Okul Öncesi Öğretmenlerinin, Sınıf Öğretmenlerinin, Rehber Öğretmenlerinin ve Okul Yöneticilerinin Kaynaştırma Eğitimine İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, kaynaştırma eğitimine ilişkin öğretmenlerin, rehber öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin görüşlerini incelemektir. Çalışmaya Ankara ilindeki bir ilkokulda görev yapan öğretmenler, rehber öğretmenler ve okul yöneticileri olmak üzere toplam 28 kişi katılmıştır. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik araştırma modeli kullanılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme soruları ile toplanmış olup içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulguları, öğretmenlerin, özel eğitim merkezlerinin, özel gereksinimli öğrencilerin ve ailelerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin çeşitli zorluklarla karşılaştıklarını göstermektedir. Öğretmenlerin karşılaştıkları zorluklar arasında fiziksel ve donanım yetersizlikleri, öğretmenler arasındaki yetersiz işbirliği ve kaynaştırma eğitiminin işlevselliğindeki yetersizlikler yer almaktadır. Ayrıca bazı kaynaştırma öğrencilerinin davranış ve öz bakım sorunları gösterdikleri, ailelerin kaynaştırma eğitimine (BE) ilişkin bilgi eksiklikleri yaşadıkları ve aile eğitim düzeylerinin düşük olduğu belirlenmiştir. Buna ilave olarak, özel gereksinimli çocuğu olan ailelerde aile yapılarının bozuk olduğu, ailelerin özel gereksinimli çocuklarına bakmada yetersizlik gösterdikleri, ailelerin psikolojik sorunlar yaşadıkları, ailelerin tanı konusunda önyargılı oldukları, ailelerle iletişim ve işbirliği konularında zorluklar yaşandığı tespit edilmiştir. Öğretmenler ve okul yöneticileri, yaşanan sorunların çözümüne yönelik önerilerde bulunmuşlardır.

Keywords

• Kaynaştırma Eğitimi
• Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı
• Özel Gereksinimli Öğrenci

Examining the Views of Preschool Teachers, Class Teachers, Guidance Counsellors, and School Administrators on Inclusive Education

Abstract

The objective of this study is to examine the views of teachers, guidance counselors, and school administrators on İnclusive Education (IE). A total of 28 people, including teachers, guidance counselors and school administrators working in a primary school in Ankara, participated in the study. The phenomenological research model, a qualitative research method, was used in this study. The data were collected through the utilization of semi-structured interview questions, with the content analysis technique being employed as a supplementary method. A plethora of research findings have indicated that teachers, special education centers, students with special needs, and their families encounter a multitude of challenges with inclusive education. The challenges confronting educators encompass physical and technological limitations, inadequate collaboration among faculty members, and the suboptimal efficacy of inclusive educational practices. Furthermore, it was determined that some inclusive students exhibited behavioral and self-care problems, families demonstrated a lack of knowledge regarding IE, and families exhibited low levels of education. Furthermore, it was determined that some inclusive students exhibited behavioral and self-care problems, families demonstrated a lack of knowledge regarding IE, and families exhibited low levels of education. To address the issues encountered, recommendations were put forward by teachers and school administrators.

Keywords

• Inclusive Education
• Individualized Education Program
• Students with Special Needs

References

1. Akdoğan, G., & Güven, B. (2025). Kaynaştırma Eğitimi Uygulamalarına İlişkin Gerçekleştirilen Lisansüstü Eğitim Tez Çalışmalarının İncelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 385-405.
2. Anılan, H., & Kayacan, G. (2015). Sınıf öğretmenlerinin gözüyle kaynaştırma eğitimi gerçeği. Bartın University Journal of Faculty of Education, 74-90. https://doi.org/10.14686/buefad.2015usosozelsayi13199
3. Arı Arat, C., Eskidemir Meral, S., & Tutkun, C. (2024). Kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları yürütülen ve yürütülmeyen erken çocukluk sınıflarının öğrenme ortamlarının karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 29-45. https://doi.org/10.48066/kusob.1388871
4. Artiles, A. J., & Dyson, A. (2005). Inclusive education in the globalization age. In Contextualizing Inclusive Education, 37-62. https://doi.org/10.4324/9780203606803-11
5. Batu, S. ve Kırcaali-İftar, G. (2005). Kaynaştırma. Kök Yayıncılık.
6. Bailey, D. B., & Wolery, M. (1992). Teaching infants and preschoolers with disabilities. Prentice Hall. https://doi.org/10.1177/105381519401800309
7. Berkant, H. G., & Atılgan, G. (2017). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Eğitim Yansımaları, 1(1), 13-25.
8. Bibigul, D., Marina, K., Alpysbayeva, M., & Nietbaeva, G. (2022). Training a special teacher: opinions and experience of teachers in the conditions of inclusive education. Cypriot Journal of Educational Sciences, 17(3), 920-929. https://doi.org/10.18844/cjes.v17i3.6985

9. Bolat, E. Y., & Nursel, A. (2017). Kaynaştırma eğitimiyle ilgili okul yöneticilerinin görüşleri. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 165-185. https://doi.org/10.31834/kilissbd.358406
10. Boyle, C., Anderson, J., & Allen, K. A. (2020). The importance of teacher attitudes to inclusive education. In Inclusive education: Global issues and controversies (pp. 127-146). Brill.
11. Brown, W. H., Odom, S. L., & Conroy, M. A. (2001). An intervention hierarchy for promoting young children's peer interactions in natural environments. Topics in early childhood special education, 21(3), 162-175. https://doi.org/10.1177/027112140102100304
12. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri.
13. Cankaya, Ö., & Korkmaz, İ. (2012). İlköğretim I. Kademede Kaynaştırma Eğitimi Uygulamalarının Sınıf Öğretmenlerinin Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 1-16. Demir, M. K., & Açar, S. (2010). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin düşünceleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(3), 749-770.
14. Demir, M. K., & Açar, S. (2011). Kaynaştırma Eğitimi Konusunda Tecrübeli Sınıf Öğretmenlerinin Görüşleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 19(3), 719-732.
15. Demirbilek, M., & Levent, F. (2020). Kaynaştırma sınıflarında özel eğitim alan öğrencilere yönelik öğretmen davranışlarına ilişkin rehberlik öğretmenlerinin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(3), 479-511. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.578454
16. Diken, İ. H., & Sucuoğlu, B. (1999). Sınıfında zihin engelli çocuk bulunan ve bulunmayan sınıf öğretmenlerinin zihin engelli çocukların kaynaştırılmasına yönelik tutumlarının karşılaştırılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 2(03). https://doi.org/10.1501/ozlegt_0000000042
17. Eleweke, C. J., & Rodda, M. (2002). The challenge of enhancing inclusive education in developing countries. International Journal of Inclusive Education, 6(2), 113-126. https://doi.org/10.1080/13603110110067190
18. Erdoğan, A., Hoplamaz, F., Atmaca, G., & Kesik, A. (2022). Okul Yöneticilerinin Kapsayıcı Eğitime İlişkin Görüşleri, Yaşadıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri: Nitel Bir Çalışma. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(10), 231-246.
19. Eripek, S. (2007). Özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları. Special education and inclusion practices. (Ed. S. Eripek). İlköğretimde kaynaştırma. [Inclusion in primary education]. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi AÖF Yayınları.
20. Ersan, V. D. K., & Kartal, M. S. (2020). Sınıfında özel gereksinimli çocuk bulunan okul öncesi öğretmenlerinin uyarlamalar ile ilgili görüşlerinin belirlenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 5(2), 74-100.
21. Finkelstein, S., Sharma, U., & Furlonger, B. (2021). The inclusive practices of classroom teachers: A scoping review and thematic analysis. International Journal of Inclusive Education, 25(6), 735-762. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1572232
22. Fisher, M., & Meyer, L. H. (2002). Development and social competence after two years for students enrolled in inclusive and self-contained educational programs. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 27(3), 165-174. https://doi.org/10.2511/rpsd.27.3.165
23. Fraenkel, J. R., Wallen, H.E., &Hyun H. H. (2012). How to Design and Evaluate Research in Education. Eight Edition. San Fransisco: MC. Graw-Hill.
24. Girgin Akın, N., Şengül Erdem, H., & Kaya, İ. (2025). Özel Gereksinimli ve Tipik Gelişim Gösteren Çocukların Ebeveynlerinin Eğitimden Beklentileri ve Bu Beklentilerin Karşılanması: Okul Öncesi Eğitimi Örneği. Journal of Education for Life/Yaşadıkça Eğitim Dergisi, 39(3). González-Gil, F., Martín-Pastor, E., Flores, N., Jenaro, C., Poy, R., & Gómez-Vela, M. (2013). Teaching, learning and inclusive education: The challenge of teachers’ training for inclusion. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 93, 783-788. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.09.279
25. Gök, G., & Dilek, E. (2011). Okulöncesi eğitimi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşleri ve önerileri. International Journal of Early Childhood Special Education, 3(1), 66-87.
26. Gök, R. (2013). Kaynaştırma eğitimi öğrencisi bulunan ilkokul sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları zorluklar ve bu zorluklara başa çıkma yöntemleri (Master's thesis, Akdeniz Üniversitesi).
27. Gök, S. A., Epçaçan, C., & Gök, Ö. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi uygulamalarına yönelik bir inceleme (Siirt ili örneği). Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 9(2), 44-64. https://doi.org/10.37754/ijeces.1460879
28. Gözün, Ö., & Yıkmış, A. (2004). Öğretmen adaylarının kaynaştırma konusunda bilgilendirilmelerinin kaynaştırmaya yönelik tutumlarının değişimindeki etkililiği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(02). https://doi.org/10.1501/ozlegt_0000000081
29. Kale, E. M., Sığırtmaç, A. D., İmray, N. & Abbak, B. S. (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi uygulamalarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 1(2), 35-45.
30. Kay, M. A., Karadaş, H., & Arslan, S. (2025). 2024 okul öncesi eğitim programının incelenmesi: Uygulamaya ilişkin bir değerlendirme. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 380-403.
31. Kaya, A., Kabakçı, M., Yeşilyurt, S. & Deveci, N. (2025). Kaynaştırma Eğitimi Verilen Sınıflarda Görev Yapan Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimi Yeterliliklerinin İncelenmesi. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, (58), 18-37.
32. Kocaoğlu, A., Acartürk, H. T., İskenderoğlu, A., & Çelenk, H. B. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarına ilişkin görüş ve önerileri. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 47-69. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1166194
33. Kurt, A. D., & Tomul, E. (2020). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(7), 144-154.
34. Leung, C. H., & Mak, K. Y. (2010). Training, understanding, and the attitudes of primary school teachers regarding inclusive education in Hong Kong. International Journal of inclusive education, 14(8), 829-842.
35. Lindqvist, G., & Nilholm, C. (2013). Making schools inclusive? Educational leaders' views on how to work with children in need of special support. International Journal of Inclusive Education, 17(1), 95-110. https://doi.org/10.1080/13603116.2011.580466
36. Materechera, E. K. (2020). Inclusive education: why it poses a dilemma to some teachers. International Journal of Inclusive Education, 24(7), 771-786. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1492640
37. Metin, N. ve Güleç, H.Ç. (1999), İlköğretim okullarındaki eğitimcilerin özürlü çocuklarla normal çocukların kaynaştırıldığı programlar hakkındaki düşüncelerinin incelenmesi, Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), 59-73.
38. Metin, H., & Metin, Z. (2025). Özel eğitim öğretmenliğine alan değişikliği yaparak geçen öğretmenlerin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama ve uygulamaya yönelik görüşlerinin belirlenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 15(1), 114-132.
39. Miles, M. B. a., Huberman, A. M. a., & Saldaña, J. a. (2014). Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook. Thousand Oaks, California SAGE Publications, Inc.
40. MoNE (1973). National Education Basic Law. Official Gazette. 14574, 14 June 1973.
41. MoNE (2018). Regulations on special education services. MoNE General Directorate of Special Education and Guidance Services.
42. Ocloo, M. A., & Subbey, M. (2008). Perceptions of basic education teachers toward inclusive education in the Hohoe District of Ghana. International Journal of Inclusive Education, 12(5-6), 639-650. https://doi.org/10.1080/13603110802377680
43. Odom, S. L., & Diamond, K. E. (1998). Inclusion of young children with special needs in early childhood education: the research base. Early Childhood Research Quarterly, 13(1), 3-25. https://doi.org/10.1016/s0885-2006(99)80023-4
44. Ogba, F. N., Ugodulunwa, C. A., & Igu, N. C. (2020). Assessment of Training Needs of Teachers and Administrators for Effective Inclusive Education Delivery in Secondary Schools in South East Nigeria. International Journal of Educational Leadership Preparation, 15(1), 72-91.
45. Özdemir, N. (2008). Sınıfında kaynaştırma öğrencisi olan ve olmayan ilköğretim öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerinin karşılaştırılması (Master's thesis, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
46. Öztürk, S. A. (2020). Kaynaştırma eğitimine ilişkin sosyal bilgiler alanında yapılan çalışmaların incelenmesi. Journal of Innovative Research in Social Studies, 3(1), 70-89.
47. Sadioğlu, Ö., Batu, E. S., & Bilgin, A. (2012). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin kaynaştırılmasına ilişkin görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 399-432.
48. Sarı, H., Çeliköz, N., & Seçer, Z. (2009). An analysis of pre-school teachers' and student teachers' attitudes to inclusion and their self-efficacy. International Journal of Special Education, 24(3), 29-44. Singh, R. (2009). Meeting the challenge of inclusion—from isolation to collaboration. Inclusive Education Across Cultures: Crossing Boundaries, Sharing Ideas. SAGE Publications India Pvt Ltd, 12-29.
49. Smeets, E., & Roeleveld, J. (2016). The identification by teachers of special educational needs in primary school pupils and factors associated with referral to special education. European Journal of Special Needs Education, 31(4), 423–439. https://doi.org/10.1080/08856257.2016.1187879
50. Sucuoğlu, B. (2006). Etkili kaynaştırma uygulamaları. Ankara: Ekinoks Yayınları.
51. Vural, M., & Yıkmış, A. (2008). Kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin öğretimin uyarlanmasına ilişkin yaptıkları çalışmaların belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 141-159.
52. Wray, E., Sharma, U., & Subban, P. (2022). Factors influencing teacher self-efficacy for inclusive education: A systematic literature review. Teaching and teacher education, 117, 103800.
53. Yatgın, S., Sevgi, H. M., & Uysal, S. (2015). Sınıf öğretmenlerinin, kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşleri ve çeşitli değişkenlere göre mesleki tükenmişliklerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2015.15.0-5000128650
54. Yaylacı, Z., & Aksoy, B. (2016). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimindeki yeterlilikleri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2016(6), 19-40.
55. Yazıcıoğlu, T. (2018). Kaynaştırma uygulamalarının tarihsel süreci ve Türkiye’de uygulanan kaynaştırma modelleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 8(1), 92-110. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.420028
56. Yılmaz, M., & Murat, K. (2024). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine İlişkin Görüşleri (Amasya İli Örneği). The Journal of Social Sciences, 31(31), 633-642.
57. Yılmaz, E., & Melekoğlu, M. A. (2018). Kaynaştırma eğitiminin yasa ve uygulamalardaki durumunun Türkiye ve Avrupa bağlamında değerlendirilmesi. Osmangazi Journal of Educational Research, 5(1), 1-17.
58. Yiğit, A., & Demirtaş, V. Y. (2025). Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Özyeterlikleri ile Disleksili Öğrencilere Yönelik Öğretim Tutumları ve Disleksi Bilgi Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(3), 4573-4590.
59. Zhu, J., Li, H., & Hsieh, W. Y. (2019). Implementing inclusive education in an early childhood setting: a case study of a Hong Kong kindergarten. Early Child Development and Care, 189(2), 207-219. https://doi.org/10.1080/03004430.2017.1307841