“Morrison Süleyman”: 1965 Seçimleri Öncesi Yön Dergisinde Süleyman Demirel’e Karşı Muhalefet

Abstract

Süleyman Demirel, 27 Mayıs askeri müdahalesi tarafından kapatılan Demokrat Parti’nin siyasal mirasçısı olarak kurulan Adalet Partisi’nin (AP) 28 Kasım 1964’de düzenlediği kongrede genel başkan seçilmiştir. Yaklaşık bir yıl sonra, 10 Ekim 1965’te yapılan seçimlerde ise partisini birinci yapmayı başarmış ve başbakanlık görevini üstlenmiştir. Dönemin en etkili sol yayını olan Yön, bu süreçte “yerli ve uluslararası sermayenin temsilcisi ve emperyalizmin işbirlikçisi” olarak nitelendirdiği Demirel’e karşı yoğun bir şekilde muhalefet etmiştir. Bu çalışmada hem Yön’ün Demirel’e yönelik söylemi hem de AP’nin 10 Ekim seçimlerini kazanmasına verdiği tepki incelenmiş, bunun üzerinden de Yön’cülerin 1965 Türkiye’sine nasıl baktığı ve 10 Ekim sonrası benimsediği siyasal strateji ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Keywords

• Süleyman Demirel
• Adalet PArtisi (AP)
• Yön dergisi
• 10 Ekim 1965 seçimleri

“Morrison Süleyman”: Opposition to Süleyman Demirel in Yön Magazine Before the 1965 Elections

Abstract

At the party congress on 28 November 1964, Süleyman Demirel was elected the leader of the Justice Party (Adalet Partisi), which was founded as the political successor of the Democrat Party closed down after the 27 May military intervention. About a year later, in the elections held on 10 October 1965, he brought his party to first place and became the prime minister. Yön magazine, the most influential leftist journal of the period, strongly opposed Demirel during this time and described him as “the representative of domestic and international capital and a collaborator of imperialism.” This article examines Yön’s discourse on Demirel and its reaction to the victory of the Justice Party in the October 10 elections, and thereby seeks to reveal how the Yön circle viewed Turkey in 1965 and what political strategy it adopted after the elections.

Keywords

• Süleyman Demirel
• Justice Party (JP)
• Yön magazine
• October 10, 1965 Elections

References

1. KAYNAKÇA Adalet Partisi. (1965). Adalet Partisi Seçim Beyannamesi. Doğuş Matbaacılık.
2. Atılgan, G. (2002). Kemalizm ile Marksizm Arasında Geleneksel Aydınlar. TÜSTAV Yayınları.
3. Avcıoğlu, D. (1965a). Muhalefet asıl şimdi başlıyor. Yön, 99, 3. Avcıoğlu, D. (1965b). Sosyalizmin romantik dönemi artık mutlaka kapanmalıdır. Yön, 133, 4-5.
4. Avcıoğlu, D. (1968). Türkiye’nin Düzeni Dün Bugün Yarın. Bilgi Yayınevi. Berkes, N. (1965). 10 Ekim 1965 Seçimlerinin Önemi. Yön, 121, 16.
5. Bora, T. (2023). Demirel. İletişim Yayınları.
6. Chome, J. (1965). Bir Örnek: Kongo. Yön, 99, 8-9.
7. Cumhuriyet, 3 Ekim 1965.
8. Cumhuriyet, 4 Ekim 1965.

9. Cumhuriyet, 7 Ekim 1965.
10. Demirel, T. (2004). Adalet Partisi İdeoloji ve Politika. İletişim Yayınları.
11. Güldal, M. (2018). Soğuk Savaş Döneminde Türkiye’de Komünizmle Mücadele Dernekleri. İletişim Yayınları. İlkhan, N. (2022). 1965 seçimlerinde Adalet Partisi’nin seçim propagandası [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
12. Meşe, E. (2024). Komünizmle Mücadele Dernekleri. İletişim Yayınları.
13. Naci, F. (1964). Non Figüratif Bir Muhalefet. Yön, 88, 5. Naci, F. (1965). Kökü Dışarıda Bir Akım: Anti-komünizm. Yön, 118, 6.
14. Özdemir, H. (2000). Doğan Avcıoğlu Bir Jön Türk’ün Ardından. Bilgi Yayınevi.
15. Selçuk, İ. (1965a). Ham Hayallerin Sahipleri. Yön, 119, 3.
16. Selçuk, İ. (1965b). Devrimciliği Yitirince. Yön, 133, 5.
17. Soysal, M. (1964). Aldanış. Yön, 87, 3.
18. Soysal, M. (1965). Ortanın Solu Mu Sorumlu? Yön, 133, 3.
19. Şafak, C. (2017). Ereğli 1960-1965 Morrison’un Yapı İşçileri. Sosyal Tarih Yayınları.
20. Şener, M. (2010). Türkiye Solunda Üç Tarz-ı Siyaset YÖN, MDD ve TİP. Yordam Kitap.
21. Tekin, A. C. (2025). Adalet Partisi’nde Liderlik Yarışı: İkinci Büyük Kongre (27-29 Kasım 1964). Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 13 (42), 83-106.
22. Ulus, Ö.M (2016). Türkiye’de Sol ve Ordu (1960-1971). İletişim Yayınları.
23. Yaşlı, F. (2019). “Halkçı Ecevit” Ecevit, Ortanın Solu, CHP (1960-1980). Yordam Kitap.
24. Yaşlı, F. (2024). Antikomünist Şebeke Örgütler, Kişiler, Yayınlar (1960-1980). Yordam Kitap.
25. Yön. (1964a). Bir lider aranıyor. Yön, 87, 4-5.
26. Yön. (1964b). İkinci Bir Menderes özlemi AP Genel Başkanlığı’nı ezici çoğunlukla Demirel’in kazanmasını sağladı. Yön, 88, 4.
27. Yön. (1964c). Ereğli Çelik, Amerikalı Koppers grubu ile Daniş Koper’in nasıl çiftliği haline geldi? Yön, 91, 4-5. Yön. (1965a). Yılın İfşaatı S. Demirel Nasıl Milyoner Oldu. Yön, 96, 4.
28. Yön. (1965b). Türkiye ne Kongo’dur ne Vietnam!.. Yön, 99, 10.
29. Yön. (1965c). Seçim Kampanyası Başladı Adalet Partisi efsanesi yıkılma yoluna gidiyor. Yön, 116, 4.
30. Yön. (1965d). AP, Meşruiyet Dışına Düşüyor, Yön, 119, 4-5.