CANAN’ın Falname Serisi’nde Yer Alan Hayvan Tasvirlerinin Türk Mitolojisindeki Kökenleri

Paleolitik dönemlerden itibaren inanç sistemleri ve mitolojilerle sanatsal üretimler arasında bağlantı olmuştur. Sözlü bir gelenek olan mitlerin aktarımı çeşitli sanat dalları ile sağlanmıştır. Böylelikle toplum, sanat ve mitler beraber gelişmişlerdir. Tüm inanç sistemleri kendi mitolojilerini ve buna bağlı olarak sanatlarını oluşturmuşlardır. Türk mitolojisi de bu durumdan bağımsız değildir. Orta ve İç Asya’da gelişmeye başlayan Türk mitolojisi kendi efsanelerini, destanlarını, tapınma kültlerini, tören ve ayinlerini yaratmıştır. Türk mitolojisinde gerek gerçek gerekse efsanevi hayvanlar her zaman önemli birer imge ve simge olmuşlar; efsane ve destanlarda önemli roller oynamışlardır. Süreç içerisinde Şamanizm’in de etkisiyle hayvan ve doğa kültleri daha ön plana çıkmıştır. Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra da Türklerin İslam öncesi inanç sistemleri gelenek-görenek, örf-adet, batıl inanç vb. formlarda ya da İslamiyet’le harmanlanarak Türklerin yaşayışından etkisini göstermiştir. Türk mitolojisinin bu etkisi modern ve çağdaş Türk sanatında da kendisini göstermektedir. CANAN’ın Falname Serisi bu devamlılığın en güncel örneklerinden birisidir. Kendisini aktivist feminist bir kültür işçisi olarak tanımlayan sanatçı, eserlerinden birden çok medyumu kullanmaktadır. Kökleri İslam öncesi Türk kültürüne dayanan minyatür, sanatçının sıklıkla kullandığı bir yöntemdir. Minyatür 2.0 isimli sergi için 2020 yılında üretilen Falname Serisi’nde, Türk ve İslam mitolojilerinden kaynak alınarak hayvan, yaratık, efsane vb. temalar “modern” minyatür sanatı kullanılarak tasvir edilmiştir. CANAN; kadının sanat sahnesindeki yok sayılmasına karşı duran, görünürlüğünü arttıran ve Batı temelli sanat tarihi kanonundan ötekileştirilen Doğu sanatının yok sayılmasına tepki gösteren işler üretmektedir. Falname Serisi kullandığı mecra (minyatür) ve dayandığı temalarla bu amaçlara hizmet eden önemli bir örnektir. Bu bağlamda çalışmamız kapsamında Falname Serisi’nde yer alan hayvan tasvirlerinin Türk mitolojisindeki kökenleri ve anlamları incelenecektir.

There has been a connection between belief systems and mythologies and artistic productions since the Paleolithic periods, The transfer of myths, which is an oral tradition, has been provided by a variety of branches of art. In this way, society, art and myths developed together. All belief systems have created their own mythology and, accordingly, their arts. All belief systems have created their own mythology and, accordingly, their arts. Turkish mythology is not an exception of this situation. Turkish mythology, in which started to develop Central and Inner Asia, created its own legends, epics, cults of worship, ceremonies and rituals. In Turkish mythology, both real and mythical animals have always been important images and symbols; and they played important parts in legends and epics. Within the process, with the influence of Shamanism, animal and nature cults came to the forefront. After the Turks converted Islam, the pre-Islamic belief systems of the Turks has shown its influence from the life of the Turks in different forms by changing into traditions, manners and customs, superstitions, etc. or by blending with Islam. This effect of Turkish mythology also shows itself in modern and contemporary Turkish art. CANAN's Falname Series is one of the most recent examples of this continuity. The artist, who defines herself as an activist feminist cultural worker, uses multiple mediums in her works. Miniature, which has its roots in pre-Islamic Turkish culture, is a method that the artist frequently uses. In the Falname Series, produced in 2020 for the Miniature 2.0 exhibition, themes such as animals, creatures, legends, etc., based on Turkish and Islamic mythologies, were depicted using "modern" miniature art. CANAN produces works that stand against the neglectedness of women in the art scene, increase their visibility, and react to the being overlooked of Eastern art, which is marginalized from the Western-based art history canon. Falname Series is an important example that serves these purposes with the medium (miniature) it uses and the themes it is based on. Herein, within the scope of our study, the origins and meanings of the animal depictions in the Falname Series in Turkish mythology will be examined.