ÖRGÜTSEL DEMOKRASİNİN ÖRGÜTSEL SESSİZLİK DÜZEYİNE ETKİSİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Öz

Örgütlerin temel bileşeni olarak çalışanlar, örgütteki potansiyel sorunlar veya konular hakkında konuşmak veya sessiz kalmak arasında bir seçim yapmakla karşı karşıyadır. Araştırmalar çalışanların genellikle örgütteki potansiyel sorunlar veya konular hakkındaki endişe, fikir ve önerilerini dile getirmekte isteksiz olduklarını göstermektedir. Bu sessizlik, örgütsel hedeflere ulaşmak için kritik faktörler olan değişim, yaratıcılık, öğrenme ve yeniliğin ortaya çıkmasını engeller. Öte yandan, işgörenlerin sessizliğinin örgütteki demokratik atmosferin varlığından etkilenebileceği vurgulanmaktadır. Bu perspektiften araştırmanın amacı örgütsel demokrasinin örgütsel sessizlik düzeyi üzerindeki etkisini Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’nde çalışan 351 personelden oluşan bir örneklem üzerinde incelemektir. Araştırma kapsamında örgütsel demokrasi (katılım/eleştiri, şeffaflık, adalet, eşitlik ve hesap verebilirlik) ve örgütsel sessizlik (sosyal amaçlı seslilik, savunmacı sessizlik ve savunmacı seslilik) arasındaki ilişki alt boyutlar çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırma sonucunda, örgütsel demokrasinin katılım/eleştiri ve şeffaflık boyutlarının sosyal amaçlı seslilik üzerinde olumlu etkisi olduğu; katılım/eleştiri, örgütsel şeffaflık ve hesap verebilirlik boyutlarının savunmacı sessizlik üzerinde olumsuz etkisinin olduğu; örgütsel demokrasinin katılım/eleştiri boyutunun savunmacı seslilik üzerinde olumsuz bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Örgütsel Demokrasi
• Örgütsel Sessizlik
• Örgütsel Seslilik.

A RESEARCH ON THE EFFECT OF ORGANIZATIONAL DEMOCRACY ON THE LEVEL OF ORGANIZATIONAL SILENCE

Abstract

As being the main ingredient of organizations, employees face a choice about whether to speak up or remain silent about potential problems or issues in organizations. Research shows that employees often are reluctant voice their concern, ideas, and suggestions about potential problems or issues in the organization. That silence prevents emergence of change, creativity, learning and innovation, which are critical factors to achieve the organizational goals. On the other hand, it is emphasized that the silence of the employees can be affected by the presence of the democratic atmosphere in the organization. From this perspective, the aim of the research is to the effect of organizational democracy on the level of organizational silence/voice on a sample of 351 personnel working from Gaziantep Metropolitan Municipality. Within the scope of the research, the relationship between organizational democracy (participative/criticism, transparency, justice, equality, accountability) and organizational silence (prosocial voice, defensive silence and defensive voice) is discussed within the framework of sub-dimensions. As a result of this research, it was determined that there was positive effects of participation/criticism and transparency dimensions of organizational democracy on prosocial voice; that there were negative effects of participation/criticism, transparency dimensions of organizational and accountability on defensive silence; that there was negative effects of participation/criticism dimension of organizational democracy on defensive voice.

Keywords

• Organizational Democracy
• Organizational Silence
• Organizational Voice.

References

1. Alparslan, A.M. ve Kayalar, M. (2012). Örgütsel Sessizlik: Sessizlik Davranışları ve Örgütsel ve Bireysel Etkileri, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4(6), 136-147.
2. Ataç, L. O. ve Köse, S. (2017). Örgütsel Demokrasi ve Örgütsel Muhalefet İlişkisi: Beyaz Yakalılar Üzerine Bir Araştırma, IUJSB 46, (1), 117-132.
3. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S. ve Yıldırım, E. (2004). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: SPSS Uygulamalı, Geliştirilmiş 3. Baskı, Sakarya Kitabevi.
4. Bagheri, G., Zarei, R. & Aeen, M.N. (2012). Organizational Silence (Basic Concepts and Its Development Factors), Ideal Type of Management, 1(1), 47- 58.
5. Bakan, İ., Güler, B. ve Kara, E. (2017). Örgütsel Demokrasinin Örgütsel Adalet ve Örgütsel Destek Algıları Üzerine Etkileri: Otel Çalışanlarına Yönelik Bir Araştırma, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(4), 1031-1048.
6. Beheshtifar, M., Borhani, H. ve Moghadam, M.N. (2012). Destructive Role of Employee Silence in Organizational Success, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences November, 2(11), 275-282.
7. Bogosian, R. (2012). Engaging Organizational Voice: A Phenomenological Study of Employees’ Lived Experiences of Silence in Work Group Settings, The Faculty of Graduate School of Education and Human Development of The George Washington University In partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Education.
8. Boroff, K.E. & Lewin, D. (1997). Loyalty, Voice, and Intent to Exit a Union Firm: A Conceptual and Empirical Analysis, Ilr Review, 51(1), 50-63.

9. Bozkurt, S. (2012). Örgütsel Demokrasiyi ve Akademik Özgürlüğü Benimseme ve Türkiye’de Uygulanabilir Bulma Düzeyine İlişkin Öğretim Elemanlarının Görüşleri, (Yayınlanmammış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Yönetimi ve Politikası Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi ve Teftişi Doktora Programı, Ankara.
10. Bowen, F. & Blackmon, K. (2003). Spirals of Silence: The Dynamic Effects of Diversity on Organizational Voice, Journal of Management Studies 40(6), 1393-1417.
11. Burke, C.S., Sims, D. E., Lazzara, E, H., & Salas, E. (2007). Trust in Leadership: A Multi-Level Review and Integration, The Leadership Quarterly, 18, 606–632.
12. Butcher, D. & Clarke, M. (2002). Organizational Politics: The Cornerstone for Organizational Democracy, Organizational Dynamics, 31(1), 35-46.
13. Bruhn, J. G. (2018). The Decline in Organizational Transparency and the Loss of its Partner, Trust: A Restorative Agenda, Social Science Today, 4(1), 1-11.
14. Coşan, E. ve Gülova, A. (2014). Örgütsel Demokrasi, Yönetim ve Ekonomi, 21(2), 231-248.
15. Cheng, J-W., Chang, S-C., Kuo, J-H. & Lu, K-M. (2014). Social Relations and Voice Behavior: The Mediating Role of Psychological Safety, Wseas Transactıons On Busıness And Economıcs,: 130-140.
16. Cheney, G., Straub, J., Speirs-Glebe, L., Stoh, C., Degooyer, D., Whalen, S., Garvin-Doxas, K. & Carlone, D. (1998). Democracy, Participation, and Communication at Work: A Multidisciplinary Review, Annals of the International Communication Association, 21(1), 35-92.
17. Chou, S. Y. & Chang, T. (2017). Employee Silence and Silence Antecedents: A Theoretical Classification, International Journal of Business Communication: 1-26.
18. Clarke, M. & Butcher, D. (2006). Reconciling Hierarchy and Democracy, Management Learning Copyright, Sage Publications London, Thousand Oaks, CA and New Delhi http://mlq.sagepub.com, 37(39, 313–333.
19. Çakıcı, A. (2007). Örgütlerde Sessizlik: Sessizliğin Teorik Temelleri ve Dinamikleri, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 145-162.
20. Çakıcı, A. (2008). Örgütlerde Sessiz Kalınan Konular, Sessizliğin Nedenleri ve Algılanan Sonuçları Üzerine Bir Araştırma, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 117-134.
21. Çankaya, M. (2018). Örgütsel Demokrasinin İş Tatminine Etkisi İle Sağlık Sektörü Çalışanlarının Örgütsel Demokrasi Algıları ve İş Tatmini Düzeylerinin Tespitine Yönelik Bir Araştırma, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(82), 404-426.
22. Çöp, S. (2015). Lider-Üye Etkileşim Algısı ile Örgütsel Sessizlik Davranış Algısı Arasında Öz Denetim Kişilik Özelliğinin Aracılık Rolü: Otel İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma, (Yayınlanmamış Doktora Tezi)Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
23. Dedahanov, A. T., Lee, D. H. & Rhee, J. (2016). Silence as a Mediator Between Organizational Factors and Stress, Journal of Managerial Psychology, 31(8), 1251-1264.
24. De-Jong, G. & Van-Witteloostuıjn, A. (2004). Successful Corporate Democracy: Sustainable Cooperation of Capital and Labor in the Dutch Breman Group, The Academy of Management Executive (1993-2005), 18(3), 54-66.
25. Donaghey, J., Cullinane, N., Dundon, T. & Wılkınson, A. (2011). Reconceptualising Employee Silence: Problems and Prognosis, ‘Re‐Conceptualising Employee Silence: Problems and Prognosis’, Work, Employment and Society 25(1), 51‐67.
26. Durak, İ. (2013). Yöneticilerle Açıkça Konuşabilme Düzeyinin Genel Konuşma Nedenlerine Etkisi: Üniversitelerde Bir Araştırma, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 41, 111-136.
27. Ekrot, B., Rank, J. & Gemünden, H. G. (2015). Antecedents of Project Managers' Voice Behavior: The Moderating Effect of Organization-Based Self-esteem and Affective Organizational Commitment, International Journal of Project Management: 1-15.
28. Feldberg, R. L. & Glenn, E. N. (1983). Incipient Workplace Democracy Among United States Clerical Workers, Economic and Industrial Democracy (SAGE, London, Beverly Hills and New Delhi), 4, 47-67.
29. Foley, R. J. & Polanyi, M. (2006). Workplace Democracy: Why Bother?, Economic and Industrial Democracy & 2006 Arbetslivinstitutet, 27(1), 173–191.
30. Fletcher, D. & Watson, T. (2007). Voice, Silence and the Business of Construction: Loud and Quiet Vocies in the Construction of Personal, Organizational and Social Realities, Organization; 14(2), 155-174.
31. Geçkil, T. (2013). Örgütsel Demokrasi ile Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Arasındaki İlişki: Trb1 Bölgesindeki Üniversite Hastanelerinde Bir Uygulama, (Yayınlanmamış Doktora Tezi) Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yönetim Organizasyon Bilim Dalı.
32. Geçkil, T. ve Tikici, M. (2015). Örgütsel Demokrasi Ölçeği Geliştirme Çalışması, Amme İdaresi Dergisi, 48(4), 41-78.
33. Geçkil, T., İleri, Y. Y., Kaya, Ş. D. & Kardağ, Ş. (2016). The Relationship between Organizational Democracy Perceptions and Organizational Psychological Capital Levels of Physicians and Nurses, International Journal of Recent Advances in Organizational Behaviour and Decision Sciences (IJRAOB) An Online International Research Journal, 2(3), 818-835.
34. Geçkil, T. ve Koçyiğit, N. (2017). Örgütsel Demokrasi ile Psikolojik Sermaye Arasındaki İlişki: Konaklama İşletmelerinde Bir Araştırma, Social Sciences Research Journal, 6(4), 331-346.
35. Han, Z. & Dong, L. (2006). Democracy As A Way to Social Compromise, Frontiers of Philosophy in China, 1(1), 1-5.
36. Harrison, J. S. & Freeman, R.E. (2004). Specıal Topic: Democracy in and Around Organızations, Academy of ManagemenI Executive. 18(3), 49-53.
37. Hardy, S. & Adnett, N. (2006) ‘Breaking the ICE’: workplace democracy in a modernized social Europe, The International Journal of Human Resource Management, 17(6), 1021-1031.
38. Hatcher, T. (2006). Democratizing the Workplace Through Professionalization of Human Resource Development, International Journal of Training and Development 10(1), 67-82.
39. Haque, M. S. (2000) Threats to Public Workplace Democracy, Peace Review: A Journal of Social Justice, 12(2), 237-241.
40. Hoffmann, E. A. (2006). Exit and Voice: Organizational Loyalty and Dispute Resolution Strategies, Social Forces, 84(4), 2313-2330.
41. Holtzhausen, D. R. (2002). The Effects of Workplace Democracy on Employee Communication Behavior: Implications for Competitive Advantage, Competitiveness Review: An International Business, Journal, 12(2), 30 – 48.
42. Huang, X., Van De Vliert, E. & Van Der Vegt, G. (2005). Breaking the Silence Culture: Stimulation of Participation and Employee Opinion Withholding Cross-nationally, Management and Organization Review 1(3): 459-482.
43. Işık, M. (2017). Kamu Kurumlarında Örgütsel Demokrasi Algısı (İş-Kur Isparta İl Müdürülüğü Örneği), Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(15), 1661-1672.
44. İçerli, E. (2010). Örgütsel Adalet: Kuramsal Bir Yaklaşım, Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi 5(1), 67-92.
45. Kahya, C. (2018). Sessizliği Bozmak: Örgütsel Çatışma Yönetiminin Rolü (Türkiye Örneği), Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(60), 953-964.
46. Karacaoğlu, K. ve Cingöz, A. (2009). İşgören Sessizliğinin Kaynağı Olarak Liderlik Davranışı ve Örgütsel Adalet Algısı, 17. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi, 21-23 Mayıs, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi: 698-705.
47. Karadağ Ş. ve Geçkil, T. (2020). Akademisyenlerin örgütsel demokrasi algısı ve örgütsel sessizlik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Turkish Studies - Economy, 15(4), 2053-2069.
48. Kesen, M. (2015). Örgütsel Demokrasinin Çalışan Performansı Üzerine Etkileri: Örgütsel Özdeşleşmenin Aracılık Rolü, Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 535-562.
49. Kılıç, B. (2018). Ruhsal Liderlik, Örgüt Kültürü ve Örgütsel Sessizliğin Okul Başarısına Etkisi, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı.
50. Kulualp, H. G. ve Çakmak, A.F. (2016). Örgütsel Sessizlik Türlerini Etkileyen Faktörlerin Yapısal Eşitlik Modeli ile Belirlenmesi, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(12), Sayı 1: 123-146.
51. Lee, G. L., Diefendorff, J. M., Kim, T. Y. & Bian, L. (2014) Personality and Participative Climate: Antecedents of Distinct Voice Behaviors, Human Performance, 27(1), 25-43.
52. Liu, C., Marchewka, J. T., Lu, J., & Yu, C. S. (2005). Beyond Concern—A Privacy-Trust-Behavioral İntention Model of Electronic Commerce, Information & Management, 42, 289–304.
53. Liu, D., Wu, J. & Ma, J. (2009). Organizational Silence: A Survey on Employees Working in a Telecommunication Company, 2009 International Conference on Computers & Industrial Engineering, 1647-1651. Milliken, F. J., Schipani, C. A., Bishara, N. D. & Prado, A. M. (2015). Linking Workplace Practces to Community Engagement: The Case for Encouraging Employee Voice, Academy of Management Perspectives, 1-50.
54. Milliken, F. J., Morrison, E. W. & Hewlin, P. F. (2003). An Exploratory Study of Employee Silence: Issues that Employees Don’t Communicate Upward and Why, Journal of Management Studies, 40(6), 1453- 1476.
55. Morrison, E. W. & Milliken, F. J. (2000). Organizational Silence: A Barrier to Change and Development in a Pluralistic World, The Academy of Management Review, 25(4), 706-725.
56. Morrison, E. W. & Milliken, F. J. (2003). Speaking Up, Remaining Silent: The Dynamics of Voice and Silence in Organizations, Journal of Management Studies, 40(6), 1353-1358.
57. Morrison, E. W. (2014). Employee Voice and Silence, Annu. Rev. Organ. Psychol. Organ. Behav., 1, 173–197.
58. Naldöken, Ü. ve Limoncu, G. (2019). Örgütsel Demokrasinin Örgütsel Bağlılığa Etkisi: Sağlık Kurumlarında Bir Uygulama, Uluslararası Turizm, İşletme, Ekonomi Dergisi, 3(1), 15-29.
59. Nikolaou, I., Vakola, M. & Bourantas, D. (2006). Who speaks up at work? Dispositional Influences on Employees’ Voice Behavior, Personnel Review, 37(6), 666-679.
60. Özçınar, M. F., Demirel, Y. ve Özbezek, B. D. (2015). Çalışanların Örgütsel Adalet Algıları ve Örgütsel Sessizlik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(13), 150-171.
61. Özdemir, L. ve Uğur, S. S. (2013). Çalışanların “Örgütsel Ses ve Sessizlik” Algılamalarının Demografik Nitelikler Açısından Değerlendirilmesi: Kamu ve Özel Sektörde Bir Araştırma, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(1), 257-281.
62. Park, C. W. & Keil, M. (2009). Organizational Silence and Whistle-Blowing on IT Projects: an Integrated Model, Decision Sciences, 40(4), 901-918.
63. Pekerşen, Y., Çakır-Keleş, M. ve Ata-Kuduban, Ş. D. (2016). Otel İşletmeleri İşgörenlerinin Örgütsel Sessizlik Düzeyleri Üzerine Bir Araştırma: Trabzon, Ordu ve Giresun İllerindeki 3, 4 ve 5 Yıldızlı Otel İşletmeleri Örneği, Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1, 301‐320.
64. Pinder, C. C. & Harlos, K. P. (2001). Employee Sılence: Quıescence and Acquıescence as Responses to Perceıved Injustıce, Research in Personnel and Human Resources Management, 20, 331-369.
65. Pollay, R. W., Taylor, R. N. & Thompson, M. (1976). A Model for Horizontal Power Sharing and Participation in University Decision-Making, The Journal of Higher Education, 47(2), 141-157.
66. Poole, M., Lansbury, R. & Wailes, N. (2001). A Comparative Analysis of Developments in Industrial Democracy, Industrıal Relatıons, 40(3), 490-525.
67. Powley, E. H., Fry, R. E., Barrett, F. J. & Bright, D. S. (2004). Dialogic Democracy Meets Command and Control: Transformation Through the Appreciative Inquiry Summit, Academy of Management Executive, 18(3), 67-80.
68. Sadykova, G. ve Tutar, H. (2014). Örgütsel Demokrasi ve Örgütsel Muhalefet Arasındaki İlişki Üzerine Bir İnceleme, İşletme Bilimi Dergisi, 2(1), 1-16.
69. Safari, A., Salehzadeh, R. & Ghazıasgar, E. (2018). Exploring the Antecedents and Consequences of Organizational Democracy. The TQM Journal: 1-55. https://doi.org/10.1108/TQM-05-2017-0057.
70. Sarıkaya, M. (2013). Karar Verme Süreçleri ve Örgütsel Sessizlik, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
71. Sözen, C. Yeloğlu, H. O. ve Ateş, F. (2009). Eşitsizliğe Karşı Sessiz Kalma: Mavi Yakalı Çalışanların Motivasyonu Üzerine Görgül Bir Çalışma, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi: 395-408.
72. Stohl, C. & Cheney, G. (2001). Participatory Processes/Paradoxical Practices: Communication and the Dilemmas of Organizational Democracy, Management Communication Quarterly, 14(3), 349-407.
73. Shojaie, S., Matin, H.Z. & Barani, G. (2011). Analyzing the Infrastructures of Organizational Silence and Ways to Get Rid of it, Procedia, Social and Behavioral Sciences, 30, 1731 – 1735.
74. Şenol, S. ve Aktaş, H. (2017). Algılanan Örgütsel Demokrasinin Örgütsel Sessizlik Tutumlarına Etkisi: İstanbul’da Tekstil Sektöründe Faaliyet Gösteren Bir İşletme Çalışanları Üzerinde Araştırma, Uiiid-Ijeas, (16. UİK Özel Sayısı), 833-850.
75. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics (sixth ed.) Pearson, Boston.
76. Tayfun, A. ve Çatır, O. (2013). Örgütsel Sessizlik ve Çalışanların Performansları Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma, İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(3), 114-134.
77. Tülübaş, T. ve Celep, C. (2014). Öğretim Elemanlarının Sessiz Kalma Nedenleri, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (H. U. Journal of Education) 29(1), 280-297.
78. Uçar, Z. (2016). Örgütlerde Yaşanan Sessizlik Olgusunun Kişisel Özellikler Bağlamında Araştırılması: Nitel Bir Çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 31(1), 311-342.
79. Van Dyne, L., Ang, S. & Botero, I. C. (2003). Conceptualizing Employee Silence and Employee Voice as Multidimensional Constructs, Journal of Management Studies, 40(6), 1359-1392.
80. Vakola, M. & Bouradas, D. (2005). Antecedents and Consequences of Organisational Silence: An Empirical Investigation, Employee Relations, 27(5), 441-458.
81. Verdorfer, A. P., Weber, W. G., Unterrainer, C. & Seyr, S. (2012). The Relationship Between Organizational Democracy and Socio-Moral Climate: Exploring Effects of The Ethical Context In Organizations, Economic and Industrial Democracy 34(3), 423–449.
82. Vredenburgh, D. & Brender, Y. (1993). The Relevance of Democracy to Organizational Management, Employee Responsibilities and Rights Journal, 6(2), 99-114. Wang, Y-D. & Hsieh, H-H. (2013). Organizational Ethical Climate, Perceived Organizational Support and Employee Silence: A Cross-Level Investigation, Human Relations 66(6), 783- 802.
83. Weber, W., G., Unterrainer, C. & Höge, T. (2008). Sociomoral Atmosphere and Prosocial and Democratic Value Orientations in Enterprises with Different Levels of Structurally Anchored Participation, Zeitschrift für Personalforschung, 22(2), 171-194.
84. Weber, W. G., Unterrainer, C. & Schmid, B. E. (2009). The İnfluence of Organizational Democracy on Employees’ Socio-Moral Climate and Prosocial Behavioral Orientations, Journal of Organizational Behavior J. Organiz. Behav., 30, 1127–1149.
85. Yazdani, N. (2010). Organizational Democracy and Organization Structure Link: Role of Strategic Leadership & Enviromentel Uncertainty, Business Review, 5(2), 51-73. Yazıcıoğlu, Y. & Erdoğan, S. (2004). SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Detay Yayıncılık, Ankara.
86. Zahed, R. K. (2015). The Mediating Effect of Social Undermining on the Relationship Between Organizational Justice and Organizational Silence (The Case Study: Tax Organization of Fars Province), European Online Journal of Natural and Social Sciences 2015; www.european-science.com 4(4), 752-760.
87. Zengin, Y. (2019). Karanlık Liderliğin Örgütsel Seslilik ve İş Tatmini Üzerindeki Etkisi, Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, KAÜİİBFD, 10(19), 309-337.