SANAYİ DEVRİMİ OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA NEDEN BAŞLAMADI?

The Industrial Revolution, which began in England in 18th century and then spread the world, was the second great transformation after being adopted settled life. The industrial revolution not only changed production structure but also posed innovations in notably industry, agriculture, trade, and transportation and it was the beginning of radical changes that were occurred in economic, social, political and cultural structures. While the new concepts like raw material and market need emerging after the revolution shaped the world trade, working class and urbanization concepts reshaped the social structure. With the Industrial Revolution, the agriculture-based wealth understanding lost its importance and capital and capital instruments started to gain importance. England was one of the most powerful countries economically and politically in the world thanks to the gains of the revolution. Although the Ottoman Empire was one of the most powerful countries of the period leading to the Industrial Revolution, it was one of the most recent countries involving the industrialization process. The practices to ensure the continuity of traditional economic and social order constituted the main reason of this outcome. In addition to structural problems, internal and external factors were the other factors that caused the Ottoman to be included the process later than other countries. The aim of this study is to seek answers to the question of why the Industrial Revolution did not start in the Ottoman Empire and is to shed light on the many questions that can be asked in this context.

18. yüzyılda İngiltere’de başlayıp ardından tüm dünyaya yayılan Sanayi Devrimi, insanların yerleşik hayata geçmesinden sonra yaşadığı ikinci büyük dönüşüm olmuştur. Sanayi devrimi sadece üretim yapısını değiştirmekle kalmamış, başta sanayi olmak üzere tarımda, ticarette, ulaşımda yeniliklerin doğmasına zemin hazırlamış; ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel yapılarda köklü değişikliklerin yaşandığı bir sürecin başlangıcı olmuştur. Devrim sonrası ortaya çıkan hammadde ve pazar ihtiyacı gibi yeni kavramlar dünya ticaretini; işçi sınıfı, kentleşme gibi yeni kavramlar ise sosyal yapıyı yeniden şekillendirmiştir. Sanayi Devrimi’yle birlikte toprağa dayalı zenginlik anlayışı önemini kaybetmiş, sermaye ve sermaye araçları önem kazanmaya başlamıştır. Sanayi Devrimi’nin başladığı ülke olan İngiltere, devrimin kazanımları sayesinde, ekonomik ve siyasi anlamda dünyanın en güçlü ülkelerinden birisi olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu, Sanayi Devrimi’ne giden süreçte dönemin en güçlü ülkelerinden birisi olmasına rağmen sürece en son dahil olan ülkelerden birisi olmuştur. Bu durumun temelinde, geleneksel ekonomik ve sosyal düzenin devamlılığını sağlamak için yapılan uygulamaların büyük bir etkisi olduğu görülmüştür. Ayrıca yapısal sorunlarla beraber içsel ve dışsal faktörlerin etkisi, Osmanlı’nın bu sürece diğer ülkelerden daha geç dahil olmasına neden olan diğer etkenler olarak göze çarpmaktadır. Bu çalışmanın amacı İngiltere’de başlayan ve ardından Avrupa’ya yayılan Sanayi Devrimi’nin dönem itibariyle siyasi, askeri ve ekonomik alanlarda en güçlü ülkelerden birisi olan Osmanlı İmparatorluğunda neden başlamadığı sorusuna cevap aramak ve bu bağlamda sorulabilecek soruların yanıtına ışık tutmaktır.