Research Article

İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi

Number: Advanced Online Publication February 3, 2026
TR EN

İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi

Abstract

Bu çalışma, yapay zeka etiği alanındaki küresel literatürün ilk kapsamlı bibliyometrik analizini sunarak disiplinin entelektüel mimarisini haritalamayı ve normatif ilkelerle operasyonel uygulama arasındaki kritik boşlukları belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Scopus veri tabanından 1985-2025 yılları arasında yayımlanan 2.251 İngilizce yayın PRISMA kuralları çerçevesinde sistematik olarak incelenmiştir. Analizlerde VOSviewer yazılımı kullanılarak yazar işbirlikleri, kurumsal bağlantılar, ülke bazlı üretkenlik ve anahtar kelime eşleşme örüntüleri değerlendirilmiş; zamansal fazlar boyunca evrimsel eğilimler ve paradigmatik dönüşümler ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, yayın hacminin 1985-2014 yılları arasında yalnızca 3 çalışmadan 2024 yılında 676 yayına ulaşarak exponansiyel bir büyüme sergilediğini göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri (658 yayın, 10.878 atıf) ve Birleşik Krallık (411 yayın, 5.497 atıf) küresel üretimde belirgin bir üstünlük sağlamaktadır. Alanın, teknik disiplinler (Bilgisayar Bilimleri: %31,4; Mühendislik: %7,9) ile normatif alanlardan (Sosyal Bilimler: %18,4; Sanat ve Beşeri Bilimler: %10,2) oluşan çift çekirdekli bir yapıya sahip olduğu görülmektedir. Anahtar kelime analizleri, adalet, hesap verebilirlik, şeffaflık ve açıklanabilirlik (FAccT) ilkeleri etrafında kavramsal bir konsolidasyona işaret etmekte; ayrıca üretken yapay zeka etiği (100 yayın) ve yönetişim çerçevelerine (81 yayın) yönelik artan bir vurgu dikkat çekmektedir. Sonuçlar, yapay zeka etiği literatürünün çevresel teknik kaygılardan çıkarak ana akım disiplinler arası bir alana evrildiğini, ancak kanıt temelli uygulama metodolojileri, Küresel Güney perspektifleri ve bağlam duyarlı çerçeveler açısından önemli boşlukların varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. İlke temelli yaklaşımdan uygulama odaklı araştırmaya geçiş, disiplinin bir sonraki evrimsel fazını temsil etmekte olup, bütünleşmiş teknik-normatif yaklaşımların ve uyarlanabilir yönetişim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.

Keywords

References

  1. Singh, T. (2024). Artificial Intelligence and Ethics: A Field Guide for Stakeholders (1st ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003502708
  2. Falvo, F., & Cannataro, M. (2024). Ethics of Artificial Intelligence: challenges, opportunities and future prospects. 5860–5867. https://doi.org/10.1109/bibm62325.2024.10822112
  3. Jobin, A., Ienca, M., & Vayena, E. (2019). The global landscape of AI ethics guidelines. Nature Machine Intelligence, 1(9), 389–399. https://doi.org/10.1038/S42256-019-0088-2
  4. Rosenstrauch, D., Mangla, U., Gupta, A., & Masau, C. T. (2023). Artificial Intelligence and Ethics (pp. 225–239). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-33902-8_16
  5. Kazim, E., & Koshiyama, A. (2020). A High-Level Overview of AI Ethics. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/SSRN.3609292
  6. Van Wyk, M. H. (2024). Artificial intelligence and the ethics of tomorrow. Proceedings of the International Conference on AI Research., 4(1), 423–431. https://doi.org/10.34190/icair.5.1.3017
  7. Yastreb, N. A. (2024). Artificial intelligence ethics: from principles to the critical approach. Semiotic Studies, 4(1), 24-30. doi: 10.18287/2782-2966-2024-4-1-24-30
  8. Sethy, A., Shaik, N., Yadavalli, P. K., & Anandaraj, S. (2023). 9 AI: issues, concerns, and ethical considerations. De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783111323749-009

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Management Information Systems

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

February 3, 2026

Publication Date

February 3, 2026

Submission Date

August 29, 2025

Acceptance Date

December 10, 2025

Published in Issue

Year 2026 Number: Advanced Online Publication

APA
Dursun, F. (2026). İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri Ve Mühendisliği Dergisi, Advanced Online Publication, 51-66. https://doi.org/10.54525/bbmd.1773768
AMA
1.Dursun F. İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2026;(Advanced Online Publication):51-66. doi:10.54525/bbmd.1773768
Chicago
Dursun, Faruk. 2026. “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”. Bilgisayar Bilimleri Ve Mühendisliği Dergisi, no. Advanced Online Publication: 51-66. https://doi.org/10.54525/bbmd.1773768.
EndNote
Dursun F (February 1, 2026) İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi Advanced Online Publication 51–66.
IEEE
[1]F. Dursun, “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”, Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, no. Advanced Online Publication, pp. 51–66, Feb. 2026, doi: 10.54525/bbmd.1773768.
ISNAD
Dursun, Faruk. “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. Advanced Online Publication (February 1, 2026): 51-66. https://doi.org/10.54525/bbmd.1773768.
JAMA
1.Dursun F. İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2026;:51–66.
MLA
Dursun, Faruk. “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”. Bilgisayar Bilimleri Ve Mühendisliği Dergisi, no. Advanced Online Publication, Feb. 2026, pp. 51-66, doi:10.54525/bbmd.1773768.
Vancouver
1.Faruk Dursun. İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. 2026 Feb. 1;(Advanced Online Publication):51-66. doi:10.54525/bbmd.1773768