. ve Memişoğlu, D. (2005). Yerel Yönetim Reformlarının Başarısızlık Nedenleri, H. Özgür ve M. Kösecik (Ed.), Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar-I Reform (s. 21-38), Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
7. Anavatan Partisi, 1991, Anavatan Partisi Seçim Beyannamesi. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/675
8. Anavatan Partisi, 1994, 2000’e 5 Kala Türkiye’nin Hedefleri: Ekonomi, Yönetim, Eğitim, Hukuk’ta Yeniden Yapılanma, Abant Toplantısı, 23-25 Eylül 1994, Siyasi İlişkiler Planlama ve Eğitim Başkanlığı, Ankara.

9. Anavatan Partisi, 1995, Anavatan Partisi Programı. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/693
10. Anavatan Partisi, 1999, Anavatan Partisi Türkiye Sözleşmesi ve Seçim Beyannamesi. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/2579
11. Atvur, S. (2009). Yerel Gündem 21 ve Çevre: Antalya Kent Konseyi Örneği, Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 35(12), 231-241. Erişim adresi: https://kutuphane.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php
12. Başlevent, C., Kirmanoğlu, H. ve Şenatalar, B. (2004). Voter profiles and fragmentation in the Turkish party system. Party Politics, 10(3), 307-324. doi: 10.1177/1354068804042461
13. Bayraktar, U. (2006). Local Participatory Democracy: The Local Agenda 21 Project in Turkish Cities, Unpublished Ph.D. Dissertation, Institut d’Etudes Politiques de Paris, Programme Doctorale de CEVIPOF, Doctorat de Sociologie Politique. Erişim adresi: https://spire.sciencespo.fr/hdl:/2441/5405/resources/bayraktar-scpo-2006.pdf
14. Bayramoğlu Alada, A. (2000-2001). Bir Kanun Hükmünde Kararname Tasarısı Üzerine ....., İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 23-24, 35-46. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5442
15. Bayramoğlu Alada, A. (2008). Türkiye’de yerel Yönetimleri ‘Özerklik Meselesi’ üzerinden yeniden düşünmek. Çağdaş Yerel Yönetimler, 17(4), 5-44. Erişim adresi: https://cyy.hacibayram.edu.tr/Dergiler
16. Bayramoğlu, A. (1995). Türkiye’de siyasal partiler. Nehir Dergisi, 22-23-24, 35-44.
17. Bayramoğlu, A. (2001). Türkiye’de islami hareket, sosyolojik bir bakış, 1994-2000. İstanbul: Patika.
18. Cansever, N. (2019). Türk siyasal hayatında yöneten sağın bölünmesi: 1990’lı yıllarda Anavatan Partisi ve Doğru Yol Partisi karşılaştırmalı analizi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta.
19. Cansever, N. ve Kiriş, H. M. (2021). Yöneten sağda rekabet ve dönüşüm. Ankara: Detay Yayıncılık.
20. Cumhuriyet Halk Partisi, “Güzel Günler Göreceğiz”, 2002 Seçim Bildirgesi. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/955
21. Cumhuriyet Halk Partisi, “Yeni Hedefler Yeni Türkiye”, 1994 Parti Programı. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/956
22. Cumhuriyet Halk Partisi, “Yerel Çözüm 2000”, 1999 Seçim Bildirgesi. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/2582
23. Çitçi, O. (2005). Yerel seçimler coğrafyası 1963-1999. Ankara: TODAİE.
24. Çoker, Z. (2003). Mülki yönetim ve yerel yönetimlerde yeniden yapılanma. Ankara: Türk İdareciler Derneği.
25. Dağtaş, E. (2001). 27 Mart Yerel Seçimleri Öncesinde Yazılı Basının Siyasal Tutumu ve Seçim Sonrasına İlişkin Gecikmiş Bir Değerlendirme, Kurgu Dergisi, 18, ss. 157-176. Erişim adresi: https://earsiv.anadolu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11421/1376/153823.pdf?sequence=1&isAllowed=y
26. Demirci, M. (2004). Kent planlamada uygulama anlayışına eleştirel bir yaklaşım Dikmen Vadisi Projesi örneği, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
27. Demokratik Sol Parti, “Demokratik Sol Parti ile Dürüst Yönetim, Hakça Düzen, Ulusal Birlik”, 1995 Seçim Bildirgesi. (2021, 23 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/764
28. Demokratik Sol Parti, “Gözünaydın Türkiye”, 1991 Seçim Bildirgesi. (2021, 23 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/602
29. Demokratik Sol Parti, “Sessiz Devrim, DSP’nin Ülke Sorunlarına Yaklaşımları ve Çözüm Öneriler”, 2002 Seçim Bildirgesi. (2021, 23 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/927
30. Demokratik Sol Parti, 1991 Programı. (2021, 23 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/537
31. Demokratik Sol Parti, 1999 Seçim Bildirgesi. (2021, 23 Eylül): https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/696
32. Doğanay, Ü. (2004). Rethinking democratic procedures: Democracy and deliberative experiences in Turkey’s LA21 process. Political Studies, 52, 728-744. doi: 10.1111/j.1467-9248.2004.00505.x
33. Doğru Yol Partisi, “1946’dan 21. Yüzyıla II. Demokrasi Programı: Yeter Hak Milletin”, 1998. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/2585
34. Doğru Yol Partisi, “21 Ekim Sabahı Yeni Bir Türkiye”, 1991 Seçim Bildirgesi. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/679
35. Doğru Yol Partisi, “Hedef 2000’ler Tek Çözüm Çiller”, 1999 Seçim Bildirgesi.
36. Duran, B., Türk Parlamento Tarihi: TBMM 19. Dönem, 1991-1995, TBMM Kültür Sanat ve Yayın Kurulu, No: 150, Cilt 1 ve 2, Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/125
37. Emrealp, S. (2005). Yerel Gündem 21 uygulamalarına yönelik kolaylaştırıcı bilgiler el kitabı. İstanbul: IULA-EMME.
38. Ercan, O. ve Pekküçüksen, Ş. (2004). Yönetim paradigmasındaki değişim: Yönetişim, kentsel yönetişim ve Yerel Gündem 21 uygulamaları. Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 1-14. Erişim adresi: http://iibf.erciyes.edu.tr/kutuphane/petas/petas.php?keyword=27510&skip=0&type=2
39. Erder, S. ve İncioğlu, N. (2008). Türkiye’de yerel politikanın yükselişi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
40. Eren, V. (2011). Belediye yöneticilerinin yerel yönetim reformları hakkındaki düşünceleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(8), 89-111. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/182978
41. Erten, M. (2004). Karşıyaka kent meclisi: Kent yönetimine bir katılım deneyimi. İstanbul: Anahtar Kitaplar.
42. Fazilet Partisi Programı, “Öncü Türkiye için Elele”, 1997. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/698
43. Findley, C. V. (2011). Modern Türkiye tarihi, 1789-2007. İstanbul: Timaş.
44. Göymen, K. (1997). Türkiye’de kent yönetimi. İstanbul: Boyut.
45. Göymen, K. (1999). Türk yerel yönetiminde katılımcılığın evrimi: Merkeziyetçi bir devlette yönetişim dinamikleri, Amme İdaresi Dergisi, 32(4), 67-83. Erişim adresi: https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/Dergiler
46. Göymen, K. (2000). Tourism and governance in Turkey. Annals of Tourism Research, 27(4), 1025-1048. doi:10.1016/S0160-7383(99)00127-9
47. Göymen, K. (2006). Dynamics of change in Turkish local governance. Society and Economy, 28(3), 245-266. doi:10. 1556/SocEc.28.2006.3.2
48. Güler, B. A. (1998). 1998 reform tasarısı üzerine inceleme. Çağdaş Yerel Yönetimler, 7(4), 3-25. Erişim adresi: https://cyy.hacibayram.edu.tr/Dergiler
49. Güler, B. A. (2001). Yerel yönetimlerde reform sorunu. Çağdaş Yerel Yönetimler, 10(3), 7-12. Erişim adresi: https://cyy.hacibayram.edu.tr/Dergiler
50. Haktankaçmaz, M. İ. (2004). Türk kamu yönetiminde yönetişimin uygulanabilirliği. Amme İdaresi Dergisi, 37(1), 45-62. Erişim adresi: https://ammeidaresi.hacibayram.edu.tr/Dergiler
51. Halkın Demokrasi Partisi Programı, 1994. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/745
52. Halkın Emek Partisi Programı, 1990. (2021, 24 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/661
53. IULA-EMME. (2003). Local Agenda 21 Turkey: Outstanding Examples, İstanbul: IULA-EMME.
54. İnaç, H. ve Ünal, F. (2007). Avrupa yerel yönetimler özerklik şartı ve Türkiye’de belediyeler. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17, 1-24. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/dpusbe/issue/4759/65372
55. İnan, A. (1998). Görüşler ve yorumlar: Mahalli idareler kanun taslağına göre demokratik kitle örgütlerinin yerel yönetimlere demokratik katılımı. Çağdaş Yerel Yönetimler, 7(2), 128-132. Erişim adresi: https://cyy.hacibayram.edu.tr/Dergiler
56. Karaman, Z. T. (1998). Habitat II ve yerel gündem 21 sorumluluğu. Türk İdare Dergisi, 426, 347-363. Erişim adresi:http://iibf.erciyes.edu.tr/kutuphane/petas/petas.php?skip=0&keyword=ZERR%C4%B0N+TOPRAK&type=5
57. Keleş, R. (1995). Yerel yönetimler özerklik şartı karşısında Avrupa ve Türkiye. Çağdaş Yerel Yönetimler, 4(6), 3-19. Erişim adresi: https://cyy.hacibayram.edu.tr/Dergiler
58. Keleş, R. (1999). Avrupa’nın bütünleşmesi ve yerel yönetimler. Ankara: Türk Belediyecilik Derneği ve Konrad Adenauer Vakfı.
59. Koçak, S. Y. ve Ekşi, A. (2010). Katılımcılık ve demokrasi perspektifinden Türkiye’de yerel yönetimler. (Süleyman Demirel Üniversitesi) SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 21, 295-307. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/117936
60. Koçdemir, K. (2002). Hizmette vatandaşa yakınlık (subsidiyarite) ilkesi ve sosyal hizmetler. Türk İdare Dergisi, 74(434), 1-5. Erişim adresi: http://iibf.erciyes.edu.tr/kutuphane/petas/petas.php?skip= 0&keyword=KAD%C4%B0R+KO%C3%87DEM%C4%B0R&type=5
61. Köker, L. (1995). Local politics and democracy in Turkey: An appraisal. Annals of the American Academy of Political and Social Science, 540(1), 51-62. doi: 10.1177/0002716295540000005
62. Kösecik, M. (2007). Avrupa Birliğine Üyelik Sürecinin Türkiye’nin Yerel Yönetim Yapısına Etkileri, H. Özgür ve M. Kösecik (Ed.), Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar –II: Uygulama (s. 691-737) içinde, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
63. Kösecik, M. (2008). Yerel yönetimlerde Avrupalılaşma, yerel siyaset. İstanbul: Okutan.
64. Meclis Haber Dergisi, “Seçime giderken yoğun istifalar”, 1995-1996, Aralık-Ocak, S. 45. (2021, 24 Eylül). Erişim adresi: https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/meclis_bulteni.dergi?psayi=45
65. Meclis Haber Dergisi, 1992, Aralık, S. 19. (2021, 24 Eylül). Erişim adresi: https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/meclis_bulteni.dergi?psayi=19
66. Meclis Haber Dergisi, 1995, Ocak, S. 38. (2021, 24 Eylül). Erişim adresi: https://www5.tbmm.gov.tr//develop/owa/meclis_bulteni.dergi?psayi=38
67. Milliyetçi Hareket Partisi, “Lider Türkiye’ye Doğru”, 18 Nisan 1999 Seçim Beyannamesi, 1999. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/740
68. Milliyetçi Hareket Partisi, “Türkiye’nin Onurlu Geleceği”, 3 Kasım 2002 Seçim Beyannamesi. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/2752
69. Milliyetçi Hareket Partisi, 1995 Seçim Beyannamesi. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/handle/11543/762
70. Miş, N. ve Eren, A. (2014). Siyasal Partilerin Yerel Seçim Vizyonu İstanbul Seçimleri, Mart, 91, SETA. Erişim adresi: https://www.setav.org/siyasal-partilerin-yerel-vizyonu-istanbul-secimleri/
71. Mogalakwe, ‪M. (2006). The Use of Documentary Research Methods in Social Research, African Sociological Review, 10(1), 221-230.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ Erişim adresi: https://codesria.org/IMG/pdf/Research_Report_-_Monageng_Mogalakwe.pdf ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
72. Ortaylı, İ.ve Küçükkaya, İ. (2012). Cumhuriyet’in ilk yüzyılı, 1923-2023. İstanbul: Timaş.
73. Özcan, G. B. and Turunç, H. (2008). The Politics of Administrative Decentralization in Turkey since 1980, J. Killian and N. Eklund (Ed.), Handbook of Administrative Reform: An International Perspective (s. 177-193) içinde, Florida: Auerbach Publication.
74. Özdemir, D. (2007). Kamu-Özel Sektör Ortaklıkları ve Yönetişim, H. Özgür ve M. Kösecik (Ed.), Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar –II: Uygulama (s. 313-333) içinde, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
75. Özkök, E. (1994, 2 Mart). Yılmaz şimdiden söz veriyor. Hürriyet, s. 13.
76. Polat, İ. (2014). Bir Katılım deneyimi Olarak Nilüfer Mahalle Komiteleri, İ. İzci (Der.). Katılımcı Yerel Yönetim (s. 114-123) içinde, İstanbul: Kalkedon.
77. Refah Partisi Seçim Beyannamesi (Özet), “25 Aralık Sabahı Türkiye Yeniden Doğacak”, 1995. (2021, 25 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/763
78. Refah Partisi Seçim Beyannamesi, 1991. (2021, 24 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/672.
79. Sarıbay, A. Y. (1995). Partilerin hepsi popülist. Nehir Dergisi, 22-23-24, 30-34.
80. Sayarı, S. (2002). The Changing Party System, S. Sayarı, Y. Esmer (Ed.), Politics, Parties and Elections in Turkey (s. 9-32) içinde, London: Lynne Rienner.
81. Sezen, S. (1994). Seçim ve demokrasi. Ankara: Gündoğan.
82. Sosyaldemokrat Halkçı Parti, “Yeni Bir Türkiye İçin İlk Hedefler”, 1991 Seçim Bildirgesi. (2021, 16 Eylül). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/670
83. TBMM Başkanlığı Çalışmaları, 25 Ocak 1996-16 Şubat 1999, (2021, 10 Ekim). Erişim adresi: https://acikerisim.tbmm.gov.tr/xmlui/handle/11543/1982
84. Tokgöz, O. (2010). Seçimler, siyasal reklamlar ve siyasal iletişim. Ankara: İmge.
85. Toksöz, F. (2008). İyi yönetişim el kitabı. İstanbul: TESEV.
86. Torlak, S. E. ve Önez, Z. (2005). Bir Katılım Modeli Olarak Yerel Gündem 21’e Bakış, H. Özgür ve M. Kösecik (Ed.), Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar –I: Reform (s. 649-673) içinde, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
87. Turan, A. E. (2008). Türkiye’de yerel seçimler. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.
88. Türkiye İstatistik Kurumu, TUİK. (2019, 28 Ocak). Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/nufus90app/idari.zul
89. V. Ecevit Hükümeti (DSP-MHP-ANAP) Koalisyon Protokolü. (2019, 12 Şubat). Erişim adresi: https://www.tbmm.gov.tr/hukumetler/KP57.htm
90. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
91. Yıldırım, Y. (2008). Porto Alegre-Fatsa: Yerel düzeyde ‘Demokrasiyi Demokratikleştirmek’ çabaları üzerine bir karşılaştırma. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(1), 273-287. doi:10.1501/SBFder_0000002060
92. Yirmibeşoğlu, F. ve Yiğiter, R. G. (2006). Kentsel Dönüşüm Sürecinde ‘Yerel Gündem 21’in Rolünün Türkiye’deki Uygulamalar ile Değerlendirilmesi, TMMOB Şehir Plancıları Odası, Kentsel Dönüşüm Sempozyumu Bildiri Kitabı (s.29-45) içinde, Ankara: TMMOB, ŞPO.
93. Yüksek Seçim Kurulu, (2021, 15 Eylül). Erişim adresi: http://www.ysk.gov.tr/tr/milletvekili-genel-secim-arsivi/2644