Araştırma Makalesi

İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi

Sayı: Advanced Online Publication 3 Şubat 2026
PDF İndir
TR EN

İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi

Öz

Bu çalışma, yapay zeka etiği alanındaki küresel literatürün ilk kapsamlı bibliyometrik analizini sunarak disiplinin entelektüel mimarisini haritalamayı ve normatif ilkelerle operasyonel uygulama arasındaki kritik boşlukları belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Scopus veri tabanından 1985-2025 yılları arasında yayımlanan 2.251 İngilizce yayın PRISMA kuralları çerçevesinde sistematik olarak incelenmiştir. Analizlerde VOSviewer yazılımı kullanılarak yazar işbirlikleri, kurumsal bağlantılar, ülke bazlı üretkenlik ve anahtar kelime eşleşme örüntüleri değerlendirilmiş; zamansal fazlar boyunca evrimsel eğilimler ve paradigmatik dönüşümler ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, yayın hacminin 1985-2014 yılları arasında yalnızca 3 çalışmadan 2024 yılında 676 yayına ulaşarak exponansiyel bir büyüme sergilediğini göstermektedir. Amerika Birleşik Devletleri (658 yayın, 10.878 atıf) ve Birleşik Krallık (411 yayın, 5.497 atıf) küresel üretimde belirgin bir üstünlük sağlamaktadır. Alanın, teknik disiplinler (Bilgisayar Bilimleri: %31,4; Mühendislik: %7,9) ile normatif alanlardan (Sosyal Bilimler: %18,4; Sanat ve Beşeri Bilimler: %10,2) oluşan çift çekirdekli bir yapıya sahip olduğu görülmektedir. Anahtar kelime analizleri, adalet, hesap verebilirlik, şeffaflık ve açıklanabilirlik (FAccT) ilkeleri etrafında kavramsal bir konsolidasyona işaret etmekte; ayrıca üretken yapay zeka etiği (100 yayın) ve yönetişim çerçevelerine (81 yayın) yönelik artan bir vurgu dikkat çekmektedir. Sonuçlar, yapay zeka etiği literatürünün çevresel teknik kaygılardan çıkarak ana akım disiplinler arası bir alana evrildiğini, ancak kanıt temelli uygulama metodolojileri, Küresel Güney perspektifleri ve bağlam duyarlı çerçeveler açısından önemli boşlukların varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. İlke temelli yaklaşımdan uygulama odaklı araştırmaya geçiş, disiplinin bir sonraki evrimsel fazını temsil etmekte olup, bütünleşmiş teknik-normatif yaklaşımların ve uyarlanabilir yönetişim mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Singh, T. (2024). Artificial Intelligence and Ethics: A Field Guide for Stakeholders (1st ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003502708
  2. Falvo, F., & Cannataro, M. (2024). Ethics of Artificial Intelligence: challenges, opportunities and future prospects. 5860–5867. https://doi.org/10.1109/bibm62325.2024.10822112
  3. Jobin, A., Ienca, M., & Vayena, E. (2019). The global landscape of AI ethics guidelines. Nature Machine Intelligence, 1(9), 389–399. https://doi.org/10.1038/S42256-019-0088-2
  4. Rosenstrauch, D., Mangla, U., Gupta, A., & Masau, C. T. (2023). Artificial Intelligence and Ethics (pp. 225–239). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-33902-8_16
  5. Kazim, E., & Koshiyama, A. (2020). A High-Level Overview of AI Ethics. Social Science Research Network. https://doi.org/10.2139/SSRN.3609292
  6. Van Wyk, M. H. (2024). Artificial intelligence and the ethics of tomorrow. Proceedings of the International Conference on AI Research., 4(1), 423–431. https://doi.org/10.34190/icair.5.1.3017
  7. Yastreb, N. A. (2024). Artificial intelligence ethics: from principles to the critical approach. Semiotic Studies, 4(1), 24-30. doi: 10.18287/2782-2966-2024-4-1-24-30
  8. Sethy, A., Shaik, N., Yadavalli, P. K., & Anandaraj, S. (2023). 9 AI: issues, concerns, and ethical considerations. De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783111323749-009

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yönetim Bilişim Sistemleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

3 Şubat 2026

Yayımlanma Tarihi

3 Şubat 2026

Gönderilme Tarihi

29 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

10 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication

Kaynak Göster

APA
Dursun, F. (2026). İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, Advanced Online Publication, 51-66. https://doi.org/10.54525/bbmd.1773768
AMA
1.Dursun F. İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. bbmd. 2026;(Advanced Online Publication):51-66. doi:10.54525/bbmd.1773768
Chicago
Dursun, Faruk. 2026. “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, sy Advanced Online Publication: 51-66. https://doi.org/10.54525/bbmd.1773768.
EndNote
Dursun F (01 Şubat 2026) İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi Advanced Online Publication 51–66.
IEEE
[1]F. Dursun, “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”, bbmd, sy Advanced Online Publication, ss. 51–66, Şub. 2026, doi: 10.54525/bbmd.1773768.
ISNAD
Dursun, Faruk. “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi. Advanced Online Publication (01 Şubat 2026): 51-66. https://doi.org/10.54525/bbmd.1773768.
JAMA
1.Dursun F. İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. bbmd. 2026;:51–66.
MLA
Dursun, Faruk. “İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi”. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, sy Advanced Online Publication, Şubat 2026, ss. 51-66, doi:10.54525/bbmd.1773768.
Vancouver
1.Faruk Dursun. İlkelerden Uygulamaya: Etik Yapay Zekâ Literatürünün Bibliyometrik Analizi. bbmd. 01 Şubat 2026;(Advanced Online Publication):51-66. doi:10.54525/bbmd.1773768