Türkiye’de geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarıyla ilgili yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi: Tanımlayıcı bir araştırma

Year 2025, Volume: 6 Issue: 3, 140 - 148, 30.12.2025

Banu Ersoy Şen , Merve Taştan , Meltem Yılmaz

https://doi.org/10.53445/batd.1777791

Abstract

Amaç: Bu çalışma, Türkiye’deki tıp fakültelerinde 2015-2025 yılları arasında yapılmış lisansüstü tezleri inceleyerek geleneksel ve tamamlayıcı tıp (GETAT) uygulamalarına yönelik akademik araştırmaların kapsamını, eğilimlerini ve yöntemsel özelliklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Tanımlayıcı nitelikteki bu araştırmada, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Veri Tabanı’ndan “akupunktur”, “ozon”, “fitoterapi”, “proloterapi” gibi anahtar kelimelerle yapılan tarama sonucu 239 tez çalışması incelenmiştir. Tezler, tez türü, ana bilim dalı, yapıldığı il ve üniversite, danışman unvanı, araştırma türü, örneklem özellikleri, kullanılan ölçekler ve yayın durumu gibi değişkenler açısından analiz edilmiştir. Tanımlayıcı veriler sayı ve yüzde olarak sunulmuştur.
Bulgular: İncelenen tezlerin %73,6’sı tıpta uzmanlık tezlerinden oluşmaktadır. Çalışmaya dahil edilen tezlerin yıllara göre dağılımına bakıldığında, yıllar içinde bir artış olduğu tespit edilmiştir. En çok tez Aile Hekimliği (%34,3) ve Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (%17,2) alanlarında yapılmıştır. Konu dağılımında ozon tedavisi (%24,6) ilk sırada yer alırken, bunu akupunktur (%13,3) ve proloterapi (%10,0) izlemektedir. Tezlerin %55,2’si deneysel araştırma türündedir; ancak örneklem tekniği %56,9 oranında belirtilmemiştir. Tezlerin yalnızca %25,1’i akademik dergilerde yayımlanmıştır. Yayın yapılan dergilerin indekslerine bakıldığında, en fazla dergi SCIE indeksine kayıtlıdır (21 dergi, %35,0).
Sonuç: Türkiye’de GETAT alanına yönelik akademik ilgi son yıllarda artış göstermiştir. Ancak, literatür hâlâ sınırlı olup tezler belirli uygulama alanlarına yoğunlaşmaktadır. Araştırmaların metodolojik şeffaflığının artırılması, konu çeşitliliğinin geliştirilmesi ve uluslararası düzeyde yayın potansiyelinin güçlendirilmesi, alandaki bilimsel üretimin niteliğini artırmak adına önem arz etmektedir. Ayrıca, gelecekteki araştırmalar kanıta dayalı GETAT uygulamalarını desteklemek amacıyla metodolojik titizliği artırmaya ve uluslararası iş birliğini teşvik etmeye odaklanmalıdır.

Keywords

Tamamlayıcı tıp , geleneksel tıp , lisansüstü eğitim

An analysis of graduate theses on traditional and complementary medicine practices in Türkiye: A descriptive study

Abstract

Objective: This study aims to evaluate the scope, trends, and methodological characteristics of academic research on traditional and complementary medicine (TCM) practices in Türkiye by examining postgraduate theses conducted in medical faculties between 2015 and 2025.
Methods: In this descriptive study, 239 theses were analyzed, identified through a search of the National Thesis Database of the Council of Higher Education (YÖK) using keywords such as “acupuncture”, “ozone”, “phytotherapy”, and “prolotherapy”. The theses were examined in terms of variables including thesis type, department, city and university, advisor’s academic title, research design, sample characteristics, measurement instruments used, and publication status. Descriptive data were presented as frequencies and percentages.
Results: Of the examined theses, 73.6% were medical specialty theses. The annual distribution revealed an increasing trend over the years. Most theses were conducted in the fields of Family Medicine (34.3%) and Physical Medicine and Rehabilitation (17.2%). In terms of subject matter, ozone therapy ranked first (24.6%), followed by acupuncture (13.3%) and prolotherapy (10.0%). While 55.2% of the theses were experimental studies, sampling techniques were not specified in 56.9% of cases. Only 25.1% of the theses had been published in academic journals. Among the journals where the theses were published, those indexed in SCIE were the most common (21 journals, 35.0%).
Conclusion: In recent years, academic interest in the field of TCM in Türkiye has shown a marked increase. However, the existing literature remains limited, with theses concentrated in specific areas of application. Enhancing methodological transparency, expanding thematic diversity, and strengthening the potential for international publication are essential for improving the quality of scientific output in this field. Moreover, future research should focus on increasing methodological rigor and fostering international collaboration to support evidence-based TCM practices.

Keywords

Traditional medicine , complementary medicine , graduate education

References

• Arjmanddoust, Z., Nazari, A., & Moezy, A. (2025). Efficacy of two doses of intra-articular ozone therapy for pain and functional mobility in knee osteoarthritis: A double-blind randomized trial. Advances in Rheumatology, 65(1), 11. https://doi.org/10.1186/s42358-025-00443-w
• Bae, G., Kim, S., Lee, S., Lee, W. Y., & Lim, Y. (2021). Prolotherapy for the patients with chronic musculoskeletal pain: Systematic review and meta-analysis. Anesthesia and Pain Medicine, 16(1), 81–95.
• Biçer, İ., & Balçık, P. Y. (2019). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp: Türkiye ve seçilen ülkelerinin incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(1), 245–257.
• Chali, B. U., Hasho, A., & Koricha, N. B. (2021). Preference and practice of traditional medicine and associated factors in Jimma Town, Southwest Ethiopia. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2021, 9962892. https://doi.org/10.1155/2021/9962892
• Kavaklı, A. (2010). Akupunktur. Fırat Tıp Dergisi, 15(1), 1–4.
• Lino, V. T. S., Marinho, D. S., Rodrigues, N. C. P., & Andrade, C. A. F. (2024). Efficacy and safety of ozone therapy for knee osteoarthritis: An umbrella review of systematic reviews. Frontiers in Physiology, 15, 1348028. https://doi.org/10.3389/fphys.2024.1348028
• Madden, J. C., Kandarova, H., Neuhaus, W., Osborne, N., Paini, A., Seabra, R., & Trigwell, S. (2024). Journeying through journals: The publishing process and how to maximise research impact. Alternatives to Laboratory Animals, 52(6), 334–351. https://doi.org/10.1177/02611929241286624
• Nacaroğlu, O., & Bektaş, O. (2022). Fen bilgisi eğitimi doktora öğrencilerinin karşılaştıkları problemler ve çözüm önerileri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(1), 95–117. https://doi.org/10.51460/baebd.824749
• Ng, J. Y. (2021). Insight into the characteristics of research published in traditional, complementary, alternative, and integrative medicine journals: A bibliometric analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 21(1), 185. https://doi.org/10.1186/s12906-021-03354-7
• Öztürk, Y. E., Dömbekci, H. A., & Ünal, S. (2020). Geleneksel tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımı. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi, 1(3), 23–35.
• Samancı, R., Sultanoğlu, T. E., Kaya, A., & Ataoğlu, S. (2023). Fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğine başvuran hastaların geleneksel ve tamamlayıcı tıp yöntemlerini kullanma durumları: Kesitsel bir araştırma. Sağlık Bilimlerinde Değer, 13(1), 29–34. https://doi.org/10.33631/sabd.1095050
• Tan, Y., Duan, R., & Wen, C. (2024). Efficacy of acupuncture for depression: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Neuroscience, 18, 1347651. https://doi.org/10.3389/fnins.2024.1347651
• T. C. Sağlık Bakanlığı. (2014, Ekim 27). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 29158).
• TÜBİTAK. (2024). Tamamlayıcı tıp (GETAT) uygulamaları çağrı metni. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/20689/geleneksel_ve_tamamlayici_tip_getat_cagri_metni.pdf
• Üşen, A., Özcan, D. S., Ağırman, M., Güner, H., & Koçyiğit, B. F. (2025). Short- and medium-term effects of major ozone therapy on disease parameters in fibromyalgia syndrome: A retrospective study. Rheumatology International, 45(4), 72. https://doi.org/10.1007/s00296-025-05827-1
• Vickers, A. J., Vertosick, E. A., Lewith, G., MacPherson, H., Foster, N. E., Sherman, K. J., Linde, K. (2018). Acupuncture for chronic pain: Update of an individual patient data meta-analysis. Journal of Pain, 19(5), 455–474. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2017.11.005
• World Health Organization. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine. https://www.who.int/publications/i/item/978924151536
• World Health Organization. (2023). Traditional medicine. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/traditional-medicine