COMPARATIVE ANALYSIS OF UNIVERSITY STUDENTS’ BIG-FIVE PERSONALITY TRAITS BASED ON DEMOGRAPHIC VARIABLES

Gazi Kurnaz

doi:10.54688/ayd.1752880

TR EN

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN DEMOGRAFİK DEĞİŞKENLERE GÖRE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Öz

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin beş faktör kişilik özelliklerinin demografik değişkenler olan cinsiyet, yaş, sınıf düzeyi ve gelir durumuna göre farklılık gösterip göstermediğini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışmada karşılaştırmalı tarama modeli benimsenmiştir. Araştırma kapsamında veriler, farklı demografik özelliklere sahip 450 üniversite öğrencisinden anket tekniği aracılığıyla sistematik biçimde toplanmıştır. Araştırmada kullanılan istatistiksel analizler için SPSS 25.0 ve AMOS 24.0 paket programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, “ilişkisiz t-testi, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri” kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, dışadönüklük, sorumluluk, deneyime açıklık ve nevrotiklik boyutları cinsiyet değişkenine göre anlamlı düzeyde farklılık göstermekte olup, kadın öğrencilerin bu boyutlarda erkek öğrencilere kıyasla daha yüksek puanlara sahip oldukları belirlenmiştir. Yaş değişkenine göre dışadönüklük ve uyumluluk boyutlarında, sınıf düzeyine göre yalnızca dışadönüklük boyutunda, gelir düzeyine göre ise yine yalnızca dışadönüklük boyutunda anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Bu bulgular, kişilik özelliklerinin belirli demografik değişkenlerden etkilenebileceğini göstermekte ve yükseköğretim bağlamında bireysel farklılıkların dikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Beş-Faktör Kişilik Modeli , Demografik Değişkenler , Üniversite Öğrencileri

COMPARATIVE ANALYSIS OF UNIVERSITY STUDENTS’ BIG-FIVE PERSONALITY TRAITS BASED ON DEMOGRAPHIC VARIABLES

Abstract

This study aims to examine whether university students’ Big Five personality traits differ significantly based on demographic variables such as gender, age, academic year, and income level. In this study, a comparative survey model was adopted. Data were systematically collected through a questionnaire technique from 450 university students representing diverse demographic characteristics. Descriptive statistics”, “independent samples t-test, exploratory factor analysis, and confirmatory factor analysis were used in the analysis process. According to the results, the dimensions of extraversion, conscientiousness, openness to experience, and neuroticism showed statistically significant differences based on gender, with female students scoring higher than their male counterparts in these dimensions. Significant differences were also found in extraversion and agreeableness according to age, in extraversion according to academic year, and again in extraversion based on income level. These findings suggest that personality traits may be influenced by certain demographic variables, highlighting the importance of considering individual differences within the context of higher education.

Keywords

Big-Five Personality Model , Demographic Variables , University Students

References

Allport, G. W. (1937). Personality: A psychological interpretation. New York: Henry Holt.
Alpar, R. (2021). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel yöntemler, 6. Baskı. Ankara: Detay Yayıncılık.
Allport, G. W., & Odbert, H. S. (1936). Trait-names: A psycho-lexical study. Psychological Monographs, 47 (Whole No. 211), 1–171. https://doi.org/10.1037/h0093360.
Bacanlı, H., İlhan, T., & Aslan, S. (2009). Beş faktör kişilik kuramına dayalı bir kişilik envanterinin geliştirilmesi: Sıfatlara dayalı kişilik testi (SDKT). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 261–279. https://doi.org/10.26466/opus.681101.
Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The big five personality dimensions and job performance: A meta‐analysis. Personnel Psychology, 44(1), 1–26. https://doi.org/10.1111/j.1744 6570.1991.tb00688.
Benet-Martínez, V., & John, O. P. (1998). Los cinco grandes across cultures and ethnic groups: Multitrait-multimethod analyses of the big five in spanish and english. Journal of Personality and Social Psychology, 75(3), 729. https://doi.org/10.1037//0022-3514.75.3.729.
Borgatta, E. F. (1964). The structure of personality characteristics. Behavioral Science, 9(1), 8–17. https://doi.org/10.1002/bs.3830090103.
Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: istatistik, araştırma deseni, spss uygulamaları ve yorum. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/9789756802748.
Cattell, R. B. (1946). The description and measurement of personality. Yonkers-on-Hudson, NY: World Book.
Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1992). Revised neo personality ınventory (neo pı-r) and neo five-factor ınventory (neo-ffı) professional manual. Psychological Assessment Resources. https://doi.org/10.4135/9781849200479.n9.

Costa, P. T., McCrae, R. R., & Dye, D. A. (1991). Facet scales for agreeableness and conscientiousness: A revision of the neo personality ınventory. Personality and Individual Differences, 12(9), 887–898. https://doi.org/10.1016/0191-8869(91)90177-d.
Del Giudice, M., Booth, T., & Irwing, P. (2012). The distance between mars and venus: Measuring global sex differences in personality. PLoS ONE, 7(1), e29265. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0029265.
DeYoung, C. G., Quilty, L. C., & Peterson, J. B. (2007). Between facets and domains: 10 aspects of the big five. Journal of Personality and Social Psychology, 93(5), 880. https://doi.org/10.1037/0022-3514.93.5.880.
Doğan, H., & Akçalı, G. (2021). Üniversite öğrencilerinin yaşadıkları sosyo-ekonomik sorunlar üzerine bir inceleme. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 4(3), 309–316. https://doi.org/10.26701/uad.903559.
Doru, Ö., Altun, İ., & Kurnaz, G. (2025). Examining the effect of international entrepreneurship on export performance: Evidence from international firms in Gaziantep province. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(49), 663-684. https://doi.org/10.18493/kmusekad.1496886.
Feingold, A. (1994). Gender differences in personality: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 116(3), 429–456. https://doi.org/10.1037/0033-2909.116.3.429.
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). London: Sage Publications.
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.2307/3151312.
Galton, F. (1884). Measurement of character. Fortnightly Review, 36, 179–185.
George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Boston, MA:Pearson.
Goldberg, L. R. (1990). An alternative “description of personality”: The Big-Five factor structure. Journal of Personality and Social Psychology, 59(6), 1216–1229. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.6.1216.
Goodwin, R. D., & Friedman, H. S. (2006). Health status and the five-factor personality traits in a nationally representative sample. Journal of Health Psychology, 11(5), 643-654. https://doi.org/10.1177/1359105306066610.
Gosling, S. D., Rentfrow, P. J., & Swann Jr, W. B. (2003). A very brief measure of the Big-Five personality domains. Journal of Research in Personality, 37(6), 504-528. https://doi.org/10.1016/s0092-6566(03)00046-1.
Graziano, W. G., & Eisenberg, N. (1997). Agreeableness: A dimension of personality. In R. Hogan, J. A. Johnson, & S. R. Briggs (Eds.), Handbook of Personality Psychology (pp. 795–824). San Diego, CA: Academic Press.
Gürbüz, S. & Şahin, F. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri felsefe-yönetim-analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Hair, J., Anderson, R., Black, B. & Babin, B. (2016). Multivariate data analysis. Pearson Education.
John, O. P., Naumann, L. P., & Soto, C. J. (2008). Paradigm shift to the integrative Big Five trait taxonomy: History, measurement, and conceptual issues. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (3rd ed., pp. 114–158). Guilford Press.
Karasar, N. (2018). Bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar, ilkeler, teknikler. Ankara: Nobel Publishing.
Kurnaz, G. (2025). The mediating role of organizational justice ın the effect of green organizational climate on green organızatıonal behavior. Yönetim Bilimleri Dergisi, 23(57), 1620-1649. https://doi.org/10.35408/comuybd.1585176.
Kurnaz, G., & İraz, R. (2024). examining the effect of five-factor personality traits on cultural intelligence. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 8(1), 170-184. https://doi.org/10.29216/ueip.1403222.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1989). The structure of interpersonal traits: Wiggins’s circumplex and the five-factor model. Journal of Personality And Social Psychology, 56(4), 586. https://doi.org/10.1037//0022-3514.56.4.586.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1992). Revised NEO personality inventory (NEO PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) professional manual. Psychological Assessment Resources. https://doi.org/10.4135/9781849200479.n9.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1999). A five-factor theory of personality. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (2nd ed., pp. 139–153). Guilford Press.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (2003). Personality in adulthood: A five-factor theory perspective (2nd ed.). Guilford Press.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (2008). The five-factor theory of personality. In O. P. John, R. W. Robins, & L. A. Pervin (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (3rd ed., pp. 159–181). New York: Guilford Press.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. Jr. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52(1), 81–90. https://doi.org/10.1037//0022-3514.52.1.81.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. Jr. (1996). Toward a new generation of personality theories: Theoretical contexts for the five-factor model. In J. S. Wiggins (Ed.), The five-factor model of personality: Theoretical perspectives (pp. 51–87). New York: Guilford Press.
Norman, W. T. (1963). Toward an adequate taxonomy of personality attributes: Replicated factor structure in peer nomination personality ratings. Journal of Abnormal and Social Psychology, 66(6),574–583. https://doi.org/10.1037/h0040291.
Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2013). Organizational behavior (15th ed.). Pearson Education.
Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25. https://doi.org/10.1037/0033-2909.132.1.1.
Roberts, B. W., Walton, K. E., & Viechtbauer, W. (2007). Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: A meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25. https://doi.org/10.1037/0033-2909.132.1.1.
Schmitt, D. P., Realo, A., Voracek, M., & Allik, J. (2008). Why can’t a man be more like a woman? Sex differences in Big Five personality traits across 55 cultures. Journal of Personality and Social Psychology, 94(1), 168–182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.94.1.168.
Sekaran, U. (1992). Research methods for business: A skill-building approach (2nd ed.). New York: John Wiley & Sons.
Somer, O., & Goldberg, L. R. (1999). Otuz iki maddelik beş faktörlü kişilik envanteri: Türk ve Amerikan örneklemleri üzerinde psikometrik değerlendirmeler. Türk Psikoloji Dergisi, 14(44), 35-50.
Somer, O., & Goldberg, L. R. (1999b). The structure of Turkish trait-descriptive adjectives. Journal of personality and social psychology, 76(3), 431. https://doi.org/10.1037//0022-3514.76.3.431.
Soto, C. J., John, O. P., Gosling, S. D., & Potter, J. (2011). Age differences in personality traits from 10 to 65: Big Five domains and facets in a large cross-sectional sample. Journal of Personality and Social Psychology, 100(2), 330–348. https://doi.org/10.1037/a0021717.
Sümer, N., & Sümer, H. C. (2005). Beş faktör kişilik özellikleri (big five inventory) anketi Türkçeleştirme çalışması. Yayınlanmamış eser.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Boston: Pearson Education.
Tatlılıoğlu, K. (2014). Üniversite öğrencilerinin Beş Faktör Kişilik Kuramı’na göre kişilik özellikleri alt boyutlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Tarih Okulu Dergisi (TOD), 7(17), 939–971. https://doi.org/10.14225/joh400.
Tavşancıl, E. (2014). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi (5. Baskı). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Ulukapı Yılmaz, H., & Yılmaz, A. (2024). Dijital çağın potansiyel çalışanlarının yapay zekâ kaygılarının belirlenmesi. Business and Economics Research Journal, 15(2), 171-188. http://dx.doi.org/10.20409/berj.2024.440.
Weisberg, Y. J., DeYoung, C. G., & Hirsh, J. B. (2011). Gender differences in personality across the ten aspects of the Big Five. Frontiers in Psychology, 2, 178. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2011.00178.
Yılmaz, E., & Güngör, H. (2020). Üniversite öğrencilerinin sosyoekonomik düzeyleri ile kişilik özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(1), 45–60

Details

Primary Language

English

Subjects

Policy and Administration (Other)

Journal Section

Research Article

Authors

Gazi Kurnaz ^*
0000-0002-9871-5359
Türkiye

Publication Date

February 25, 2026

Submission Date

July 28, 2025

Acceptance Date

February 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 17

DOI

https://doi.org/10.54688/ayd.1752880

IZ

https://izlik.org/JA58YW26NU

APA

Kurnaz, G. (2026). COMPARATIVE ANALYSIS OF UNIVERSITY STUDENTS’ BIG-FIVE PERSONALITY TRAITS BASED ON DEMOGRAPHIC VARIABLES. Journal of Academic Approaches, 17, 1-17. https://doi.org/10.54688/ayd.1752880

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN DEMOGRAFİK DEĞİŞKENLERE GÖRE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Öz

Anahtar Kelimeler

COMPARATIVE ANALYSIS OF UNIVERSITY STUDENTS’ BIG-FIVE PERSONALITY TRAITS BASED ON DEMOGRAPHIC VARIABLES

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite