YARGININ SİYASALLAŞMASI BAĞLAMINDA TAHKİKAT KOMİSYONU VE YASSIADA YARGILAMALARI
Abstract
Bu çalışma, Türk demokrasi tarihinde yargının siyasallaşması olgusunu, Demokrat Parti iktidarı döneminde kurulan Tahkikat Komisyonu ile 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi sonrasında gerçekleştirilen Yassıada Yargılamaları üzerinden karşılaştırmalı bir çerçevede incelemektedir. Her iki yapı da olağan hukuk düzeninin dışına çıkılarak oluşturulmuş, siyasal iktidarın kudreti ve dolayısıyla etkisi ile çalışan araçlar olarak kullanılmışlardır. Bu yönüyle söz konusu yapılar, hukukun siyasal iktidarla kurduğu sorunlu ilişkinin somut örneklerini teşkil etmektedir. Çalışmanın temel amacı, farklı siyasal konjonktürlerde ortaya çıkan bu iki olağanüstü yapının, hukukun siyasal iktidar tarafından nasıl araçsallaştırıldığını ortaya koymaktır. Bu kapsamda, Tahkikat Komisyonu’nun yasama organı bünyesinde oluşturulmasına rağmen yargısal nitelikte yetkiler üstlenmesi ile Yassıada Yargılamalarının olağanüstü mahkeme niteliği taşıması analiz edilmektedir. Her iki yapının da olağan hukuk düzeninin dışında kurulmuş olması, karar alma süreçlerinde siyasal iktidarın belirleyici rolü ve yargılama süreçlerinin başından itibaren verilecek kararların büyük ölçüde öngörülebilir olması gibi ortak özellikler çalışma kapsamında ele alınmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Tahkikat Komisyonu ile Yassıada Yargılamalarını yalnızca tarihsel vakalar olarak değil, demokratik sistemlerde siyasal iktidarın hukuk ile ilişkisini görünür kılan örnekler olarak ele almaktadır. Söz konusu iki uygulama, hukukun siyasal müdahaleleri sınırlandırmak yerine meşrulaştıran bir araç hâline geldiği durumlarda, demokratik düzenin nasıl zedelendiğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Karşılaştırmalı tarih yönteminin benimsendiği bu çalışmada Tahkikat Komisyonu ve Yassıada Yargılamaları süreçleri tarihsel bağlamları içerisinde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmenin temel kaynaklarını arşiv belgeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanakları ve döneme ait resmî yayınlar oluşturmaktadır. Birincil kaynakların yanı sıra konu ile ilgili ikinci el kaynaklardan da yararlanılarak iki sürecin siyasal ve hukuki bağlamları da değerlendirilmiş ve bir karşılaştırmalı tarih çalışması ortaya çıkarılmıştır.
Keywords
Supporting Institution
Dokuz Eylül Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri
Project Number
SDK-2024-3522
Ethical Statement
Yazar, çalışmada etik ilkelere uyduğunu; bu çalışmayı, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalında hazırlanmakta olan “Türk Demokrasi Tarihinde Siyaset-Yargı İlişkisine Bir Örnek: Yassıada Yargılamaları” başlıklı doktora tezinden ürettiğini beyan etmektedir.
The Investigation Commission and the Yassıada Trials in the Context of the Politicization of the Judiciary
Abstract
This study explores the politicization of the judiciary in the history of Turkish democracy through a comparative examination of the Investigation Commission established during the Democratic Party era and the Yassıada Trials conducted in the aftermath of the military coup of 27 May 1960. Although emerging under different political circumstances, both structures were created outside the ordinary legal order and functioned as mechanisms closely shaped by the power and influence of the ruling political authority. In this respect, they constitute concrete examples of the problematic relationship between law and political power. The primary aim of the study is to demonstrate how law was instrumentalized by political authority through these two extraordinary institutions formed in distinct political contexts. Accordingly, the analysis focuses on the Investigation Commission’s assumption of judicial powers despite being established within the legislative body, as well as on the exceptional court character of the Yassıada Trials. The study highlights several shared features of these mechanisms, including their establishment beyond the boundaries of ordinary legal procedures, the decisive role played by political power in their functioning, and the high degree of predictability of judicial outcomes from the very beginning of the processes. Rather than approaching the Investigation Commission and the Yassıada Trials merely as historical episodes, this study treats them as illustrative cases that reveal the fragile boundaries between law and political authority in democratic systems. These two practices are particularly significant in showing how democratic order can be undermined when law ceases to limit political intervention and instead becomes a means of legitimizing it. Employing a comparative historical method, the study situates both processes within their respective historical contexts. Its primary sources consist of archival documents, the minutes of the Turkish Grand National Assembly, and official publications of the period. In addition, secondary literature is utilized to assess the political and legal contexts of both cases and to construct a comprehensive comparative historical analysis.
Keywords
Supporting Institution
Dokuz Eylul University Department of Scientific Research Projects
Project Number
SDK-2024-3522
Ethical Statement
The author declares that this study was conducted in accordance with ethical principles and that it is derived from the author’s doctoral dissertation entitled “An Example of the Relationship between Politics and the Judiciary in the History of Turkish Democracy: The Yassıada Trials,” which is being prepared at the Department of History, Institute of Social Sciences, Dokuz Eylül University.
