Köy Derneği ve Komün Meclisi (Gemeindeversammlung) Yerel Doğrudan Demokrasinin İki Farklı Uygulaması

Interest in institutional mechanisms enabling direct public participation in decision-making processes has recently increased in both national and international literature. The applicability of direct democracy has become more prominent, particularly in small-scale settlements, leading to a growing body of comparative academic studies on such practices. Compared to central administration structures, local governments provide a more suitable environment for implementing direct democracy. Since decisions made at the local level directly affect citizens' daily lives, public participation in these decision-making processes holds particular importance in terms of both legitimacy and effectiveness. In Turkey, in this context, village association stand out as the only institutional structure that exemplifies direct democracy. Village association function both as electoral and decision-making bodies, allowing the public to make decisions on certain local matters directly. Similar institutions can be found in other countries, but the most widespread and comprehensive example is Gemeindeversammlung, or communal assemblies in Switzerland. This study legally compares village assemblies in Turkey and communal assemblies in Switzerland in terms of their procedural aspects, duties, and powers. Comparing this historically rooted practice of direct democracy in Switzerland, with village associations provides important legal and administrative insights into the functioning of both institutions. As a result of this comparison, concrete legal recommendations have been proposed for the potential revitalization of village associations, which, although currently inactive, still maintain their legal existence under the Village Law, as well as for the development of a culture of democracy and participation in local governance.

Halkın doğrudan karar alma süreçlerine katılımını sağlayan kurumsal mekanizmalara yönelik ilgi son dönemde hem ulusal hem de uluslararası literatürde artmaktadır. Doğrudan demokrasinin uygulanabilirliği, özellikle küçük ölçekli yerleşim birimlerinde daha belirgin hale gelmekte; bu doğrultuda söz konusu uygulamalara ilişkin karşılaştırmalı akademik çalışmalar da giderek çoğalmaktadır. Yerel yönetimler, merkezi yönetim yapılarıyla karşılaştırıldığında, doğrudan demokrasinin hayata geçirilmesi açısından daha uygun bir zemin sunmaktadır. Yerel düzeyde alınan kararlar, yurttaşların günlük yaşamını doğrudan etkilediğinden, halkın bu karar süreçlerine katılımı hem meşruiyet hem de etkililik açısından özel bir önem taşır. Türkiye’de bu bağlamda köy dernekleri, doğrudan demokrasiye örnek teşkil eden tek kurumsal yapı olarak öne çıkmaktadır. Köy dernekleri hem seçim hem de karar organı olarak işlev görmekte ve halkın bazı yerel konularda doğrudan karar vermesini sağlamaktadır. Benzer kurumlara farklı ülkelerde de rastlanmakla birlikte, en yaygın ve kapsamlı şekilde uygulandığı örnek İsviçre’deki Gemeindeversammlung yani komün meclisleridir. Bu çalışmada, Türkiye’deki köy dernekleri ile İsviçre’deki komün meclisleri, çalışma usulleri, görev ve yetkileri bakımından hukuki olarak karşılaştırılmıştır. Tarihsel olarak doğrudan demokrasi pratiğine sahip olan İsviçre’deki bu uygulamanın, köy dernekleriyle karşılaştırılması, her iki kurumun işleyişine ilişkin hukuki ve yönetsel açıdan önemli bilgiler sunmaktadır. Bu karşılaştırma sonucunda, halihazırda işletilemeyen ancak Köy Kanunu’nda hukuki varlığını sürdüren köy derneklerinin işlerlik kazanabilmesi ve yerel yönetimlerde demokrasi ve katılım kültürünün geliştirilmesi için somut hukuki öneriler sunulmuştur.