EN
TR
Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme
Abstract
Büyük altyapı projeleri, özellikle tarihi ve arkeolojik açıdan zengin coğrafyalarda gerçekleştirildiğinde, arkeolojik buluntular nedeniyle önemli süre ve maliyet riskleri ile karşılaşabilmektedir. Bu çalışmada, İstanbul Marmaray projesi kapsamında yürütülen CR3 sözleşmesi özelinde, arkeolojik buluntulara bağlı olarak ortaya çıkan süre uzatımları ve maliyet artışları nicel olarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, arkeolojik buluntuların proje süresi üzerinde son derece belirleyici bir etki yarattığı; bu kapsamda verilen süre uzatımlarının, orijinal proje süresinin 2,63 katına varan bir uzamaya neden olduğu tespit edilmiştir. Benzer şekilde, arkeolojik buluntulara bağlı maliyet artışlarının, toplam proje bütçesinde %9,8 oranında bir artışa yol açtığı belirlenmiştir. Yüklenici tarafından yapılan bildirimler ile işverenin bu bildirimlere istinaden verdiği iş değişikliği emirleri, uluslararası tip inşaat sözleşmeleri ve FIDIC gümüş kitap sözleşme koşulları çerçevesinde değerlendirilmiş; arkeolojik buluntuların, özellikle süre uzatımı ve maliyet talepleri bakımından sözleşmesel belirsizlikler ve uygulama güçlükleri yarattığı ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, arkeolojik risklerin proje öncesi aşamada bilimsel yöntemlerle yeterince analiz edilmemesi durumunda, bu risklerin proje süresi ve maliyeti üzerinde çarpan etkisi oluşturduğunu göstermektedir. Çalışmanın sonucunda, arkeolojik risklerin yüksek olduğu altyapı projelerinde, proje öncesi arkeolojik potansiyelin bilimsel yöntemlerle değerlendirilmesi, paydaşlar arası koordinasyonun sözleşmesel çerçevede açıkça tanımlanması ve entegre bir risk yönetimi yaklaşımının uygulanmasının, süre ve maliyet kayıplarının azaltılması açısından kritik öneme sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışma bulguları, arkeolojik risklerin proje yönetim süreçlerine etkin biçimde entegrasyonu için uygulamaya dönük önemli çıkarımlar sunmaktadır.
Keywords
References
- Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, Kanun No: 2863, Kabul Tarihi: 21.07.1983.
- Ancient Monuments and Archaeological Areas Act 1979
- Decreto Legislativo 22 gennaio 2004, n.42 – Codice dei beni culturali e del paessaggio
- Law 3028/2002 “On the Protection of Antiquities and Cultural Heritage in General
- Akçay, C, Tarihi Yarımada İnşaat İşlerinde Arkeolojik Kazı İmalatlarının Süre ve Maliyete Etkisi: Vaka Analizi. Art-Sanat, 16*, 1–29, (2021).
- Anderson, J. R., & Tall, A., Mitigating archaeological risk in large infrastructure projects: Lessons from London Crossrail. , Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development, 3(2): 105–114, (2013)
- Candela, A., & Troiano, S., Archaeological discoveries and high-speed rail line construction in Italy: Time and cost effects., International Journal of Construction Management, 16(4): 345–353, (2016).
- Campana, S., & Dabas, M., Archaeological Impact Assessment: The BREBEMI Project (Italy), Archaeological Prospection, 18(2): 139–148, (2011).
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Construction Business
Journal Section
Research Article
Publication Date
July 31, 2026
Submission Date
August 4, 2025
Acceptance Date
March 3, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 28 Number: 2
APA
Yiğit, C., & Gürcanlı, G. E. (2026). Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(2), 550-572. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1756128
AMA
1.Yiğit C, Gürcanlı GE. Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;28(2):550-572. doi:10.25092/baunfbed.1756128
Chicago
Yiğit, Cuma, and Gürkan Emre Gürcanlı. 2026. “Uluslararası Tip Sözleşmeler ışığında Arkeolojik Buluntuların Büyük Altyapı Projeleri Süre Ve Maliyetine Etkisi: Marmaray Projesi CR3 Sözleşmesi üzerinden Bir Değerlendirme”. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 28 (2): 550-72. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1756128.
EndNote
Yiğit C, Gürcanlı GE (July 1, 2026) Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 28 2 550–572.
IEEE
[1]C. Yiğit and G. E. Gürcanlı, “Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme”, Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, vol. 28, no. 2, pp. 550–572, July 2026, doi: 10.25092/baunfbed.1756128.
ISNAD
Yiğit, Cuma - Gürcanlı, Gürkan Emre. “Uluslararası Tip Sözleşmeler ışığında Arkeolojik Buluntuların Büyük Altyapı Projeleri Süre Ve Maliyetine Etkisi: Marmaray Projesi CR3 Sözleşmesi üzerinden Bir Değerlendirme”. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 28/2 (July 1, 2026): 550-572. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1756128.
JAMA
1.Yiğit C, Gürcanlı GE. Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026;28:550–572.
MLA
Yiğit, Cuma, and Gürkan Emre Gürcanlı. “Uluslararası Tip Sözleşmeler ışığında Arkeolojik Buluntuların Büyük Altyapı Projeleri Süre Ve Maliyetine Etkisi: Marmaray Projesi CR3 Sözleşmesi üzerinden Bir Değerlendirme”. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, vol. 28, no. 2, July 2026, pp. 550-72, doi:10.25092/baunfbed.1756128.
Vancouver
1.Cuma Yiğit, Gürkan Emre Gürcanlı. Uluslararası tip sözleşmeler ışığında arkeolojik buluntuların büyük altyapı projeleri süre ve maliyetine etkisi: Marmaray Projesi CR3 sözleşmesi üzerinden bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2026 Jul. 1;28(2):550-72. doi:10.25092/baunfbed.1756128