Research Article
BibTex RIS Cite

The Effect of Multimedia Materials in Teaching of Meteorological Disasters in Social Studies on Disaster Awareness and Academic Achievement

Year 2026, Volume: 21 Issue: 49, 129 - 160, 24.03.2026
https://doi.org/10.35675/befdergi.1679135
https://izlik.org/JA95NY63CC

Abstract

Meteorological disasters are increasing today due to the effects of global warming and climate change and are becoming a global problem. Therefore, in social studies courses, students need to learn about the climate crisis and meteorological disasters in an effective and permanently. In the study, meteorological disasters were addressed using multimedia materials for the experimental group and program-based instruction and textbooks for the control group. The aim of the study was to examine the change in students' academic achievement and disaster awareness levels. Depending on the purpose, a convergent parallel mixed design was used, and a pre-test-post-test control group model and phenomenology were preferred. Data were collected using an achievement test, a disaster awareness scale, and an interview form. Data were analyzed using the SPSS program and descriptive analysis. In the study, although there was no statistically significant difference in achievement test and disaster awareness scale scores between the experimental and control groups, students in the experimental group achieved higher scores. Opinions regarding multimedia materials also indicate that the course were more effective, enjoyable, and exciting. Depending on the results, the use of multimedia materials in teaching processes may be recommended.

References

  • AFAD. (2024). AFADEM Hakkında. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/afadem/hakkimizda
  • Akaydın, B. B. (2016). İlkokul 4.sınıf sosyal bilgiler dersinde animasyonla desteklenmiş 5E modeli’nin öğrencilerin akademik başarı ve tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
  • Akbaba, B., Keçe, M., & Erdem, M. (2012). Sosyal bilgiler dersinde çoklu ortam kullanımının öğrencilerin zaman-kronoloji ve değişim-sürekliliği algılama becerilerine etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 237-257.
  • Akdağ, Ş. (2010). İlköğretim 6. Sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi yeryüzünde yaşam ünitesindeki kavram yanılgıları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
  • Akın, G. (2006). Küresel ısınma, nedenleri ve sonuçları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46(2), 29-43.
  • Akkoyunlu, B., & Yılmaz, M. (2005). Türetimci çoklu ortam öğrenme kuramı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (28), 9-18.
  • Altınışık, S. (2001). Sosyal bilgiler dersinde çoklu ortamın öğrencilerin akademik başarıları ve derse karşı tutumları üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
  • Altunhan, Y., Kırnık, D., & Özkul, R. (2022). Çoklu ortam materyallerinin ilkokuma ve yazma sürecine etkilerine ilişkin öğretmen görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 929-950. https://doi.org/10.17679/inuefd.1080867
  • Anyan., Madjid, M., Subroto, D. E., Arifin., & Rofi'i, A. (2023). Utilization of ınteractive multimedia in learning english about different kinds of fruits for elementary school children. Jurnal Mantik, 7(1), 263-270.
  • Asian Disaster Preparedness Center. (2001). Policy, legal and institutional arrangements and planning for disaster management. https://www.adpc.net adresinden 4 Şubat 2025 tarihinde alındı.
  • Bayırtepe, E., & Tüzün, H. (2007). Oyun-tabanlı öğrenme ortamlarının öğrencilerin bilgisayar dersindeki başarıları ve öz-yeterlik algıları üzerine etkileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 0(33), 41-54.
  • Birinci Konur, K., Vekli, G. S., Şeyihoğlu, A., Tekbıyık, A., & Kartal, A. (2023). Afet eğitimi ve disiplinlerarası öğretim: öğretmenler ne düşünüyor?. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 575-596.
  • Bitlisli, N. (2014). 6. Sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi yeryüzünde yaşam ünitesinde geçen coğrafî kavramları algılama düzeyleri ve kavram yanılgıları (Bayburt örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi.
  • Bulut, R. (2018). Çoklu ortama dayalı sosyal bilgiler öğretiminin motivasyon, akademik başarı ve tutuma etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
  • Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
  • Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  • CRED. (2023). 2022 disaster in numbers: climate in action. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters. https://www.cred.be/sites/default/files/2022_EMDAT_report.pdf
  • Chen, W., Zhong, C., Qin, X., & Wang, L. (2023). Intelligent interpretation for geological disasters: from space-air-ground integration perspective. Springer. http://dx.doi.org/10.1007/978-981-99-5822-1
  • Clerveaux, V., Spence, B., & Katada, T. (2008). Using game technique as a strategy in promoting disaster awareness in caribbean multicultural societies: the disaster awareness game. Journal of Disaster Research, 5(3), 3471.
  • Cohen, J. (1969). Statistical power analysis for the behavioral science. Academic Press.
  • Creswell, J.W. (2017a). Araştırma deseni: nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (Çev. Demir, S.B.). Eğiten. (Eserin orijinali 2015’te yayımlandı)
  • Creswell, J. W. (2017b). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. EDAM.
  • Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2020). Karma yöntem araştırmaları. (Çev, Dede, Y., & Demir, S.B.). Anı. (Eserin orijinali 2011’de yayımlandı)
  • Çakır, U., & Kılcan B. (2022). Senaryo tabanlı eğitimin ortaokul öğrencilerinin afetlere ilişkin bilgi ve tutum düzeylerine etkisi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(2), 183-205. https://doi.org/10.38015/sbyy.1175589
  • Çelik, A. A., & Gündoğdu, K. (2022). Öğretmenlerin afete hazırlık düzeyleri ile ilkokullardaki afet eğitimi uygulamalarına yönelik görüşleri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 77-112. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1057401
  • Çoruk, H., & Çakır, R. (2017). Çoklu ortam kullanımının ilkokul öğrencilerinin akademik başarılarına ve kaygılarına etkisi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 8(1), 1-27. https://doi.org/10.16949/turkbilmat.286655
  • Dwyer, C. (1998). Eğitimde çoklu ortam (multimedia) (Çev. Çeliköz, N.). Eğitim ve Bilim, 22(108), 3-8. (Orijinal makalenin yayın tarihi, 1993)
  • Eitel, A., Scheiter, K., & Schüler, A. (2013). How ınspecting a picture affects processing of text in multimedia learning. Applied Cognitive Psychology, 27, 451-461. https://doi.org/10.1002/acp.2922
  • Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı.
  • Emli, Z., & Afacan, Ö. (2017). Yedinci sınıf öğrencilerinin küresel ısınma konusundaki zihinsel modelleri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 14-1(27), 183-202.
  • Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2009). Türkiye’de afet yönetimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22), 147-164.
  • Farra, S. L., Miller, E. T., & Hodgson, E. (2015). Virtual reality disaster training: translation to practice. Nurse Education in Practice, 15(1), 53-57. https://doi.org/10.1016/j.nepr.2013.08.017
  • Festiyed, F., Djamas, D., & Ramli, R. (2019, April). Learning model based on discovery learning equipped with interactive multimedia teaching materials assisted by games to improve critical thinking skills of high school students. In Journal of Physics: Conference Series. IOP Publishing.
  • Gönenç, S., & Açıkalın M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretiminde karşılaştıkları sorunlar ve bunlara getirdikleri çözüm önerileri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 26-41.
  • GRIPS., & BRI. (2007). Disaster Education. Building Research Institute & National Graduate Institute for Policy Studies. https://www.preventionweb.net/files/3442_DisasterEducation.pdf
  • Gül, T. (2018). Küresel ısınmanın doğal afetlere etkisinin Artvin ili özelinde incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
  • Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin.
  • Hasançebi, B., Terzi, Y., & Küçük, Z. (2020). Madde güçlük indeksi ve madde ayırt edicilik indeksine dayalı çeldirici analizi. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 224-240. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.615465
  • Houghton, J. (2005). Global warming. Reports on Progress in Physics, 68(6), 1343. http://dx.doi.org/10.1088/0034-4885/68/6/R02
  • Huber, D.G., & Gulledge, J. (2011, Aralık). Extreme weather & climate change: understanding the link and managing the risk. https://www.c2es.org/document/extreme-weather-and-climate-change-understandingthe-link-and-managing-the-risk/ adresinden 27 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
  • Issa, N., Schuller, M., Santacaterina, S., Shapiro, M., Wang, E., Mayer, R., & DaRosa, D. (2011). Applying multimedia design principles enhances learning in medical education. Medical Education, 45(8), 818-826. https://doi.org/10.1111/j.1365-2923.2011.03988.x
  • İlhan, G.O. (2010). Sosyal bilgiler öğretiminde çoklu ortam kullanımı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
  • İlter, İ. (2017). Öğretmenlerin sosyal bilgiler derslerinde öğretim yöntemleri ve uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 11(1), 1-29. http://dx.doi.org/10.30831/akukeg.338520
  • Khanal, S., Medasetti, U. S., Mashal, M., Savage, B., & Khadka, R. (2022). Virtual and augmented reality in the disaster management technology: a literature review of the past 11 years. Frontiers in Virtual Reality, 3, 30. https://doi.org/10.3389/frvir.2022.843195
  • Kılıç, Ç., & Kan, A. (2020). Çevre sorunlarına yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1676-1690.
  • Kıncal, R. Y. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık
  • Kırıkkaya, E. B., Ünver, A. O., & Çakın, O. (2011). İlköğretim fen ve teknoloji programında yer alan afet eğitimi konularına ilişkin öğretmen görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(1), 24-42.
  • Kurnaz, L. (2022). Son buzul erimeden. Doğan Yayıncılık
  • Liando, N. V. F., Tatipang, D. P., Tamboto, G., Poluan, M., & Manuas, M. (2022). Pictures as a learning media in teaching vocabulary. Jurnal Ilmiah Universitas Batanghari Jambi, 22(3), 1944-1949. http://dx.doi.org/10.33087/jiubj.v22i3.2832
  • Mayer, R. E. (2014). The Cambridge handbook of multimedia learning. Cambridge University Press
  • Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber. (Çev. Turan, S.). Nobel Akademi. (Eserin orijinali 2009’da yayımlandı)
  • MGM. (2023). 2022 Yılı Meteorolojik Afetler Değerlendirmesi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. https://www.mgm.gov.tr/FILES/genel/raporlar/2022afet.pdf
  • Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
  • Nalkıran, T., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Doğal afetler konusunun okul dışı öğrenme ortamında öğretimi: afad gezisi. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 9(2), 91-113.
  • Ooi, S., Tanimoto, T., & Sano, M. (2019, Mart). Virtual reality fire disaster training system for improving disaster awareness [Conference session]. 8th International Conference on Educational and Information Technology. Cambridge, England.
  • Özkan, B., & Kutun, F.Ç. (2021). Afet psikolojisi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(3), 249-256.
  • Özerbaş, M. A., & Yalçınkaya, M. (2018). Çoklu ortam kullanımının akademik başarı ve motivasyona etkisi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 5(2), 1-21.
  • Özsevgeç, T., & Artun, H. (2014). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin insan ve çevre ünitesine yönelik görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(1), 67-84. https://doi.org/10.19171/uuefd.93591
  • Ravitch, S. M., & Carl, N. M. (2019). Qualitive research: bridging the conceptual, theoretical, and methodological. Sage.
  • Rey, G. D., & Steib, N. (2013). The personalization effect in multimedia learning: the ınfluence of dialect. Computers in Human Behavior, 29, 2022–2028. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.04.003
  • Rogers, Y., & Scaife, M. (1998). How can ınteractive multimedia facilitate learning?. In Lee, J. (Ed.), Intelligence and Multimodality in Multimedia Interfaces: Research and Applications, University of Edinbourght Publ.
  • Sakman, S. (2020). Animasyon teknikleriyle çoklu ortam öğrenme materyallerinin zenginleştirilmesi. Fine Arts (NWSAFA), 15(2), 116-126. http://dx.doi.org/10.12739/NWSA.2020.15.2.D0256
  • Saregar, A., Sunyono, S., Haenilah, E. Y., Hariri, H., Putra, F. G., Diani, R., Misbah., & Umam, R. (2022). Natural disaster education in school: a bibliometric analysis with a detailed future ınsight overview. Inrternational Journal of Educational Methodology, 8(4), 743-757. https://doi.org/10.12973/ijem.8.4.743
  • Seddighi, H., Sajjadi, H., Yousefzadeh, S., López, M. L., Vameghi, M., Rafiey, H., & Khankeh, H. (2022). School-based education programs for preparing children for natural hazards: a systematic review. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 16(3), 1229-1241. https://doi.org/10.1017/dmp.2020.479
  • Shiwaku, K., Shaw, R., Chandra Kandel, R., Shrestha, N., S., & Dixit, M., A (2007). Future perspective of school disaster education in Nepal. Disaster Prevention and Management, 16(4), 576–587. https://doi.org/10.1108/09653560710817057
  • Shofawati, A., Widodo, W., & Sari, D. A. P. (2023). The use of multimedia interactive to improve students science literacy in the new normal era. Jurnal Pijar Mipa, 18(1), 65-71. https://doi.org/10.29303/jpm.v18i1.3832
  • Singh, R. B. (2006). Natural hazards & disaster management: vulnerability and mitigation. Prem Rawat
  • Smith, K. (2004). Environmental hazards: assessing risk and reducing disaster. Routledge
  • Stefan, H., Mortimer, M., & Horan, B. (2023). Evaluating the effectiveness of virtual reality for safety-relevant training: a systematic review. Virtual Reality, 1-31. https://doi.org/10.1007/s10055-023-00843-7
  • Sumarmi, S., Bachri, S., Irawan, L. Y., Putra, D. B. P., Risnani, R., & Aliman, M. (2020). The effect of experiential learning models on high school students learning scores and disaster countermeasures education abilities. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 8(1), 61-85. https://doi.org/10.17478/jegys.635632
  • Şengün, H., & Küçükşen, M. (2019). Afet yönetimi eğitimi niçin gerekli?. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(46), 193-211.
  • Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics. Allyn & Bacon.
  • Tasantab, J. C., Gajendran, T., Owi, T., & Raju, E. (2023). Simulation-based learning in tertiary-level disaster risk management education: a class-room experiment. International Journal Of Disaster Resilience İn The Built Environment, 14(1), 21-39. http://dx.doi.org/10.1108/IJDRBE-04-2021-0045
  • Tekinarslan, E., Top, E., Gürer, M. D., Yıkmış, A., Ayyıldız, M., Karabulut, A., & Savaş, Ö. (2015). Etkileşimli tahtada çoklu-ortam nesneleriyle yapılan öğretimin öğretmen adaylarının zenginleştirilmiş içerikle öğretime yönelik tutumlarına etkisi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 5(2), 20-38. https://doi.org/10.17943/etku.68000
  • The Australian Disaster Resilience Knowledge Hub. (2020). Definition of disaster, australian disaster resilience glossary. https://knowledge.aidr.org.au/glossary/?wordOfTheDayId=&keywords=&alpha=D&page=1&results=50&order=AZ adresinden 8 Nisan 2024 tarihinde alındı.
  • Timotheou, S., Miliou, O., Dimitriadis, Y., Sobrino, S. V., Giannoutsou, N., Cachia, R., Mones, A. M., & Ioannou, A. (2023). Impacts of digital technologies on education and factors influencing schools' digital capacity and transformation: A literature review. Education and Information Technologies, 28(6), 6695-6726. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11431-8
  • Tsai, M. H., Wen, M. C., Chang, Y. L., & Kang, S. C. (2015). Game-based education for disaster prevention. AI & Society, (30), 463-475. https://doi.org/10.1007/s00146-014-0562-7
  • Türkeş, M., & Deniz, Z.A. (2010). Klimatolojik/meteorolojik ve hidrolojik afetler ve sigortacılık sektörü. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(2), 996-1020.
  • Weiskopf, D. (2020). Ontology of concept. https://philpapers.org/browse/ontology-of-concepts adresinden 14 Mayıs 2024 tarihinde alındı.
  • Xu, X., & Tang, Q. (2021). Meteorological disaster frequency at prefecture-level city scale and ınduced losses in mainland china during 2011-2019. Natural Hazards, 109, 827- 844. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04858-8
  • Yağcı, A. L. (2008). Afet yönetmeliğinin, istanbul ili için türkiye afet bilgi sistemi obje kataloğuna aktarılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  • Yapıcı, H. (2010). Multimedya (çoklu ortam) aktiviteleriyle" çanakkale zaferi" konusunun öğretimi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (17), 243-253.
  • Yarar, S. (2010). Flash programında kavram karikatürleri ile desteklenerek hazırlanmış öğrenme nesnelerinin sosyal bilgiler dersinde kullanılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Rize Üniversitesi.
  • Yener, Ş. (2015). Sosyal bilgiler öğretiminde karşılaşılan öğretmen ve öğrenci kaynaklı sorunlar: muş il örneği. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilgiler Dergisi, 3(2), 105-120. https://doi.org/10.18506/anemon.04701
  • Yetişensoy, O. (2022). Ortaokul öğrencilerine yönelik afet bilinci ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1473-1496. https://doi.org/10.35675/befdergi.1146938
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin
  • Yıldız, T., Er, Ö., & Metin, Ö. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyelerinin incelenmesi. International Journal of Geography and Geography Education (51), 48-67. https://doi.org/10.32003/igge.1333070
  • Yılmaz, K., & Tepebaş, F. (2011). İlköğretim düzeyinde sosyal bilgiler eğitiminde karşılaşılan sorunlar: mesleğine yeni başlayan sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 157-177.
  • Yolalan, M., & Metin, Ö. (2025). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin afet konularının öğretiminde ve afet bilincinin kazandırılmasında yaşadığı güçlükler ve çözüm önerileri. International Journal of Geography and Geography Education, (54), 129-147. https://doi.org/10.32003/igge.1580351
  • Zaini, N. A., Noor, S. F. M., & Zailani S. Z. M. (2020). Design and development of flood disaster game-based learning based on learning domain. International Journal of Engineering and Advanced Technology, 9(4), 679-685. http://dx.doi.org/10.35940/ijeat.C6216.049420
  • Zhang, M., & Wang, J. (2022). Trend analysis of global disaster education research based on scientific knowledge graphs. Sustainability, 14(3), 1492. https://doi.org/10.3390/su14031492

Sosyal Bilgilerde Meteorolojik Afetlerin Öğretiminde Çoklu Ortam Materyallerinin Afet Bilinci ve Akademik Başarıya Etkisi

Year 2026, Volume: 21 Issue: 49, 129 - 160, 24.03.2026
https://doi.org/10.35675/befdergi.1679135
https://izlik.org/JA95NY63CC

Abstract

Meteorolojik afetler, küresel ısınma ve iklim değişikliğinin etkilerine bağlı olarak günümüzde artış göstermekte ve küresel bir sorun özelliği taşımaktadır. Bu nedenle sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin iklim krizini ve meteorolojik afetleri etkili ve kalıcı bir şekilde öğrenmeleri gerekir. Araştırmada meteorolojik afetler, deney grubuna çoklu ortam materyalleri, kontrol grubuna programa dayalı öğretim ve ders kitabı aracılığıyla aktarılmıştır. Araştırmanın amacı öğrencilerin akademik başarıları ile afet bilinci düzeylerindeki değişimi incelemektir. Amaç doğrultusunda yakınsayan paralel karma desen kullanılarak ön test-son test kontrol gruplu model ve olgubilim deseni tercih edilmiştir. Veriler, başarı testi, afet bilinci ölçeği ve görüşme formuyla toplanmış, SPSS programı kullanılarak ve betimsel analiz yoluyla analiz edilmiştir. Araştırmada, deney-kontrol gruplarının başarı testi ve afet bilinci ölçeği puanlarında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık bulunmasa da deney grubu öğrencileri daha yüksek puanlara sahiptir. Çoklu ortam materyallerine ilişkin görüşler de derslerin daha etkili, eğlenceli ve heyecanlı olduğunu göstermektedir. Sonuçlara bağlı olarak çoklu ortam materyallerinin öğretim süreçlerinde kullanılması önerilebilir.

References

  • AFAD. (2024). AFADEM Hakkında. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/afadem/hakkimizda
  • Akaydın, B. B. (2016). İlkokul 4.sınıf sosyal bilgiler dersinde animasyonla desteklenmiş 5E modeli’nin öğrencilerin akademik başarı ve tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
  • Akbaba, B., Keçe, M., & Erdem, M. (2012). Sosyal bilgiler dersinde çoklu ortam kullanımının öğrencilerin zaman-kronoloji ve değişim-sürekliliği algılama becerilerine etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 237-257.
  • Akdağ, Ş. (2010). İlköğretim 6. Sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi yeryüzünde yaşam ünitesindeki kavram yanılgıları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
  • Akın, G. (2006). Küresel ısınma, nedenleri ve sonuçları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46(2), 29-43.
  • Akkoyunlu, B., & Yılmaz, M. (2005). Türetimci çoklu ortam öğrenme kuramı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (28), 9-18.
  • Altınışık, S. (2001). Sosyal bilgiler dersinde çoklu ortamın öğrencilerin akademik başarıları ve derse karşı tutumları üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
  • Altunhan, Y., Kırnık, D., & Özkul, R. (2022). Çoklu ortam materyallerinin ilkokuma ve yazma sürecine etkilerine ilişkin öğretmen görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 929-950. https://doi.org/10.17679/inuefd.1080867
  • Anyan., Madjid, M., Subroto, D. E., Arifin., & Rofi'i, A. (2023). Utilization of ınteractive multimedia in learning english about different kinds of fruits for elementary school children. Jurnal Mantik, 7(1), 263-270.
  • Asian Disaster Preparedness Center. (2001). Policy, legal and institutional arrangements and planning for disaster management. https://www.adpc.net adresinden 4 Şubat 2025 tarihinde alındı.
  • Bayırtepe, E., & Tüzün, H. (2007). Oyun-tabanlı öğrenme ortamlarının öğrencilerin bilgisayar dersindeki başarıları ve öz-yeterlik algıları üzerine etkileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 0(33), 41-54.
  • Birinci Konur, K., Vekli, G. S., Şeyihoğlu, A., Tekbıyık, A., & Kartal, A. (2023). Afet eğitimi ve disiplinlerarası öğretim: öğretmenler ne düşünüyor?. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 575-596.
  • Bitlisli, N. (2014). 6. Sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi yeryüzünde yaşam ünitesinde geçen coğrafî kavramları algılama düzeyleri ve kavram yanılgıları (Bayburt örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi.
  • Bulut, R. (2018). Çoklu ortama dayalı sosyal bilgiler öğretiminin motivasyon, akademik başarı ve tutuma etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
  • Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
  • Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
  • CRED. (2023). 2022 disaster in numbers: climate in action. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters. https://www.cred.be/sites/default/files/2022_EMDAT_report.pdf
  • Chen, W., Zhong, C., Qin, X., & Wang, L. (2023). Intelligent interpretation for geological disasters: from space-air-ground integration perspective. Springer. http://dx.doi.org/10.1007/978-981-99-5822-1
  • Clerveaux, V., Spence, B., & Katada, T. (2008). Using game technique as a strategy in promoting disaster awareness in caribbean multicultural societies: the disaster awareness game. Journal of Disaster Research, 5(3), 3471.
  • Cohen, J. (1969). Statistical power analysis for the behavioral science. Academic Press.
  • Creswell, J.W. (2017a). Araştırma deseni: nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (Çev. Demir, S.B.). Eğiten. (Eserin orijinali 2015’te yayımlandı)
  • Creswell, J. W. (2017b). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. EDAM.
  • Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2020). Karma yöntem araştırmaları. (Çev, Dede, Y., & Demir, S.B.). Anı. (Eserin orijinali 2011’de yayımlandı)
  • Çakır, U., & Kılcan B. (2022). Senaryo tabanlı eğitimin ortaokul öğrencilerinin afetlere ilişkin bilgi ve tutum düzeylerine etkisi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(2), 183-205. https://doi.org/10.38015/sbyy.1175589
  • Çelik, A. A., & Gündoğdu, K. (2022). Öğretmenlerin afete hazırlık düzeyleri ile ilkokullardaki afet eğitimi uygulamalarına yönelik görüşleri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 77-112. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1057401
  • Çoruk, H., & Çakır, R. (2017). Çoklu ortam kullanımının ilkokul öğrencilerinin akademik başarılarına ve kaygılarına etkisi. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 8(1), 1-27. https://doi.org/10.16949/turkbilmat.286655
  • Dwyer, C. (1998). Eğitimde çoklu ortam (multimedia) (Çev. Çeliköz, N.). Eğitim ve Bilim, 22(108), 3-8. (Orijinal makalenin yayın tarihi, 1993)
  • Eitel, A., Scheiter, K., & Schüler, A. (2013). How ınspecting a picture affects processing of text in multimedia learning. Applied Cognitive Psychology, 27, 451-461. https://doi.org/10.1002/acp.2922
  • Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı.
  • Emli, Z., & Afacan, Ö. (2017). Yedinci sınıf öğrencilerinin küresel ısınma konusundaki zihinsel modelleri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 14-1(27), 183-202.
  • Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2009). Türkiye’de afet yönetimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22), 147-164.
  • Farra, S. L., Miller, E. T., & Hodgson, E. (2015). Virtual reality disaster training: translation to practice. Nurse Education in Practice, 15(1), 53-57. https://doi.org/10.1016/j.nepr.2013.08.017
  • Festiyed, F., Djamas, D., & Ramli, R. (2019, April). Learning model based on discovery learning equipped with interactive multimedia teaching materials assisted by games to improve critical thinking skills of high school students. In Journal of Physics: Conference Series. IOP Publishing.
  • Gönenç, S., & Açıkalın M. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretiminde karşılaştıkları sorunlar ve bunlara getirdikleri çözüm önerileri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 26-41.
  • GRIPS., & BRI. (2007). Disaster Education. Building Research Institute & National Graduate Institute for Policy Studies. https://www.preventionweb.net/files/3442_DisasterEducation.pdf
  • Gül, T. (2018). Küresel ısınmanın doğal afetlere etkisinin Artvin ili özelinde incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi.
  • Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin.
  • Hasançebi, B., Terzi, Y., & Küçük, Z. (2020). Madde güçlük indeksi ve madde ayırt edicilik indeksine dayalı çeldirici analizi. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 224-240. https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.615465
  • Houghton, J. (2005). Global warming. Reports on Progress in Physics, 68(6), 1343. http://dx.doi.org/10.1088/0034-4885/68/6/R02
  • Huber, D.G., & Gulledge, J. (2011, Aralık). Extreme weather & climate change: understanding the link and managing the risk. https://www.c2es.org/document/extreme-weather-and-climate-change-understandingthe-link-and-managing-the-risk/ adresinden 27 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
  • Issa, N., Schuller, M., Santacaterina, S., Shapiro, M., Wang, E., Mayer, R., & DaRosa, D. (2011). Applying multimedia design principles enhances learning in medical education. Medical Education, 45(8), 818-826. https://doi.org/10.1111/j.1365-2923.2011.03988.x
  • İlhan, G.O. (2010). Sosyal bilgiler öğretiminde çoklu ortam kullanımı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
  • İlter, İ. (2017). Öğretmenlerin sosyal bilgiler derslerinde öğretim yöntemleri ve uygulamaları üzerine bir değerlendirme. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 11(1), 1-29. http://dx.doi.org/10.30831/akukeg.338520
  • Khanal, S., Medasetti, U. S., Mashal, M., Savage, B., & Khadka, R. (2022). Virtual and augmented reality in the disaster management technology: a literature review of the past 11 years. Frontiers in Virtual Reality, 3, 30. https://doi.org/10.3389/frvir.2022.843195
  • Kılıç, Ç., & Kan, A. (2020). Çevre sorunlarına yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1676-1690.
  • Kıncal, R. Y. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık
  • Kırıkkaya, E. B., Ünver, A. O., & Çakın, O. (2011). İlköğretim fen ve teknoloji programında yer alan afet eğitimi konularına ilişkin öğretmen görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 5(1), 24-42.
  • Kurnaz, L. (2022). Son buzul erimeden. Doğan Yayıncılık
  • Liando, N. V. F., Tatipang, D. P., Tamboto, G., Poluan, M., & Manuas, M. (2022). Pictures as a learning media in teaching vocabulary. Jurnal Ilmiah Universitas Batanghari Jambi, 22(3), 1944-1949. http://dx.doi.org/10.33087/jiubj.v22i3.2832
  • Mayer, R. E. (2014). The Cambridge handbook of multimedia learning. Cambridge University Press
  • Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: desen ve uygulama için bir rehber. (Çev. Turan, S.). Nobel Akademi. (Eserin orijinali 2009’da yayımlandı)
  • MGM. (2023). 2022 Yılı Meteorolojik Afetler Değerlendirmesi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. https://www.mgm.gov.tr/FILES/genel/raporlar/2022afet.pdf
  • Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. MSKU Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
  • Nalkıran, T., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Doğal afetler konusunun okul dışı öğrenme ortamında öğretimi: afad gezisi. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 9(2), 91-113.
  • Ooi, S., Tanimoto, T., & Sano, M. (2019, Mart). Virtual reality fire disaster training system for improving disaster awareness [Conference session]. 8th International Conference on Educational and Information Technology. Cambridge, England.
  • Özkan, B., & Kutun, F.Ç. (2021). Afet psikolojisi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 8(3), 249-256.
  • Özerbaş, M. A., & Yalçınkaya, M. (2018). Çoklu ortam kullanımının akademik başarı ve motivasyona etkisi. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 5(2), 1-21.
  • Özsevgeç, T., & Artun, H. (2014). Fen ve teknoloji dersi öğretmenlerinin insan ve çevre ünitesine yönelik görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(1), 67-84. https://doi.org/10.19171/uuefd.93591
  • Ravitch, S. M., & Carl, N. M. (2019). Qualitive research: bridging the conceptual, theoretical, and methodological. Sage.
  • Rey, G. D., & Steib, N. (2013). The personalization effect in multimedia learning: the ınfluence of dialect. Computers in Human Behavior, 29, 2022–2028. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.04.003
  • Rogers, Y., & Scaife, M. (1998). How can ınteractive multimedia facilitate learning?. In Lee, J. (Ed.), Intelligence and Multimodality in Multimedia Interfaces: Research and Applications, University of Edinbourght Publ.
  • Sakman, S. (2020). Animasyon teknikleriyle çoklu ortam öğrenme materyallerinin zenginleştirilmesi. Fine Arts (NWSAFA), 15(2), 116-126. http://dx.doi.org/10.12739/NWSA.2020.15.2.D0256
  • Saregar, A., Sunyono, S., Haenilah, E. Y., Hariri, H., Putra, F. G., Diani, R., Misbah., & Umam, R. (2022). Natural disaster education in school: a bibliometric analysis with a detailed future ınsight overview. Inrternational Journal of Educational Methodology, 8(4), 743-757. https://doi.org/10.12973/ijem.8.4.743
  • Seddighi, H., Sajjadi, H., Yousefzadeh, S., López, M. L., Vameghi, M., Rafiey, H., & Khankeh, H. (2022). School-based education programs for preparing children for natural hazards: a systematic review. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 16(3), 1229-1241. https://doi.org/10.1017/dmp.2020.479
  • Shiwaku, K., Shaw, R., Chandra Kandel, R., Shrestha, N., S., & Dixit, M., A (2007). Future perspective of school disaster education in Nepal. Disaster Prevention and Management, 16(4), 576–587. https://doi.org/10.1108/09653560710817057
  • Shofawati, A., Widodo, W., & Sari, D. A. P. (2023). The use of multimedia interactive to improve students science literacy in the new normal era. Jurnal Pijar Mipa, 18(1), 65-71. https://doi.org/10.29303/jpm.v18i1.3832
  • Singh, R. B. (2006). Natural hazards & disaster management: vulnerability and mitigation. Prem Rawat
  • Smith, K. (2004). Environmental hazards: assessing risk and reducing disaster. Routledge
  • Stefan, H., Mortimer, M., & Horan, B. (2023). Evaluating the effectiveness of virtual reality for safety-relevant training: a systematic review. Virtual Reality, 1-31. https://doi.org/10.1007/s10055-023-00843-7
  • Sumarmi, S., Bachri, S., Irawan, L. Y., Putra, D. B. P., Risnani, R., & Aliman, M. (2020). The effect of experiential learning models on high school students learning scores and disaster countermeasures education abilities. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 8(1), 61-85. https://doi.org/10.17478/jegys.635632
  • Şengün, H., & Küçükşen, M. (2019). Afet yönetimi eğitimi niçin gerekli?. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(46), 193-211.
  • Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics. Allyn & Bacon.
  • Tasantab, J. C., Gajendran, T., Owi, T., & Raju, E. (2023). Simulation-based learning in tertiary-level disaster risk management education: a class-room experiment. International Journal Of Disaster Resilience İn The Built Environment, 14(1), 21-39. http://dx.doi.org/10.1108/IJDRBE-04-2021-0045
  • Tekinarslan, E., Top, E., Gürer, M. D., Yıkmış, A., Ayyıldız, M., Karabulut, A., & Savaş, Ö. (2015). Etkileşimli tahtada çoklu-ortam nesneleriyle yapılan öğretimin öğretmen adaylarının zenginleştirilmiş içerikle öğretime yönelik tutumlarına etkisi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 5(2), 20-38. https://doi.org/10.17943/etku.68000
  • The Australian Disaster Resilience Knowledge Hub. (2020). Definition of disaster, australian disaster resilience glossary. https://knowledge.aidr.org.au/glossary/?wordOfTheDayId=&keywords=&alpha=D&page=1&results=50&order=AZ adresinden 8 Nisan 2024 tarihinde alındı.
  • Timotheou, S., Miliou, O., Dimitriadis, Y., Sobrino, S. V., Giannoutsou, N., Cachia, R., Mones, A. M., & Ioannou, A. (2023). Impacts of digital technologies on education and factors influencing schools' digital capacity and transformation: A literature review. Education and Information Technologies, 28(6), 6695-6726. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11431-8
  • Tsai, M. H., Wen, M. C., Chang, Y. L., & Kang, S. C. (2015). Game-based education for disaster prevention. AI & Society, (30), 463-475. https://doi.org/10.1007/s00146-014-0562-7
  • Türkeş, M., & Deniz, Z.A. (2010). Klimatolojik/meteorolojik ve hidrolojik afetler ve sigortacılık sektörü. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(2), 996-1020.
  • Weiskopf, D. (2020). Ontology of concept. https://philpapers.org/browse/ontology-of-concepts adresinden 14 Mayıs 2024 tarihinde alındı.
  • Xu, X., & Tang, Q. (2021). Meteorological disaster frequency at prefecture-level city scale and ınduced losses in mainland china during 2011-2019. Natural Hazards, 109, 827- 844. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04858-8
  • Yağcı, A. L. (2008). Afet yönetmeliğinin, istanbul ili için türkiye afet bilgi sistemi obje kataloğuna aktarılması [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  • Yapıcı, H. (2010). Multimedya (çoklu ortam) aktiviteleriyle" çanakkale zaferi" konusunun öğretimi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (17), 243-253.
  • Yarar, S. (2010). Flash programında kavram karikatürleri ile desteklenerek hazırlanmış öğrenme nesnelerinin sosyal bilgiler dersinde kullanılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Rize Üniversitesi.
  • Yener, Ş. (2015). Sosyal bilgiler öğretiminde karşılaşılan öğretmen ve öğrenci kaynaklı sorunlar: muş il örneği. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilgiler Dergisi, 3(2), 105-120. https://doi.org/10.18506/anemon.04701
  • Yetişensoy, O. (2022). Ortaokul öğrencilerine yönelik afet bilinci ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1473-1496. https://doi.org/10.35675/befdergi.1146938
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin
  • Yıldız, T., Er, Ö., & Metin, Ö. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının afet hazırbulunuşluk seviyelerinin incelenmesi. International Journal of Geography and Geography Education (51), 48-67. https://doi.org/10.32003/igge.1333070
  • Yılmaz, K., & Tepebaş, F. (2011). İlköğretim düzeyinde sosyal bilgiler eğitiminde karşılaşılan sorunlar: mesleğine yeni başlayan sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 157-177.
  • Yolalan, M., & Metin, Ö. (2025). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin afet konularının öğretiminde ve afet bilincinin kazandırılmasında yaşadığı güçlükler ve çözüm önerileri. International Journal of Geography and Geography Education, (54), 129-147. https://doi.org/10.32003/igge.1580351
  • Zaini, N. A., Noor, S. F. M., & Zailani S. Z. M. (2020). Design and development of flood disaster game-based learning based on learning domain. International Journal of Engineering and Advanced Technology, 9(4), 679-685. http://dx.doi.org/10.35940/ijeat.C6216.049420
  • Zhang, M., & Wang, J. (2022). Trend analysis of global disaster education research based on scientific knowledge graphs. Sustainability, 14(3), 1492. https://doi.org/10.3390/su14031492
There are 91 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Turkish and Social Sciences Education (Diğer)
Journal Section Research Article
Authors

Mert Bilen 0009-0001-3034-8863

Elif Aladağ 0000-0003-1648-2545

Submission Date April 18, 2025
Acceptance Date December 3, 2025
Publication Date March 24, 2026
DOI https://doi.org/10.35675/befdergi.1679135
IZ https://izlik.org/JA95NY63CC
Published in Issue Year 2026 Volume: 21 Issue: 49

Cite

APA Bilen, M., & Aladağ, E. (2026). Sosyal Bilgilerde Meteorolojik Afetlerin Öğretiminde Çoklu Ortam Materyallerinin Afet Bilinci ve Akademik Başarıya Etkisi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(49), 129-160. https://doi.org/10.35675/befdergi.1679135