KAZAKİSTAN VE TÜRKİYE YEREL YÖNETİM SİSTEMLERİNİN YENİDEN MERKEZİLEŞME PARADOKSU AÇISINDAN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Öz

Çalışma, Türkiye ve Kazakistan’ın yerel yönetim sistemlerindeki reform süreçlerini, farklı tarihsel ve idari köklerine rağmen ortaya çıkan benzer idari çıktılar üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, her iki ülkenin de küresel yönetişim ve demokratikleşme söylemlerine karşın, uygulamada neden merkezi otoriteyi güçlendiren yeniden merkezileşme refleksleri gösterdiğidir. Çalışma, merkezileşme eğilimlerini sadece siyasi bir otoriteleşme süreci olarak değil, aynı zamanda kriz yönetimi ve hizmet sunumunda devlet kapasitesinin yeniden inşasıyla uyumlu bir karma (hibrit) yönetişim stratejisi olarak kavramsallaştırmaktadır. Metodolojik olarak araştırma, En Farklı Sistemler Tasarımı (Most Different Systems Design) yaklaşımını benimsemektedir. Ankara ve Astana (Nur-Sultan) vaka analizleri yoluyla nitel bir karşılaştırma sunmaktadır. Bulgular, Türkiye’de 6360 sayılı Kanun ve Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları gibi araçlarla sağlanan ölçek reformunun, Kazakistan’da ise Duyan Devlet vizyonu altındaki dikey hiyerarşinin, yerel özerklik yerine merkezi denetimi güçlendirdiğini göstermektedir. Çalışmanın alan yazına temel katkısı, her iki ülkenin de ne tam merkeziyetçi ne de tam adem-i merkeziyetçi olan, devletin yönetsel kapasitesini korumayı amaçlayan karma bir model ürettiğini kuramsallaştırmasıdır. Bu yönüyle araştırma, gelişmekte olan ülkelerdeki yerel yönetim reformlarının sadece bir demokratikleşme meselesi değil, aynı zamanda bir idari rasyonalizasyon ve kapasite inşası çabası olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yerel Yönetim Reformu
• Karşılaştırmalı Kamu Yönetimi
• Yeniden Merkezileşme
• Karma Yönetişim
• Türkiye
• Kazakistan
• 6360 Sayılı Kanun

COMPERATIVE ANALYSIS OF KAZAKHSTAN AND TURKEY’S LOCAL GOVERNMENT SYSTEMS FROM THE PERSPECTIVE OF THE RECENTRALIZATION PARADOX

Öz

This study compares the reform processes in the local government systems of Turkey and Kazakhstan, despite their different historical and administrative roots, and finds that they yield similar administrative outcomes. The main problem of the research is why both countries, despite their discourses on global governance and democratization, exhibit recentralization reflexes that strengthen central authority in practice. The study conceptualizes centralization tendencies not only as a process of political authoritarianism but also as a hybrid governance strategy compatible with the reconstruction of state capacity in crisis management and service delivery. Methodologically, the research adopts the Most Different Systems Design approach. It presents a qualitative comparison through case analyses of Ankara and Astana (Nur-Sultan). The findings show that the scale reform achieved in Turkey through tools such as Law No. 6360 and the Regional Development and Investment Board (YİKOB), and the vertical hierarchy under the Hearing State vision in Kazakhstan, strengthen central control rather than local autonomy. The study’s fundamental contribution to the literature is its theorization of a hybrid model that is neither fully centralized nor fully decentralized, aiming to preserve the state’s administrative capacity. In this respect, the research reveals that local government reforms in developing countries are not only a matter of democratization but also an effort at administrative rationalization and capacity building.

Anahtar Kelimeler

• Local Government Reform
• Comparative Public Administration
• Re-centralization
• Hybrid Governance
• Turkey
• Kazakhstan
• Law No. 6360

Kaynakça

1. Abdullayev, Akikat, Margarita Kadyrova, Serikbay Ydyrys. “Modernization of the Local Government System: Development Prospects and Implementation Mechanisms”, Emerging Science Journal, C. 9, S. 3 (2025), s. 1434-76, doi:10.28991/ESJ-2025-09-03-017.
2. Abil, Yerlan vd. “Evolution of public administration in the post-Soviet countries. The Republic of Kazakhstan”, Public Administration, C. 23, S. 1 (2021), s. 89-118, doi:10.22394/2070-8378-2021-23-1-89-118.
3. Akman, Çiğdem. “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Yerel Yönetimler Yapbozu: Gelişmeler ve Öneriler”, 2019, https://research.ebsco.com/linkprocessor/plink?id=134d2722-b55c-357d-82ef-b0027bebcfb7. Erişim:10.10.2025
4. Akman, Çiğdem. “Dünya Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler, Orta Doğu Ve Bati Asya Teşkilatina (Uclg-Mewa) Üyelikler Üzerinden Bir Araştirma”, 2019, https://research.ebsco.com/linkprocessor/plink?id=b94f0f0d-2b36-3502-bd9c-534504fdff6b. Erişim:10.10.2025
5. Akman, Çiğdem, Mustafa Kalender. “Yerelde Yeni Bir Merkezi Yönetim Birimi: Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 73, S. 4 (2018), s. 1025-56, doi:10.1501/SBFder_0000002526.
6. Alekserov, Alekser. Eski Sosyalist Ülkelerde Siyasi Rejim Değişmeleri, PQDT - Global, Ankara Universitesi (Turkey), Ph.D., Turkey 2007.
7. Alkan, Ayten. “New Metropolitan Regime of Turkey: Authoritarian Urbanization via (Local) Governmental Restructuring”, Lex Localis - Journal of Local Self-Government, C. 13, S. 3 (2015), s. 849-77, doi:10.4335/13.3.849-877(2015).
8. Amagoh, Francis. “An Examination of Fiscal Decentralization in Kazakhstan”, Public Administration and Civil Service, S. 2 (81) (2022), s. 14-21, doi:10.52123/1994-2370-2022-651.

9. Anckar, Carsten. “On the Applicability of the Most Similar Systems Design and the Most Different Systems Design in Comparative Research”, International Journal of Social Research Methodology, C. 11, S. 5 (2008), s. 389-401, doi:10.1080/13645570701401552.
10. Aras, Bülent, Emirhan Yorulmazlar. “State, Institutions and Reform in Turkey after July 15”, New Perspectives on Turkey, C. 59 (2018), s. 135-57, doi:10.1017/npt.2018.23.
11. Aripin, Sofjan, Rulinawaty Rulinawaty. “Hybrid Government: Mixed and Hybrid Models of Public Service Delivery in Disadvantaged, Foremost and Outermost Regions”, KnE Social Sciences, 2022, 514712, doi:10.18502/kss.v7i9.11001.
12. Aygül, Ali, Fatma Neval Genç.“Yöneticilerin Bakış Açısından Yatırım İzleme Ve Koordinasyon Başkanlıkları: Aydın Örneği”, Medeniyet Araştırmaları Dergisi, C. 7, S. 2 (2022), s. 1-13, doi:10.52539/mad.1139634.
13. Battaglio, R. Paul, Jeremy L. Hall. “Editorial: Trinity Is Still My Name: Renewed Appreciation for Triangulation and Methodological Diversity in Public Administration”, Public Administration Review, C. 78, S. 6 (2018), s. 825-27, https://www.jstor.org/stable/26648874.
14. Berkutova, E., M. Onuchko. “Features of holding the position of heads of local administrations in Kazakhstan and Korea”, Kazakhstan-Spectrum, S. 3 (2024), s. 74-91, doi:10.52536/2415-8216.2024-3.06.
15. Crepaz, Michele, Raj Chari. “Assessing the Validity and Reliability of Measurements When Evaluating Public Policy”, Journal of Public Policy, C. 38, S. 3 (2018), s. 275-304, doi:10.1017/S0143814X16000271.
16. Davletbayeva, Z., A. Akanova. “The role of Maslikhats in the system of local self-government: The case of Almaty”, Kazakhstan-Spectrum, C. 113, S. 2 (2025), doi:10.52536/2415-8216.2025.114.2.004.
17. Davletbayeva, Zhuldyz vd. “Enhancing the Role of Public Councils as an Anti-Corruption Mechanism: The Case of Kazakhstan”, Bulletin of Abai KazNPU. Series of Sociological and Political Sciences, C. 89, S. 1 (2025), s. 68-83, doi:10.51889/2959-6270.2025.89.1.009.
18. Deniz, Güven. “Trustee Appointments as an Instrument of Administrative Tutelage in The Relationship Between Central and Local Governments”, 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, C. 6, S. 3 (2025), s. 55-65, doi:10.52835/19maysbd.1758981.
19. Dyussenov, Mergen. “Digital Governance or Digital Authoritarianism? The Ambiguities of e-Government in Kazakhstan”, Dialogues on Digital Society, 2025, doi:10.1177/29768640251379943.
20. Elicin, Yeseren. “The Unbearable Failure of Decentralisation in Turkey”, Hrvatska i Komparativna Javna Uprava : Časopis Za Teoriju i Praksu Javne Uprave, C. 20, S. 3 (2020), s. 497-522, doi:10.31297/hkju.20.3.4.
21. Ergenc, C., O. Yuksekkaya. “Institutionalizing authoritarian urbanism and the centralization of urban decision-making”, Territory, Politics, Governance, C. 12, S. 3 (2024), s. 410-29, doi:10.1080/21622671.2021.2020156.
22. Eryılmaz, B. Kamu Yönetimi: Düşünceler, Yapılar, Fonksiyonlar, 11. Baskı., Umuttepe Yayınları, Kocaeli 2018.
23. Finer, Samuel Edward. Comparative Government, Allen Lane, The Penguin Press, London 1970.
24. Gallo, Ernesto. “Globalisation, Authoritarianism and the Post-Soviet State in Kazakhstan and Uzbekistan”, Europe-Asia Studies, C. 73, S. 2 (2021), s. 340-63, doi:10.1080/09668136.2020.1761297.
25. Güler, Tahsin. “2000’li Yıllar Türkiyesinde Merkez-Yerel İlişkilerinin Gelişimi”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, C. 18, S. 2 (2020), s. 59-69, doi:10.11611/yead.607379.
26. Hood, Christopher. “A Public Management For All Seasons?”, Classics of Public Administration, ed. Shafritz, Hyde, Parkers, Thomson Wadsworth Publication, Belmond, CA 1991, s. 503-16.
27. Ismailova, R. A., A. R. Kalymbetova, B. M. Dandayeva. “Foreign Experience of Local Government Budget Management: Analysis and Application”, Journal of Economic Research & Business Administration, C. 152, S. 2 (2025), s. 112-23, doi:10.26577/be202515228.
28. Kalymbetova, A. R., S. S. Ydyrys, R. A. Ismailova. “Fiscal decentralization as a fourth-level budget management mechanism in Kazakhstan”, Central Asian Economic Review, C. 0, S. 6 (2023), s. 129-39, doi:10.52821/2789-4401-2022-6-129-139.
29. Karini, A. “From the Ottoman Legacy to Modern Public Management Systems: Evidence from Turkey, Kosova and Kazakhstan”, Public Administration in the Middle East and North Africa, Springer 2020, s. . Kazakhstan Constitutional Law. Constitution of the Republic of Kazakhstan (1995), https://faolex.fao.org/docs/pdf/kaz127827E.pdf. Erişim:10.10.2025
30. Khairmukhanmedov, Nurbek. Ulus-devlet bağlaminda orta asya cumhuriyetlerinde siyasal ve hukuksal değişim, 2008. Yayınlanmamış Doktora Tezi, https://www.proquest.com/docview/3107121290/abstract/10B3DCB519B642B3PQ/1. Erişim:10.10.2025
31. Kırılmaz, Harun. “Türkiye’nin Demokratikleşme Sürecinde Bürokrasinin Rolü:Tek-Parti Dönemi ve Çok-Partili Sisteme Geçiş”, Bilig, S. 92 (2020), s. 1-28, doi:10.12995/bilig.9201.
32. Kiziltan, Mustafa, Ahmet Burcin Yereli. “Evaluating Local Fiscal Capacity and Fiscal Effort of Turkish Local Governments: Evidence from Spatial Panel Data Analysis”, Economic Change and Restructuring, C. 56, S. 1 (2023), s. 441-72, doi:10.1007/s10644-022-09424-1.
33. Knox, Colin, Saltanat Janenova. “Public councils in Kazakhstan: a case of emergent participative democracy?”, Central Asian Survey, C. 37, S. 2 (2018), s. 305-21, doi:10.1080/02634937.2017.1410467.
34. Knox, Colin, Serik Orazgaliyev. “Public Administration Country Study: Kazakhstan—Post-Soviet Legacy, Modernisation, and Hybridity”, Public Administration Review, C. 85, S. 6 (2025), s. 1888-1900, doi:10.1111/puar.70030.
35. Kumysbekov, A., A. Danilov, A. Ayaganova. “Direct election of rural akims: analysis of results, risks and forecast”, Kazahstan Spektr, C. 101, S. 1 (2022), s. 39-57, doi:10.52536/2415-8216.2022-1.03.
36. Moreno-Menéndez, Fabricio Miguel vd. “Organizational Commitment and Administrative Management in Public Service Delivery: Evidence from an Emerging Governance Context”, Administrative Sciences, C. 15, S. 6 (2025), s. 231, doi:10.3390/admsci15060231.
37. OECD, “Decentralisation and Multi-Level Governance in Kazakhstan”, OECD Public Governance Reviews, C. 2017 (2017), doi:10.1787/9789264280700-en. Erişim:12.10.2025
38. OECD, “Kazakhstan: Reforming the Public Administration for Competitiveness and Innovation”, OECD Public Governance Reviews 2016. Erişim:16.10.2025
39. OECD, “OECD Regional Outlook 2022: Building Resilient Regions”, OECD Publishing, Paris 2022, doi:10.1787/9789264307072-en. Erişim:13.10.2025
40. Okhmatovskiy, Ilya, Anna Grosman, Pei Sun. “Hybrid Governance of State-owned Enterprises”, The Oxford Handbook of State Capitalism and the Firm, ed. Mike Wright vd., Oxford University Press 2022, s. 449-78, doi:10.1093/oxfordhb/9780198837367.013.20.
41. Ökmen, Mustafa, Kadri Canan. “Avrupa Birliği’ne Üyelik Sürecinde Türk Kamu Yönetimi”, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, C. 16, S. 1 (2009), s. 139-71, https://dergipark.org.tr/en/pub/yonveek/article/165692.
42. Pachucki-Włosek, Krystian. “The Present and Future of Local Self-Government in the Republic of Kazakhstan”, Polish Political Science Yearbook, C. 53, S. 2 (2024), s. 45-58, https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1281653.
43. Polatoglu, Aykut. “Turkish Local Government: The Need for Reform”, Middle Eastern Studies, 2000, doi:10.1080/00263200008701337.
44. President Of The Republic Of Kazakhstan, “Strategy ‘Kazakhstan–2050’: New Political Course of the Established State”, 2012, https://policy.asiapacificenergy.org/sites/default/files/Presidential%20Address%20%27Strategy%20Kazakhstan-2050%27%20%28EN%29.pdf. Erişim:14.10.2025
45. Republic of Kazakhstan, on Local Government and Self‑government in the Republic of Kazakhstan (Law No. 148-II) (2001), https://legislationline.org/sites/default/files/documents/0d/Kazakhstan_law_local_government_self_government_2001_am2013_en.pdf. Erişim:14.10.2025
46. Rivera, Jason D. “When attaining the best sample is out of reach: Nonprobability alternatives when engaging in public administration research”, Journal of Public Affairs Education, C. 25, S. 3 (2019), s. 314-42, doi:10.1080/15236803.2018.1429821.
47. Sabitov, Kuanysh vd. “Comparative Analysis of Decentralization and Power Distribution in Local Self-Government: Kazakhstan and Europe”, Khazanah Hukum, C. 7, S. 2 (2025), s. 255-75, doi:10.15575/kh.v7i2.45130.
48. Savaşkan, Osman. “Political Dynamics of Local Government Reform in a Development Context: The Case of Turkey”, Environment and Planning C: Politics and Space, C. 39, S. 1 (2021), s. 204-25, doi:10.1177/2399654420943903.
49. Silam, Assemay Zhandauletkyzy. “The Concept of Soft Power in the Domestic Policy of Modern Kazakhstan (Elections of the Rural Akim)”, Политическое пространство и социальное время: аксиология власти и общественный идеал, 2023, ss. 304-11, https://elibrary.ru/item.asp?id=53934787. Erişim:17.10.2025
50. Stout, Margaret, Jeannine M. Love. “Competing Ontologies: A Redux Primer for Public Administration”, The American Review of Public Administration, C. 51, S. 6 (2021), s. 422-35, doi:10.1177/02750740211005047.
51. Şahin, Köksal, “Cumhuriyetimizin 100. Yılı Ülke Türkiye İdeali”: Siyasi bir Analiz”, Düşünce Dünyasında Türkiz, C. 5, S. 25 (2022), s. 121-42, https://dergipark.org.tr/tr/pub/turkiz/article/1305852.
52. Tan, Evrim, “Quo Vadis? The Local Government in Turkey after Public Management Reforms”, International Review of Administrative Sciences, C. 86, S. 1 (2020), s. 115-33, doi:10.1177/0020852317752268.
53. Tebayve, D. “The President of the Republic of Kazakhstan and Local Authorities: Historical and Legal Aspect”, Bulletin of the Institute of Legislation and Legal Information of the Republic of Kazakhstan, 2024.
54. Tukumov, Yerkin. “President Tokayev’s Reforms and Diplomacy”, World Economy and International Relations, C. 68, S. 5 (2024), s. 91-105, doi:10.20542/0131-2227-2024-68-5-91-105.
55. Türkiye Cumhuriyeti, Belediye Kanunu (Kanun No. 5393) (2005), https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5393.pdf. Erişim:15.10.2025
56. Türkiye Cumhuriyeti, On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması Hakkında Kanun (Kanun No. 6360) (2012), https://www.mevzuat.gov.tr/Mevzuatmetin/1.5.6360.Pdf.
57. Türkiye Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (Kanun No. 2709) (1982), https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/17863_1.pdf. Erişim:12.10.2025
58. Ulusoy, Ahmet, Tekin Akdemir. “Yerel Yönetimler ve Mali Özerklik: Türkiye ve OECD Ülkelerinin Karşılaştırmalı Analizi”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 12, S. 21 (2009), s. 259-87, https://dergipark.org.tr/en/pub/baunsobed/article/648022.
59. Yıldırım, Korkmaz. “Sürdürülebilir kentsel politikalara açılan yeni bir pencere: Kentsel dirençlilik”, Kent Akademisi, C. 15, S. 4 (2022), s. 1522-46.
60. Yuvitsa, Nikolay. “Local government in Kazakhstan: an attempt to create a national model”, UPRAVLENIE / MANAGEMENT (Russia), C. 7, S. 1 (2019), s. 26-34, doi:10.26425/2309-3633-2019-1-26-34.
61. Zhumashov, Yerkebulan. “An Exploration of Vertical and Social Accountability in the Elected Tier of Local Government: Evidence from Kazakhstan”, Journal of Eurasian Studies, C. 14, S. 2 (2023), s. 179-93, doi:10.1177/18793665221129881.