Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri

Yakup Çelik

doi:10.12995/bilig.10201

Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri

Abstract

Başlangıçta tezkireler çevresinde gelişen biyografi türü, Tanzimat Dönemi’nde, Batı’da gelişen biyografilerin de etkisiyle kaynaklara dayalı yargılar sunan bir hüviyet kazanır. Türk edebiyatında biyografi yazma geleneği tezkirecilik misyonunu hiç terk etmez. Cumhuriyet’e kadar hem sözlük tarzındaki biyografilerde hem de bir şahsiyetin ele alınıp incelendiği biyografilerde önemli örnekler verilir. Âşık edebiyatında ise şair-nâmeler biyografi yazımında öncü durumundadır. İşlevleri sadece âşıkların bir veya birkaç mısra içerisinde bazı özelliklerini sunmaktan ibaret kalır. Cumhuriyet’in ilk döneminde orta öğretim kurumlarındaki edebiyat dersinin ihtiyaçları çevresinde kaleme alınan şair/yazar sözlükleri, sonrasında çok kapsamlı bir boyut kazanır. Behçet Necatigil’in 1960- 1978 arasında bizzat kendisinin kaleme aldığı Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü çalışması önemli bir rol model olur. 2000’li yılların başında bazen kurumların bazen de komisyonların yürüttüğü çalışmalarla biyografi sözlükleri, ansiklopedi boyutuna taşınır. Günümüzde internetin hemen her alandaki etkin kullanımı biyografi sözlüklerinin de veri tabanına taşınmasına neden olur. Bu çalışmada Türk edebiyatındaki biyografi yazma geleneğinin, tezkirelerle başlayıp veri tabanına ulaşan gelişimi, Cumhuriyet sonrasındaki biyografi sözlüklerinin değişimi çevresinde incelenmeye çalışılmıştır.

Keywords

References

Akar, Gül Ayşe. Tanzimattan II. Meşrutiyete Türk Edebiyatında Biyografi. Yüksek Lisans Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi, 2013.
Akün, Ömer Faruk. “Fatin Efendi.” İslâm Ansiklopedisi, 12. cilt, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995, ss. 256-260.
Çelebioğlu, Sinem. Türk Edebiyatında Modern Biyografinin Doğuşu. Yüksek Lisans Tezi. Boğaziçi Üniversitesi, 2007.
Çetin, Saadet. “Kökü Mazide Bir Âti: Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü II (20.Yüzyıldan Günümüze 1860-1985) Projesi.” bilig, no. 86, 2018, ss. 215-218.
İnal, İbnülemin Mahmut Kemal. Son Asır Türk Şairleri. 1.cilt. Dergâh Yayınları, 1988.
İpekten, Haluk ve diğerleri. Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1988.
İpekten, Haluk ve diğerleri. Şair Tezkireleri. Grafiker Yayınları, 2002.
İsen, Mustafa. Tezkireden Biyografiye. Kapı Yayınları, 2010.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Yakup Çelik This is me
0000-0001-9252-8221
Türkiye

Publication Date

July 27, 2022

Submission Date

February 27, 2021

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2022 Number: 102

DOI

https://doi.org/10.12995/bilig.10201

IZ

https://izlik.org/JA62ZE99FL

Cite

RIS / Bibtex

APA

Çelik, Y. (2022). Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri. Bilig, 102, 1-25. https://doi.org/10.12995/bilig.10201

AMA

1.Çelik Y. Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri. Bilig. 2022;(102):1-25. doi:10.12995/bilig.10201

Chicago

Çelik, Yakup. 2022. “Biyografi Yazma Geleneği Ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri”. Bilig, nos. 102: 1-25. https://doi.org/10.12995/bilig.10201.

EndNote

Çelik Y (July 1, 2022) Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri. Bilig 102 1–25.

IEEE

[1]Y. Çelik, “Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri”, Bilig, no. 102, pp. 1–25, July 2022, doi: 10.12995/bilig.10201.

ISNAD

Çelik, Yakup. “Biyografi Yazma Geleneği Ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri”. Bilig. 102 (July 1, 2022): 1-25. https://doi.org/10.12995/bilig.10201.

JAMA

1.Çelik Y. Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri. Bilig. 2022;:1–25.

MLA

Çelik, Yakup. “Biyografi Yazma Geleneği Ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri”. Bilig, no. 102, July 2022, pp. 1-25, doi:10.12995/bilig.10201.

Vancouver

1.Yakup Çelik. Biyografi Yazma Geleneği ve Cumhuriyet Sonrasında Biyografi Sözlükleri. Bilig. 2022 Jul. 1;(102):1-25. doi:10.12995/bilig.10201

Cited By

Sennur Sezer’in Biyografisini Pierre Bourdieu’nun Kavramlarıyla Okumak

Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi / Journal of Turkish Language and Literature

https://doi.org/10.26650/TUDED2026-1774724

Bir Usta Tarihçi Mükremin Halil Yinanç: Hayatı, Kişiliği ve Tarihçiliği Üzerine Bir Değerlendirme

Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi

https://doi.org/10.55089/yyuvasad.1768705