Dilsel Manzara Araştırmalarında Etnografik Yöntem: Kuramsal Tartışmalar ve Ankara Örneği

Abstract

Dilsel manzara (=DM) araştırmaları başlangıçta kamusal alandaki yazılı işaretlerin sayılmasına ve sınıflandırılmasına odaklanırken güncel yaklaşımlar bu işaretleri anlam üreten, kimlik oluşturan ve mekânı toplumsal olarak şekillendiren gösterge kaynakları olarak ele alır. Bu çalışma, etnografik yöntemin DM araştırmalarına kuramsal ve yöntemsel katkılarını tartışarak Ankara’nın Kızılay bölgesinden örneklerle somutlaştırmaktadır. Nicel veriler, Karanfil ve Konur sokaklarında gerçekleştirilen 22 sokak görüşmesi, katılımcılarla yapılan dört yürüyüş turu ve saha notlarıyla birlikte değerlendirilir. Bulgular, araştırmacının dilsel sınıflandırmalarıyla kullanıcı algılarının her zaman örtüşmediğini; işaretlerin toplumsal hafıza, mekânsal dönüşüm ve gündelik davranışlar içinde anlamlandırıldığını gösterir. Katılımcılar DM’yi yazılı metinlerin yanı sıra ses, koku, hareketlilik ve görsel tasarımın oluşturduğu çok modlu bir çevre olarak deneyimler. Sosyal medya değerlendirmeleri de bazı katılımcıların mekân tercihlerini biçimlendirerek çevrim içi temsillerle fiziksel mekân deneyimleri arasında bağ kurar. Çalışma, etnografinin nicel örüntülerin toplumsal ve mekânsal anlamlarını açıklayan tamamlayıcı bir perspektif sunduğunu ve karma yöntemlerde farklı veri türlerinin analitik olarak ilişkilendirilmesinin önemini ortaya koyar.

Keywords

• Dilsel manzara
• etnografi
• toplumdilbilim
• çok dillilik
• Ankara
• metodoloji

Project Number

TÜBİTAK 1001 – Proje No. 123K062

Ethical Statement

Bu çalışma için Hacettepe Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Etik Kurulu’ndan 7 Ekim 2025 tarihli toplantıda 2025/19 sayılı kararı ile etik kurul izni alınmıştır.

Thanks

Bu çalışma, TÜBİTAK 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında desteklenen “Şehir ve Dil: Ankara’nın Dilsel Manzarası” başlıklı projeden (Proje No. 123K062) üretilmiştir. Yazarlardan Ebru Cırık, ayrıca Türk Dil Kurumu Doktora Bursu ile desteklenmiştir. Destekleri için TÜBİTAK’a ve Türk Dil Kurumuna teşekkür ederiz.

Ethnographic Method in Linguistic Landscape Studies: Theoretical Discussions and the Case of Ankara

Abstract

While linguistic landscape (LL) studies initially focused on counting and classifying written signs in public space, current approaches treat these signs as semiotic resources that produce meaning, construct identities, and shape space socially. This study discusses the theoretical and methodological contributions of ethnography to LL studies, illustrating them with examples from Kızılay, Ankara. Quantitative data are analyzed together with 22 street interviews, four walks with participants, and field notes from Karanfil and Konur streets. Findings show that researchers’ linguistic classifications do not always align with users’ perceptions and that signs acquire meaning through social memory, spatial transformation, and everyday practices. Participants experience LL as a multimodal environment encompassing written texts, sounds, smells, mobility, and visual design. Social media reviews also shape some participants’ venue choices, connecting online representations with experiences of physical space. This study demonstrates that ethnography provides a complementary perspective that explains the social and spatial meanings of quantitative patterns, highlighting the importance of analytically integrating qualitative and quantitative data in mixed-methods research.

Keywords

• Linguistic landscape
• ethnography
• sociolinguistics
• multilingualism
• Ankara
• methodology

Project Number

TÜBİTAK 1001 – Proje No. 123K062

Ethical Statement

Ethical approval for this study was obtained from the Hacettepe University Research Ethics Committee for the Social Sciences and Humanities at its meeting held on October 7, 2025, under Decision No. 2025/19.

Thanks

This study was produced as part of the project titled “City and Language: The Linguistic Landscape of Ankara” (Project No. 123K062), which was funded under the TÜBİTAK 1001 – Program for the Support of Scientific and Technological Research Projects. One of the authors, Ebru Cırık, was also supported by a Turkish Language Association Ph.D. Fellowship. We would like to thank TÜBİTAK and the Turkish Language Association for their support.

References

1. Alkibay, Sanem. “Mağazalarda Yabancı İşletme Adı Kullanımına Yönelik Bir Araştırma.” Türk Dili, no. 538, Ekim 1996, ss. 415–422.
2. Banda, Felix, ve Hambaba Jimaima. “The Semiotic Ecology of Linguistic Landscapes in Rural Zambia.” Journal of Sociolinguistics, vol. 19, no. 5, 2015, ss. 643–670.
3. Banda, Felix, ve Hambaba Jimaima. “Linguistic Landscapes and the Sociolinguistics of Language Vitality in Multilingual Contexts of Zambia.” Multilingua, vol. 36, no. 5, 2017, ss. 595–625.
4. Blommaert, Jan. Dialogues with Ethnography: Notes on Classics, and How I Read Them. Multilingual Matters, 2018.
5. Blommaert, Jan. Discourse: A Critical Introduction. Cambridge University Press, 2005.
6. Blommaert, Jan. Durkheim and the Internet: On Sociolinguistics and the Sociological Imagination. Bloomsbury Academic, 2018.
7. Blommaert, Jan. Ethnography, Superdiversity and Linguistic Landscapes: Chronicles of Complexity. Multilingual Matters, 2013.
8. Blommaert, Jan, ve Ad Backus. “Superdiverse Repertoires and the Individual.” Multilingualism and Multimodality: Current Challenges for Educational Studies, ed. Ingrid de Saint-Georges ve Jean- Jacques Weber, Sense Publishers, 2013, ss. 11–32.

9. Blommaert, Jan, Sirpa Leppänen, ve Massimiliano Spotti, “Endangering Multilingualism.” Dangerous Multilingualism: Northern Perspectives on Order, Purity and Normality, ed. Jan Blommaert, Sirpa Leppanen, Paivi Pahta, Tiina Raisanen. Palgrave Macmillan, 2012, ss. 1-24.
10. Blommaert, Jan, ve Ico Maly. “Ethnographic Linguistic Landscape Analysis and Social Change: A Case Study.” Language and Superdiversity, ed. Karel Arnaut vd., Routledge, 2016, ss. 197–218.
11. Collins, James, Stef Slembrouck, and Mike Baynham. Globalization and Language in Contact: Scale, Migration, and Communicative Practices. Continuum, 2009.
12. Çetinkaya, Emre. “Ankara’nın Dilbilimsel Manzarası: Ticari Tabelalar.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 50, 2020, ss. 193–203.
13. Demir, Nurettin. “Ankara Atatürk Bulvarı’nda Diller.” Karl Heinrich Menges Kitabı, ed. Emine Yılmaz ve Hasan Hayırsever, Erkmen Yayıncılık, 2025, ss. 191–203.
14. Demir, Nurettin. “Ankara’nın Dilsel Manzarası Hakkında.” Toplumdilbilim Araştırmaları: Kuramsal ve Uygulamalı Yaklaşımlar, ed. Osman Solmaz, Ece H. Nazlı ve Kadri Nazlı, Çizgi Kitabevi, 2024, ss. 37–54.
15. Demir, Nurettin. “Toplumsal Değişmelerin Dilsel Görünüme Yansıması: Ankara Örneği.” Dilde Varyasyon, ed. Emine Yılmaz, Hasan Güzel ve Nurettin Demir, Erkmen, 2024, ss. 195–206.
16. Duchêne, Alexandre, ve Monica Heller. Language in Late Capitalism: Pride and Profit. Routledge, 2012.
17. Duman Çakır, İrem. “An Ethnographic Linguistic Landscape Analysis of a Berlin Street Market: Exploring Language Attitudes through Market Signs.” Linguistic Landscape, vol. 11, no. 1, 2025, ss. 76–102.
18. García, Ofelia, ve Li Wei. Translanguaging: Language, Bilingualism and Education. Palgrave Macmillan, 2014.
19. Goodwin, Charles. “Action and Embodiment within Situated Human Interaction.” Journal of Pragmatics, vol. 32, no. 10, 2000, ss. 1489–1522.
20. Gözaydın, Nevzat. “Türkçe Bilinci ve Karum.” Türk Dili, sayı 585, Eylül 2000, ss. 227–231.
21. Hanauer, David Ian. “Silence, Voice and Erasure: Psychological Embodiment in Graffiti at the Site of Prime Minister Rabin’s Assassination.” The Arts in Psychotherapy, vol. 31, no. 1, 2004, ss. 29–35.
22. Heller, Monica. Linguistic Minorities and Modernity: A Sociolinguistic Ethnography. 2. bs., Continuum, 2006.
23. Heller, Monica. Paths to Post-Nationalism: A Critical Ethnography of Language and Identity. Oxford University Press, 2011.
24. Huang, Ying-Hsuan. London Chinatown: A Sociolinguistic Ethnography of Visuality. Doktora Tezi. University of Jyväskylä, 2010.
25. Kress, Gunther. Multimodality: A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication. Routledge, 2010.
26. Landry, Rodrigue, ve Richard Y. Bourhis. “Linguistic Landscape and Ethnolinguistic Vitality: An Empirical Study.” Journal of Language and Social Psychology, vol. 16, no. 1, 1997, ss. 23–49. https://doi.org/10.1177/0261927X970161002.
27. Levend, Agâh Sırrı. “Yabancı Kelimeler Salgını.” Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, no. 171, Aralık 1965, ss. 157–159.
28. McNulty, Erin. “Cre’n sorçh dy Ghaelg t’ou loayrt nish?” The Intersection of Ideologies and Morphosyntactic Variation in New Speakers of Manx Gaelic. Doktora Tezi. University of Glasgow, 2024.
29. Pennycook, Alastair. Language as a Local Practice. Routledge, 2010.
30. Pennycook, Alastair. “The City.” The Bloomsbury Handbook of Linguistic Landscapes, ed. Robert Blackwood vd., Bloomsbury Academic, 2024, ss. 155–170.
31. Pennycook, Alastair, ve Emi Otsuji. “Fish, Phone Cards and Semiotic Assemblages in Two Bangladeshi Shops in Sydney and Tokyo.” Social Semiotics, vol. 27, no. 4, 2017, ss. 434–450.
32. Pennycook, Alastair, ve Emi Otsuji. Metrolingualism: Language in the City. Routledge, 2015.
33. Piller, Ingrid. Linguistic Diversity and Social Justice. Oxford University Press, 2016.
34. Pink, Sarah. Doing Visual Ethnography. Sage, 2013.
35. Pink, Sarah. “Walking with Video.” Visual Studies, vol. 22, no. 3, 2007, ss. 240–252.
36. Safa, Peyami. “Gazetelerde: Yabancı Kelime Suistimali.” Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, no. 85, Ekim 1958, s. 58.
37. Shohamy, Elana. Language Policy: Hidden Agendas and New Approaches. Routledge, 2006.
38. Shohamy, Elana, ve Steve Waksman. “Linguistic Landscape as an Ecological Arena.” Linguistic Landscape in the City, ed. Elana Shohamy vd., Multilingual Matters, 2010, ss. 313–331.
39. Solmaz, Osman. “Bir Toplumdilbilim Alanı Olarak Dilsel Çevre: Teorik ve Uygulamalı Yönelimler.” Toplumdilbilim Araştırmaları: Kuramsal ve Uygulamalı Yaklaşımlar, ed. Osman Solmaz, Ece H. Nazlı ve Kadri Nazlı, Çizgi Kitabevi, 2023, ss. 195–207.
40. Stroud, Christopher, ve Sibonile Mpendukana. “Towards a Material Ethnography of Linguistic Landscape.” Journal of Sociolinguistics, vol. 13, no. 3, 2009, ss. 363–386.
41. Tollefson, James W., ed. Language Policies in Education: Critical Issues. 2. bs., Routledge, 2013.
42. Wei, Li. “Moment Analysis and Translanguaging Space: Discursive Construction of Identities by Multilingual Chinese Youth in Britain.” Journal of Pragmatics, vol. 43, no. 5, 2011, ss. 1222–1235.
43. Yaman, Ertuğrul. “Ankara’daki İş Yeri İsimleri Üzerine.” Milli Kültür, sayı 79, Aralık 1989, ss. 58–61.
44. Yavuz, Oğulcan, vd. “The Multilingual Signscape of Ankara: Reflections from a Linguistic Landscape Study.” Novitas-ROYAL (Research on Youth and Language), vol. 18, no. 2, 2024, ss. 117–130. https://doi.org/10.5281/zenodo.13860949.