AMERİKAN BASINI VE DEVLET ARŞİVLERİ IŞIĞINDA BALKANLAR’DAN TÜRKİYE'YE TÜRK GÖÇLERİ VE İSKÂN POLİTİKALARI (1930-1938)

Abstract

Bu çalışma, 1930’lu yıllarda Balkan coğrafyasında (özellikle Bulgaristan ve Romanya) yükselen otoriterleşme, faşizan milliyetçi dalga ve etnik homojenleştirme politikaları neticesinde anavatana yönelen kitlesel Türk göçlerini Amerikan basınının tanıklığı ve dönemin kurumsal arşiv belgeleri ışığında ele almaktadır. Araştırmada, tarihsel analiz ve doküman incelemesi yöntemleri benimsenerek; The New York Times, The Evening Star ve The Washington Times gibi dönemin önde gelen Amerikan yayın organlarında yer alan haber, telgraf ve editoryal analizler, nitel içerik ve söylem analizi teknikleriyle çözümlenmiştir. Elde edilen dış basın verileri, dönemin Türk medyası (Cumhuriyet, Tan, Türk Yolu), T.C. Devlet Arşivleri belgeleri ve yasal mevzuat kayıtları ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırma sonucunda, Balkanlar'daki Türk göçünün yapısal nedenleri ve insani maliyetleri konusunda dış basın ile iç basının inşa ettiği söylem arasında belirgin bir algısal ayrışma olduğu tespit edilmiştir. Amerikan basını süreci çoğunlukla makro-siyasi dengeler, revizyonist paktlar ve sınır hatlarındaki askeri tahkimatlar üzerinden mesafeli, rasyonel ve jeopolitik bir risk krizi olarak okurken; Türk basını meseleyi millî aidiyet, soydaşlık ve anavatana kavuşma hasreti söylemiyle duygusal ve bütünleştirici bir zemine oturtmuştur. Ayrıca çalışma, küresel ekonomik krizin yaşandığı bu dönemde Ankara hükümetinin 2510 sayılı İskân Kanunu vasıtasıyla göç dalgasını planlı bir nüfus, güvenlik ve iskân politikası çerçevesinde yönettiğini; muhacirleri stratejik sınır hatlarında hızla üretici kılarak ulus-devletin demografik ve iktisadi inşasında kurucu bir enstrümana dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır.

Keywords

• Balkan Göçleri
• Amerikan Basını
• Erken Cumhuriyet Dönemi
• İskân Politikası
• Kamuoyu ve Söylem Analizi.

TURKISH MIGRATIONS AND RESETTLEMENT POLICIES FROM THE BALKANS TO TURKEY IN LIGHT OF THE AMERICAN PRESS AND STATE ARCHIVES (1930–1938)

Abstract

This study examines the mass Turkish migrations toward the homeland that occurred in the 1930s as a result of the rising authoritarianism, the wave of fascist nationalism, and policies of ethnic homogenization in the Balkans (particularly in Bulgaria and Romania), in light of reports in the American press and archival documents from the period. The research employs historical analysis and document review methods; news articles, telegrams, and editorial analyses published in leading American media outlets of the time—such as The New York Times, The Evening Star, and The Washington Times were analyzed using qualitative content and discourse analysis techniques. The data obtained from the foreign press was examined in a comparative analysis alongside contemporary Turkish media (Cumhuriyet, Tan, Türk Yolu), documents from the Turkish State Archives, and records of legal regulations. The study found a marked divergence in perception between the narratives constructed by the foreign and domestic press regarding the structural causes and human costs of Turkish migration in the Balkans. While the American press largely framed the process as a distant, rational, and geopolitical risk crisis through the lens of macro-political balances, revisionist pacts, and military fortifications along border lines, the Turkish press positioned the issue on an emotional and unifying foundation through narratives of national identity, kinship, and the longing to return to the homeland. Furthermore, the study reveals that during this period of global economic crisis, the Ankara government managed the wave of migration through Law No. 2510 on Resettlement within the framework of a planned population, security, and resettlement policy; by rapidly transforming migrants into productive workers along strategic border lines, it turned them into a foundational instrument in the demographic and economic construction of the nation-state.

Keywords

• Balkan Migrations
• American Press
• Early Republican Era
• Resettlement Policy
• Public Opinion and Discourse Analysis.

References

1. Ağanoğlu, Yıldırım. 2012. Osmanlı’dan Cumhuriyet’te Balkanların Makus Talihi Göç. İstanbul: İz Yayınları.
2. Altan, Bilal. 2022. “Romanya’dan Türkiye’ye Göçler (1934-1939)”. International Review of Migration and Refugee Studies 3(1): 14-33. https://izlik.org/JA73DB55FT.
3. Baytal, Yaşar. 2018. “Balkanlar’dan Anayurda Yapılan Göçler ve Türkiye Açısından Sonuçları (1912-1925)”. Turkish Studies 13(1): 13-28. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12800.
4. Burgaç, Murat. 2026. “Atatürk Döneminde Trakya’da Göç ve İskân Politikası: Muhacirden Müstahsile”. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi 15(1): 41-79. https://doi.org/10.30903/baed.1854816.
5. Cumhuriyet, 8 Haziran 1932.
6. Cumhuriyet, 18 Nisan 1933.
7. Çelik, Recep. 2025. “Erken Cumhuriyet Döneminde Türkiye’ye Göç ve İskan Hareketleri Makedonya Örneği”. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches 11 (57): 82-100. 10.5281/zenodo.17184638.
8. Çavuşoğlu, Halim. 2007. “Yugoslavya-Makedonya Topraklarından Türkiye’ye Göçler ve Nedenleri”. Bilig 41: 123-154. https://izlik.org/JA26GR34GA.

9. Duman, Önder. 2009. “Atatürk Döneminde Balkan Göçmenlerinin İskan Çalışmaları (1928-1938)”. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 43: 473-490. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000299.
10. Erdal, İbrahim. 2009. “Amerikan Arşiv Belgelerine Göre İzmir’in Boşaltılması ve Rum Göçmenlere Yardım Konusu”. Karadeniz Araştırmaları 6(21): 61-73. https://izlik.org/JA49XG22KA.
11. Erdal, İbrahim. 2016. “Erken Cumhuriyet Döneminde Yozgat’ta Mübâdil ve Mültecilerin İskânı Uygulamaları (1923-1938)”. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi 59: 73-86. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000450.
12. Eren, Ahmet Cevat. 1966. Türkiye’de Göç ve Göçmen Meseleleri, Tanzimat Devri, İlk Kurulan Göçmen Komisyonu Çıkarılan Tüzükler. İstanbul: Nurgök Matbaası.
13. Hacısalihoğlu, Ersoy. 2026. Balkanlarda Asimilasyon ve Sürgün: Bulgaristan’da Türklere Yönelik Etnik Temizlik Politikaları ve Türkiye’ye Göçler. İstanbul: Efeakademi Yayınları.
14. İpek, Nedim. 1991. Rumeli’den Anadolu’ya Türk Göçleri (1877-1890). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
15. Kaştan, Yüksel. 2008. “Atatürk Dönemi Türkiye-Bulgaristan İlişkileri”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 24(72): 669-696. https://izlik.org/JA48AH87EJ.
16. Kurtulgan, Kürşat. 2011. “Dokuzuncu İskân Mıntıkası ve Kadro Cetvelleri”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 30: 409-421. https://izlik.org/JA27ZH52NW.
17. Kurtulgan, Kürşat. 2017. “Bir Türk Subayının Raporuna Göre Mübadelenin Yunanistan’daki Yansımaları”. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi 9(2): 83-103.