Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî’nin Yöntemi ve Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretimindeki Rolü

Year 2025, Volume: 7 Issue: 2, 653 - 672, 31.12.2025

Abbass Mohammed Emaeel Muosa

Abstract

Araplar, İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren Arapça fonetik çalışmalarına büyük önem vermişlerdir. Bunun temel amacı, harf seslerinin akustik özelliklerini ve ayırt edici niteliklerini belirlemekti. Zira Arapça, diğer dillerden farklı olarak kendine özgü fonetik özelliklere ve avantajlara sahiptir. Bu nedenle Arap dil bilginleri, ana dili Arapça olmayanların Arapçayı öğrenip doğru şekilde kullanabilmeleri için fonetik kuralların oluşturulması ve temellendirilmesi konusunda yoğun çaba sarf etmişlerdir.
Bu çalışma, el-Halîl’in ses yöntemini, seslerin tanınması ve ayırt edilmesini kolaylaştırmadaki rolünü ve bu yöntemin yabancıların dil edinimini kolaylaştırmadaki etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada betimsel, tümevarımsal ve tümdengelimsel yöntem benimsenmiştir.
Çalışma sonucunda şu bulgulara ulaşılmıştır: el-Ferâhîdî, dilsel sesleri sistemli ve kolay bir şekilde sınıflandırarak, özellikle Arapça öğrenen yabancılar için seslerin ve özelliklerin yüksek doğrulukla kavranmasını sağlamıştır. Bu sistem, yabancı birinin harfleri tıpkı bir Arap gibi fasih bir şekilde telaffuz etmesini ve dilde yetkinleşmesini mümkün kılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yöntem, Fonetik, Arapça Öğretimi, Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî, Ana Dili Arapça Olmayanlar

Keywords

Yöntem , Fonetik , Arapça Öğretimi , Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî , Ana Dili Arapça Olmayanlar

The Methodology of Al-Khalil ibn Ahmad Al-Farahidi and Its Role in Teaching Arabic to Non-Native Speakers

Abstract

From the earliest period of Islam, Arab scholars paid great attention to Arabic phonetic studies with the aim of distinguishing between the acoustic qualities of speech sounds and their characteristics. The Arabic language possesses unique phonetic features that distinguish it from other languages; therefore, Arab linguists exerted significant efforts in establishing phonetic principles and foundations so that non-native speakers could learn and master it.
This study aims to clarify Al-Khalil’s phonetic methodology and its role in facilitating the recognition of speech sounds and distinguishing between them, as well as to highlight the impact of his approach on easing the acquisition of Arabic for non-native speakers. The study adopts the descriptive, inductive, and deductive methodology.
The study concludes with several findings, most notably that Al-Farahidi systematically employed and classified linguistic sounds in an organized and accessible manner for learners of Arabic—particularly non-native speakers—thereby facilitating accurate understanding of phonetic sounds and their characteristics. This approach enables non-Arab learners to achieve proficiency in Arabic pronunciation comparable to that of native speakers in terms of articulating sounds as Arabs do.

مَنْهَجُ الْخَليل بْن أحْمَد الْفَرَاهيدي وَدَوْرُهُ في تَعْليم اللُّغَة الْعَرَبيَّة للنَّاطقينَ بغَيْرهَا

Abstract

اهتم العرب منذ العهد الأول للإسلام بالدراسات الصوتية العربية؛ ذلك بغرض التفريق بين أجراس أصوات الحروف وخصائصها، إذ إن للغة العربية خصائصها ومزاياها الصوتية التي تختلف بها عن بقية اللغات؛ لهذا اجتهد العرب في التقعيد والتأصيل الصوتي، ليعلَمها ويجيدها الناطق بغير العربية. هدفت الدراسة إلى بيان منهج الخليل الصوتي، ودوره في تسهيل معرفة الأصوات والتمييز بينها، وبيان أثر منهجه في تسهيل معرفة اللغة لدى الناطقين بغيرها. اتبعت الدراسة المنهج الوصفي الاستقرائي الاستنباطي. توصلت الدراسة إلى عدة نتائج منها. إن الفراهيدي وظّف الأصوات اللغوية وصنّف حروفها بطريقة ممنهجة سهلة لمتعلّم اللغة العربية، لاسيما للناطقين بغيرها في تسهيل معرفة الصوت اللغوي وخصائصه بدّقة عالية، تمكن غير

References

• النحاس، أحمد بن محمد بن إساعيل النحاس، إعراب القرآن ، مكتبة نور ، ط 2000 م
• الفراهيدي، الخليل بن أحمد الفراهيدي ) 170 ه( ت، معجم العين، عبد الحميد هنداوي ظن م 1 ، دار الكتب العلمية بيروت ، لبنان 2004 م
• ابن سيدا، أبو الحسن علي بن إساعيل بن سيدا المرسي الأندلسي ، المخصص في اللغة ، ط 1 المطبعة الأميرية بيولاق ، مصر 1321 ه
• مطر، عبد العزيز مطر ، علم اللغة وفقه اللغة تحديد وتوضيح ، دار الثقافة ، – عمان 1986 م
• ابن جني، عثمان بن جني ، أبو الفتح ، سر صناعة الإعراب، ت. سقا مصطفى مكتبة الحلبي 1954 م