Lise Öğretmenlerinin Gözünden Akran Zorbalığı: Van İli Merkez İlçelerinde Nitel Bir Araştırma

Abstract

Bu çalışmada, lise öğretmenlerinin öğrenciler arasında zorbalığa ilişkin görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Van ilinin merkez ilçelerinden yirmi lise öğretmeni 2023-2024 eğitim-öğretim yılı boyunca araştırmaya katılmıştır. Araştırma grubu, amaçlı örnekleme yaklaşımlarından maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi kullanılarak seçilmiştir. Veri toplamak için “Kişisel Bilgi Formu” ve “Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu” kullanılmıştır. Bu araştırma için cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, okul türü, branş ve daha önce akran zorbalığı konusunda hizmet içi eğitim alıp almadıkları gibi çeşitli özelliklere sahip 20 öğretmenle görüşülmüştür. Çalışmanın verileri betimsel analizi kullanılarak incelenmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, öğretmenlerin öğrenciler arasındaki zorbalığı baskı, saldırı ve yıkıcı eylemler olarak nitelendirdiklerini göstermektedir. Akran zorbalığının sebepleri çevresel, kişisel ve ailesel faktörler olarak üç tema altında incelenmiştir. Öğretmenler zorbalıkla baş etme stratejilerinde en fazla öğrenci ile görüşme ve nedenini anlamaya çalışma, rehberlik servisiyle iş birliği yapma, zorbayı uyarma ve kurbanı destekleme stratejilerini kullandıkları tespit edilmiştir. Katılımcıların son olarak akran zorbalığı önlemek için; öğrenci seminerleri düzenleme, empati etkinlikleri düzenleme ve atılganlık eğitimi verme gibi önerilerde bulunmuşlardır.

Keywords

• akran zorbalığı
• öğretmen görüşleri
• zorbalıkla baş etme
• zorbalığı önleme

High School Teachers' Views On Bullying Among Students

Abstract

This study aimed to examine high school teachers' perspectives on bullying among students. Twenty high school teachers from the central districts of Van province participated in the study during the 2023-2024 academic year. The research group was selected using maximum diversity sampling method from purposive sampling approaches. “Personal Information Form” and ‘Semi-structured Interview Form’ were used to collect data. The data of the study were analyzed using content analysis. The findings of the study show that teachers characterize bullying among students as pressure, aggression and destructive actions. The causes of peer bullying were analyzed under three themes: environmental, personal and familial factors. In coping with bullying, teachers mostly use the strategies of interviewing the student and trying to understand the cause, cooperating with the guidance service, warning the bully and supporting the victim. Finally, the participants made suggestions such as organizing student seminars, organizing empathy activities and providing assertiveness training to prevent peer bullying.

Keywords

• peer bullying
• teacher views
• coping with bullying
• bullying prevention

References

1. Ahtola, A., Haataja, A., Kärnä, A., Poskiparta, E., ve Salmivalli, C. (2012). For children only? Effects of the KiVa anti-bullying program on teachers. Teaching and Teacher Education, 28(6), 851–859.
2. Akpınar, A., ve Akpınar, A. (2022). İlköğretim okullarında akran zorbalığına dair öğretmen görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(9), 215–231.
3. Aksoy, G. (2019). Okullarda yaşanan akran zorbalığının nedenlerine ve müdahale yöntemlerine ilişkin okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi].
4. Atış Akyol, N., Yıldız, C., ve Akman, B. (2018). Öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin görüşleri ve zorbalıkla baş etme stratejileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 439–459.
5. Ayaz Alkaya, S., ve Avşar, F. (2017). Okul çağı çocuklarının akran zorbalığı durumları ile atılganlık düzeyleri ve ilişkili faktörlerin incelenmesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 14(3), 185–191.
6. Barik, E., ve Yurtal, F. (2023). Akran zorbalığı ile baş etmede sınıf öğretmenlerinin kullandıkları stratejiler ve karşılaştıkları güçlükler. Turkish Journal of Educational Studies, 10(1), 134–159.
7. Bauman, S., ve Del Rio, A. (2006). Preservice teachers’ responses to bullying scenarios: Comparing physical, verbal, and relational bullying. Journal of Educational Psychology, 98(1), 219–231.
8. Bayar, A., ve Balcı, M. (2023). Okul rehber öğretmenlerinin bakış açısından akran zorbalığı ve çözüm yolları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 10(4), 87–105.

9. Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development. Harvard University Press.
10. Brown, B. B., ve Larson, J. (2009). Peer relationships in adolescence. R. M. Lerner ve L. Steinberg (Eds.), Handbook of adolescent psychology (ss. 74–103) içinde. Wiley.
11. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4. baskı). Sage.
12. Çalık, T., Özbay, Y., ve Çiftçi, S. (2011). Okullarda zorbalık ve önleme stratejileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 17(1), 25–50.
13. Çarkıt, E., ve Bacanlı, F. (2020). Okullarda akran zorbalığı: Öğretmen görüşlerine göre nitel bir çalışma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(24), 2545–2583.
14. Çevlik, P. (2013). Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin tutumları ve müdahale stratejileri [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi].
15. Dölek, N. (2002). Öğrencilerde zorbaca davranışların araştırılması ve bir önleyici program modeli [Doktora tezi, Marmara Üniversitesi].
16. Erdur-Baker, Ö., ve Kavsut, F. (2007). Akran zorbalığının yaygınlığı ve ilişkili faktörlerin incelenmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(28), 1–13.
17. Genç, G. (2007). Genel liselerde akran zorbalığı ve yönetimi [Doktora tezi, İnönü Üniversitesi].
18. Hawker, D. S., ve Boulton, M. J. (2000). Twenty years’ research on peer victimization. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 41(4), 441–455.
19. Hinduja, S., ve Patchin, J. W. (2008). Cyberbullying: An exploratory analysis. Deviant Behavior, 29(2), 129–156. https://doi.org/10.1080/01639620701457816
20. Jaworska, N., ve MacQueen, G. (2015). Adolescence as a developmental period. Journal of Psychiatry ve Neuroscience, 40(5), 291–300.
21. Kallestad, J. H., ve Olweus, D. (2003). Predicting teachers' implementation of bullying prevention. Prevention ve Treatment, 6(1), 1–21.
22. Kepenekçi, Y. D., ve Çınkır, Ş. (2003). Öğrenciler arası zorbalık. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 34, 236–253.
23. Korkutata, F. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin akran zorbalığına yönelik tutumları [Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi].
24. Krippendorff, K. (2013). Content analysis: An introduction to its methodology (3. baskı). Sage.
25. Kulaksızoğlu, A. (2017). Ergenlik psikolojisi. Remzi Kitabevi.
26. Küpeli, H. D. (2020). Öğretmen adaylarının akran zorbalığı görüşleri [Yüksek lisans tezi, Ömer Halisdemir Üniversitesi].
27. Kuşkaya, E. (2023). Anadolu imam-hatip liselerinde akran zorbalığı [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi].
28. Merriam, S. B., ve Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research (4. baskı). Jossey-Bass.
29. Mishna, F., Scarcello, I., Pepler, D., ve Wiener, J. (2005). Teachers' understanding of bullying. Canadian Journal of Education, 28(4), 718–738.
30. Modecki, K. L., Minchin, J., Harbaugh, A. G., Guerra, N. G., ve Runions, K. C. (2014). Bullying prevalence. Journal of Adolescent Health, 55(5), 602–611.
31. Olweus, D. (1993). Bullying at school. Blackwell.
32. Olweus, D. (2005). Effects of bullying prevention program. Psychology, Crime ve Law, 11(4), 389–402.
33. Pasin, S. (2017). Okul öncesi akran zorbalığı [Yüksek lisans tezi, Toros Üniversitesi].
34. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research ve evaluation methods (4. baskı). Sage.
35. Pişkin, M. (2002). Okul zorbalığı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 2(2), 531–562.
36. Rigby, K. (2002). New perspectives on bullying. Jessica Kingsley.
37. Rivers, I., Poteat, V. P., Noret, N., ve Ashurst, N. (2009). Observing bullying at school. School Psychology Quarterly, 24(4), 211–223.
38. Sağır, E., ve Keskin, B. (2023). Okullarda akran zorbalığı. International Academic Social Resources Journal, 8(45), 1989–1998.
39. Sarı, H., ve Pürsün, T. (2019). Kaynaştırma sınıflarında akran zorbalığı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(44), 731–768.
40. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (9. baskı). Seçkin.
41. Yoon, J. S., ve Bauman, S. (2014). Teachers and bullying prevention. Theory Into Practice, 53(4), 308–314. https://doi.org/10.1080/00405841.2014.947226