BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR

Fatih Köse

doi:10.38120/banusad.1115501

BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR

Öz

Büyü ve tılsım insanların menfaat sağlamak, korunmak, şifa bulmak, kısmet açmak, zarar vermek gibi nedenlerle başvurdukları gizemli pratiklerdir. Çeşitli manevi güçlere yönelme ve inanç unsurlarını da barındıran bu pratikler çoğu zaman dini inanç ve ritüellerle iç içe geçmiş vaziyette ortaya çıkar. Büyüsel pratiklerde her zaman bir menfaat sağlama amacı söz konusudur. İnsan sahip olduğu veya kullandığı hayvanlar üzerinden de çeşitli menfaatler elde eder. Tarih boyunca insanların en fazla menfaat sağladığı hayvanlardan biri de atlar olmuştur. Esas itibarıyla at, atçılık, at hastalıkları ve tedavilerini konu edinen baytarnâmelerde atlar için yapılanlarla beraber at ve at uzuvları kullanılarak insanlar için yapılan büyü ve tılsımlar da yer almaktadır. Çalışma kapsamında büyü, tılsım, efsun, muska, vefk, taviz gibi kavramlar incelenmiş; baytarnâmelerde yer alan büyüsel pratikler tespit edilmiş; tespit edilen büyü ve tılsımlar amaçları, işlevleri, yöntemleri, dini inanç ve uygulamalar ile ilişkileri bakımlarından tahlil edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Bezgin, Yusuf Kenan. (2021) “Sözlü Kültür ve Gelenek Bağlamında Ziyaret Yerlerinde Görülen Uygulamaların İslâm Öncesi ve Sonrası Türk İnanç Sistemi İle İlişkisi”, Geçmişten Geleceğe Avrasya, (Ed: Mustafa Aça, Mehmet Ali Yolcu), Çanakkale, Paradigma Akademi: 348-366.
Çelebi, İlyas. (2012) “Vefk”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.42, Ankara, TDV Yayınları: 605-607.
Demirci, Kürşat. (1985) Dinlerin Dejenerasyonu, İstanbul: İnsan Yayınları.
Demirci, Kürşat. (2006) “Muska”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.31, Ankara, TDV Yayınları: 265-267.
Eliade, Mircea. (1990) Dinin Anlamı ve Sosyal Fonksiyonu, (Çev: Mehmet Aydın), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Frazer, Sir James George. (2004) Altın Dal: Dinin ve Folklorun Kökleri, (Çev: Mehmet H. Doğan), İstanbul: Payel Yayınları
Karadaş, Cağfer. (2004) “Büyü ve Din -İslamî Nokta-i Nazardan Bir Değerlendirme-, Usûl I: 111-135.
Karatepe, Tuba Çavdar. (2002) “Kebîkeç”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 25, Ankara, TDV Yayınları: 161-162.

Kieckhefer, Richard. (2017) Ortaçağda Büyü, (Çev: Zarife Biliz), İstanbul: Alfa Yayınları.
Malinowski, Borislaw. (1990) Büyü, Bilim ve Din, (Çev: Saadet Özkal), İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Örnek, Sedat Veyis. (1995) 100 Soruda İlkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane, İstanbul: Gerçek Yayınevi.
Öztürk, Özhan. (2009) Folklor ve Mitoloji Sözlüğü, Ankara: Phoenix yayıncılık.
Rağıb el-İsfahânî. (2010) Müfredât Kur’ân Kavramları Sözlüğü, İstanbul: Çıra Yayınları.
Scognamillo, Giovenni. (2003) Medeniyetler Çatışmasında Batının İnanç Temelleri, İstanbul: Karakutu Yayınları.
Sharpe, Eric J.. (2000) Dinler Tarihinde 50 Anahtar Kavram, (Çev: Ahmet Güç), Bursa: Arasta Yayınları.
Tanyu, Hikmet. (1992) “Büyü”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, c.6, Ankara, TDV Yayınları: 501-506.
Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük. (2011), (Haz: Komisyon), Ankara: TDK Yayınları.
Uyulan, Ferda Ercan. (2017) Okültizm ve Enerji, Antalya: Lotus Yayınevi.
Aksarayî Baytarnâmesi. Hacı Ali Bin Hacı Muhammed Aksarayî, Süleymaniye Kütüphanesi: 63-1
Ali el-Arabî Esbnâmesi. Ali b. Ömer el-Arabî, Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi Koleksiyonu: 2/2458.
Baytarnâme-i Kenân Efendi. Kenân Efendi, Konya Mevlana Müzesi Kitaplığı: 1/2822
Hâzâ Kitâbu Baytarnâme. Muhammed bin Hazzâm, Akhisar Zeynelzade Kitaplığı: 233.
Kitâb-ı Makbûl Der-Hâl-i Huyûl. Kadızâde Muhammed b. Mustafa el-Füyûzî, Millet Kütüphanesi. Ali Emirî Tıb Bölümü: 257/1.
Mufassal Baytariyye. İnebey Kütüphanesi: 2112/2.
Nalbant Tarîki. Millet Kütüphanesi, Ali Emirî Tıb Bölümü: 42.
Tuhfetü’l-Fârisîn Fî Ahvâl-i Huyûli’l-Mücahidîn. Tayyarzâde Ahmed Atâ, Walters Art Museum, Nu: Ms W.661.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatih Köse ^*
0000-0001-7493-7494
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

21 Temmuz 2022

Gönderilme Tarihi

11 Mayıs 2022

Kabul Tarihi

14 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 5 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.38120/banusad.1115501

IZ

https://izlik.org/JA82ZU55JY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Köse, F. (2022). BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(1), 50-70. https://doi.org/10.38120/banusad.1115501

AMA

1.Köse F. BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. BANÜSAD. 2022;5(1):50-70. doi:10.38120/banusad.1115501

Chicago

Köse, Fatih. 2022. “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 5 (1): 50-70. https://doi.org/10.38120/banusad.1115501.

EndNote

Köse F (01 Temmuz 2022) BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 5 1 50–70.

IEEE

[1]F. Köse, “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”, BANÜSAD, c. 5, sy 1, ss. 50–70, Tem. 2022, doi: 10.38120/banusad.1115501.

ISNAD

Köse, Fatih. “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 5/1 (01 Temmuz 2022): 50-70. https://doi.org/10.38120/banusad.1115501.

JAMA

1.Köse F. BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. BANÜSAD. 2022;5:50–70.

MLA

Köse, Fatih. “BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, c. 5, sy 1, Temmuz 2022, ss. 50-70, doi:10.38120/banusad.1115501.

Vancouver

1.Fatih Köse. BAYTARNÂMELERDE BÜYÜ VE TILSIMLAR. BANÜSAD. 01 Temmuz 2022;5(1):50-7. doi:10.38120/banusad.1115501

Cited By

Türk Destanlarında Allah’ın İsim ve Sıfatları

Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi

https://doi.org/10.47994/usbad.1227406

İslami Gelenekteki İnsan Figürlü Tılsımlar ve Antik Dönem İzleri

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.34085/buifd.1761972