BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR

Fatih Köse

doi:10.38120/banusad.1115501

BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR

Abstract

Büyü ve tılsım insanların menfaat sağlamak, korunmak, şifa bulmak, kısmet açmak, zarar vermek gibi nedenlerle başvurdukları gizemli pratiklerdir. Çeşitli manevi güçlere yönelme ve inanç unsurlarını da barındıran bu pratikler çoğu zaman dini inanç ve ritüellerle iç içe geçmiş vaziyette ortaya çıkar. Büyüsel pratiklerde her zaman bir menfaat sağlama amacı söz konusudur. İnsan sahip olduğu veya kullandığı hayvanlar üzerinden de çeşitli menfaatler elde eder. Tarih boyunca insanların en fazla menfaat sağladığı hayvanlardan biri de atlar olmuştur. Esas itibarıyla at, atçılık, at hastalıkları ve tedavilerini konu edinen baytarnâmelerde atlar için yapılanlarla beraber at ve at uzuvları kullanılarak insanlar için yapılan büyü ve tılsımlar da yer almaktadır. Çalışma kapsamında büyü, tılsım, efsun, muska, vefk, taviz gibi kavramlar incelenmiş; baytarnâmelerde yer alan büyüsel pratikler tespit edilmiş; tespit edilen büyü ve tılsımlar amaçları, işlevleri, yöntemleri, dini inanç ve uygulamalar ile ilişkileri bakımlarından tahlil edilmiştir.

Keywords

References

Bezgin, Yusuf Kenan. (2021) “Sözlü Kültür ve Gelenek Bağlamında Ziyaret Yerlerinde Görülen Uygulamaların İslâm Öncesi ve Sonrası Türk İnanç Sistemi İle İlişkisi”, Geçmişten Geleceğe Avrasya, (Ed: Mustafa Aça, Mehmet Ali Yolcu), Çanakkale, Paradigma Akademi: 348-366.
Çelebi, İlyas. (2012) “Vefk”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.42, Ankara, TDV Yayınları: 605-607.
Demirci, Kürşat. (1985) Dinlerin Dejenerasyonu, İstanbul: İnsan Yayınları.
Demirci, Kürşat. (2006) “Muska”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.31, Ankara, TDV Yayınları: 265-267.
Eliade, Mircea. (1990) Dinin Anlamı ve Sosyal Fonksiyonu, (Çev: Mehmet Aydın), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Frazer, Sir James George. (2004) Altın Dal: Dinin ve Folklorun Kökleri, (Çev: Mehmet H. Doğan), İstanbul: Payel Yayınları
Karadaş, Cağfer. (2004) “Büyü ve Din -İslamî Nokta-i Nazardan Bir Değerlendirme-, Usûl I: 111-135.
Karatepe, Tuba Çavdar. (2002) “Kebîkeç”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 25, Ankara, TDV Yayınları: 161-162.

Kieckhefer, Richard. (2017) Ortaçağda Büyü, (Çev: Zarife Biliz), İstanbul: Alfa Yayınları.
Malinowski, Borislaw. (1990) Büyü, Bilim ve Din, (Çev: Saadet Özkal), İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Örnek, Sedat Veyis. (1995) 100 Soruda İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane, İstanbul: Gerçek Yayınevi.
Öztürk, Özhan. (2009) Folklor ve Mitoloji Sözlüğü, Ankara: Phoenix yayıncılık.
Rağıb el-İsfahânî. (2010) Müfredât Kur’ân Kavramları Sözlüğü, İstanbul: Çıra Yayınları.
Scognamillo, Giovenni. (2003) Medeniyetler Çatışmasında Batının İnanç Temelleri, İstanbul: Karakutu Yayınları.
Sharpe, Eric J.. (2000) Dinler Tarihinde 50 Anahtar Kavram, (Çev: Ahmet Güç), Bursa: Arasta Yayınları.
Tanyu, Hikmet. (1992) “Büyü”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.6, Ankara, TDV Yayınları: 501-506.
Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük. (2011), (Haz: Komisyon), Ankara: TDK Yayınları.
Uyulan, Ferda Ercan. (2017) Okültizm ve Enerji, Antalya: Lotus Yayınevi.
Aksarayî Baytarnâmesi. Hacı Ali Bin Hacı Muhammed Aksarayî, Süleymaniye Kütüphanesi: 63-1
Ali el-Arabî Esbnâmesi. Ali b. Ömer el-Arabî, Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi Koleksiyonu: 2/2458.
Baytarnâme-i Kenân Efendi. Kenân Efendi, Konya Mevlana Müzesi Kitaplığı: 1/2822
Hâzâ Kitâbu Baytarnâme. Muhammed bin Hazzâm, Akhisar Zeynelzade Kitaplığı: 233.
Kitâb-ı Makbûl Der-Hâl-i Huyûl. Kadızâde Muhammed b. Mustafa el-Füyûzî, Millet Kütüphanesi. Ali Emirî Tıb Bölümü: 257/1.
Mufassal Baytariyye. İnebey Kütüphanesi: 2112/2.
Nalbant Tarîki. Millet Kütüphanesi, Ali Emirî Tıb Bölümü: 42.
Tuhfetü’l-Fârisîn Fî Ahvâl-i Huyûli’l-Mücahidîn. Tayyarzâde Ahmed Atâ, Walters Art Museum, Nu: Ms W.661.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Fatih Köse ^*
0000-0001-7493-7494
Türkiye

Publication Date

July 21, 2022

Submission Date

May 11, 2022

Acceptance Date

June 14, 2022

Published in Issue

Year 2022 Volume: 5 Number: 1

DOI

https://doi.org/10.38120/banusad.1115501

IZ

https://izlik.org/JA82ZU55JY

Cite

RIS / Bibtex

APA

Köse, F. (2022). BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(1), 50-70. https://doi.org/10.38120/banusad.1115501

AMA

1.Köse F. BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. BANU SSRJ. 2022;5(1):50-70. doi:10.38120/banusad.1115501

Chicago

Köse, Fatih. 2022. “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 5 (1): 50-70. https://doi.org/10.38120/banusad.1115501.

EndNote

Köse F (July 1, 2022) BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 5 1 50–70.

IEEE

[1]F. Köse, “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”, BANU SSRJ, vol. 5, no. 1, pp. 50–70, July 2022, doi: 10.38120/banusad.1115501.

ISNAD

Köse, Fatih. “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 5/1 (July 1, 2022): 50-70. https://doi.org/10.38120/banusad.1115501.

JAMA

1.Köse F. BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. BANU SSRJ. 2022;5:50–70.

MLA

Köse, Fatih. “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, vol. 5, no. 1, July 2022, pp. 50-70, doi:10.38120/banusad.1115501.

Vancouver

1.Fatih Köse. BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. BANU SSRJ. 2022 Jul. 1;5(1):50-7. doi:10.38120/banusad.1115501

Cited By

Türk Destanlarında Allah’ın İsim ve Sıfatları

Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi

https://doi.org/10.47994/usbad.1227406

İslami Gelenekteki İnsan Figürlü Tılsımlar ve Antik Dönem İzleri

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.34085/buifd.1761972