«ҚОРҚЫТ АТА КІТАБЫНДАҒЫ» ШАМАНДЫҚ НАНЫМНАН ТУҒАН ТӨБЕГӨЗ БЕЙНЕСІНІҢ САҚТАЛУ ЕРЕКШЕЛІГІ

Abstract

Мақалада «Қорқыт Ата кітабында» айтылатын «Басаттың Төбегөзді өлтірген әңгімесінің баяны» деп аталатын жырдағы Төбегөз дәудің шығу тарихы жан-жақты сөз болады. Көне түркілердің мифологиясында ұшырасатын жалғыз көзді адамдар мен дәулер туралы кейіпкердің қазақ ертегісінде, Геродот жазбаларында және Қорқыт кітабында кездесетіндігі ғылыми тұрғыдан талданады. Бұл персонаждың исламға дейін, шамандық наным негізінде дүниеге келгендігі айтылады.

Keywords

• Төбегөз
• әпсана
• хикаят
• архаикалық жыр
• көне эпос

DISTINCTIVE FEATURES OF THE WAY TOBEGOZ IN "BOOK OF KORKYT ATA"

Abstract

The article examines the history of the emergence of widely giant (dау) Tobegoz, which is mentioned in the song (zhyr) entitled "The story of Kill Tobegoz by Basat" in "book of Korkyt Ata." Research carried out an analysis of what the characters one-eyed men and giants (dау), had meetings in the ancient Turkic mythology take place in Kazakh fairy-tales, the writings in the book of Geradot and in the book of Korkyt. Says that this character originated before Islam and beliefs based on shamanism.

Keywords

• Tobegoz
• bylin
• story
• archaic poem
• ancient bylin

References

1. 1. Қорқыт ата кітабы. Оғыздардың батырлық жырлары: Эпос /Орыс тілінен ауд. Ә.Қоңыратбаев, М.Байділдаев. – Алматы: Жазушы, 1986. – 128 бет.
2. 2. «Қорқыт Ата» энциклопедиялық жинақ: /Бас редактор Ә.Нысанбаев – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы – 1999 ж.
3. 3. Қазыналы Оңтүстік. - Алматы: «Нұрлы Әлем», 2012. – Сер: Түкістан кітапханасы. 5-кітап. Қазақ жырлары. – 304 бет.
4. 4. Қазақтың батырлық эпосы./Құрастырған С.Дәуітов. – Алматы: Рауан, 1992. – 104 бет.
5. 5. Ыбыраев Ш. Эпос әлемі. Қазақтың батырлық жырларының поэтикасы. – Алматы: Ғылым, 1993. – 296 б.
6. 6. Қоңыратбаев Ә.Қ. Көп томдық шығармалар жинағы.-Алматы: «МерСал» Баспа үйі, 2004. Т.1. Фольклортану мәселелері. – 2004. – 554 бет.
7. 7. Геродот. История./Пер. С греч. И комм. Г.А.Стратановского. Вступ. Статья И.Е.Сурикова. – М.: ОЛМА-ПРЕСС инвест, 2004. – 640 с.