Sahih-i Müslim’de İsm-i Fâilin Anlamsal İşlevleri: Bağlamsal Bir İnceleme
Abstract
Muslim üzerinden uygulamalı bir inceleme yaparak, nebevî hadislerdeki ism-i fâilin (etken ortaç) anlamsal boyutlarını araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışma, ism-i fâili tek bir sabit anlam taşıyan bir yapı olarak ele almak yerine, anlamları içinde bulunduğu bağlama göre şekillenen açık uçlu bir yapı olarak değerlendirmektedir. Araştırma, betimleyici-analitik yöntemi benimsemekte; önce ism-i fâil ile ilgili kuramsal kavramlar sunulmakta, ardından seçilmiş örnekler üzerinden uygulamalı analizler yapılarak bu yapıların sentaktik ve bağlamsal çerçeveler içindeki anlamsal boyutları ortaya konulmaktadır. Analiz sonuçları, ism-i fâilin anlamsal olarak oluş (hadis) ile süreklilik (sabitlik) arasında gidip geldiğini ve ancak bağlamsal ipuçlarıyla bu anlamlardan birine yöneldiğini göstermektedir. Ayrıca, kendi başına belirli bir zaman anlamı taşımaz; zaman anlamını bağlamdan kazanır. Bazı durumlarda ise ism-i fâil, ism-i mef‘ûl anlamında kullanılabilir veya geçici bir eylem yerine kalıcı bir nitelik ifade edecek şekilde yorumlanabilir. Çalışma, bağlamın ism-i fâilin anlamını belirlemede temel unsur olduğunu ve bu yapının, Arapçada anlam zenginliği ve ifade yoğunluğu sağlayan en esnek morfolojik yapılardan biri olduğunu ortaya koymaktadır
Keywords
References
- الإبراهيم، قتيبة. "اسم الفاعل ومبالغته في القراءات الشَّاذَّةِ عند أبي البقاء العُكْبري: دراسة صرفية توجيهية". مجلة بحوث الحضارة الإسلامية 7/ 2 (كانون الأول 2022)، 138 – 182. https://doi.org/10.20486/imad.1183137
- ابن الحاجب، جمال الدين عثمان بن عمر. الكافية في النحو. تح: صالح عبد العظيم الشاعر. القاهرة: مكتبة الآداب، ط. 1، 2010م.
- ابن عاشور، محمد الطاهر. التحرير والتنوير. تونس: الدار التونسية للنشر،ط.1، 1404/ 1984.
- ابن عقيل، بهاء الدين. المساعد على تسهيل الفوائد. دمشق: دار الفكر، ط.1، 1400/ 1980.
- ابن الخشاب، عبد الله بن أحمد. المرتجل في شرح الجمل. دمشق: مجمع اللغة العربية، د.ط، 1392/ 1972.
- ابن هشام الأنصاري، عبد الله بن يوسف. أوضح المسالك إلى ألفية ابن مالك. تح. بركات هبّود، بيروت: دار الفكر،ط1، 1420/ 2000.
- أبو حيان الأندلسي، محمد بن يوسف. تفسير البحر المحيط. بعناية: محمد جميل العطار وآخرين. بيروت: دار الفكر، ط.1، 1420/ 2000.
- أبو السعود العمادي محمد بن محمد بن مصطفى، إرشاد العقل السليم إلى مزايا الكتاب الكريم، تح: خالد عبد الغني محفوظ. بيروت: دار الكتب العلمية، ط.1، 2010.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Arabic Language, Literature and Culture
Journal Section
Research Article
Authors
Yaser Hatip
*
0000-0002-3679-6632
Türkiye
Publication Date
June 30, 2026
Submission Date
March 29, 2026
Acceptance Date
June 28, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 8 Number: 1