Research Article

Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi

Number: 48 October 31, 2022
EN AR TR

Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi

Abstract

Psikolojizm on sekizinci yüzyılda ortaya çıkan ve insan zihninin tüm ürünlerinin psikolojinin yasalarına göre ortaya çıktığını iddia eden bir yaklaşımdır. Bu sebeple tüm felsefi veya bilimsel kavram ve sorunların öznel psikolojik deneyimlere veya birçok öznede gözlenenden yola çıkarak ulaşılan müşterek unsurlara göre açıklanabileceğini kabul eder. Frege yaşadığı yüzyılda ortaya çıkan Psikolojizmin felsefe ve mantık alanında doğurduğu problemleri fark etmiş ve bu görüşe karşı çıkan düşünürlerden birisi olmuştur. Tespit edebildiğimiz kadarıyla ona göre psikolojist yönelimlerin iki temel sorunu söz konusudur. Bunlardan ilki psikolojinin konusu itibarıyla mantık biliminin alanına giren “doğru” kavramını uygun bir tarzda ele alıp açıklaması mümkün olmaması; ikincisi ise bireylerin zihinsel süreçlerinden yola çıkıyor olması açısından psikolojinin normatif olması ve genel için geçerli kanunlar belirlemesinin mümkün olmamasıdır. Frege, “doğru”nun ne olduğunu sorarak soruşturmasına başlar. Doğrunun gündelik kullanımı bize sorgulanması gereken dört temel nesne vermektedir. Bunların İlki, resim veya resim gibi herhangi bir şeyin temsili olan nesneler; ikincisi, bu resimlerin zihnimizde bulunan temsilleri olarak idealar; üçüncüsü, bunlar arası ilişkilere dair kurduğumuz cümleler ve dördüncüsü, bu cümlelerin anlamı olan düşüncelerdir. Tespit edilen dört şeyden yalnızca düşünceler “doğru”nun uygun kullanımına layıktır. Bu durumda mantıkçının araştırması gereken şey de düşüncelerin doğruluğuna ilişkin kanunlar olmalıdır. Frege, mantığı bireysel tasarımlar olan idealardan dolayısıyla öznel olandan arındırmaya çalışmaktadır. Bu çaba onun mantığı formel bir dil ile ifadelendirme girişimlerinin de temel motivasyonudur. Çünkü günlük dilin psikolojik çağrışımlarından tamamen kurtularak mantık yapmak ona göre son derece zordur. Frege’nin argümanlarının, Platoncu bir zeminin olmasının Frege açısından sorunlar doğurduğu açıktır. Ancak, Frege’nin cevapladığı sorunlar da tüm psikolojist anlayışların çözmesi gereken sorunlardır.

Keywords

References

  1. Abbagnano, Nicola. “Psychologism.” In The Encyclopedia of Philosophy, edited by Paul Edwards, 6:520–21. New York, London: MacMillan, 1968.
  2. Baldwin, Thomas. “Frege, Moore, Davidson: The Indefinability of Truth.” Source: Philosophical Topics 25, no. 2 (1997): 1–18.
  3. Cussins, Adrian. “Varieties of Psychologism.” Synthese 70, no. 1 (1987): 123–54.
  4. Frege, Gottlob. Aritmetiğin Temelleri : Sayı Kavramı Üzerine Mantıksal-Matematiksel Bir İnceleme. Translated by H. Bülent Gözkan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2017.
  5. ———. Posthumous Writings. Edited by Hans. Hermes, Friedrich. Kambartel, and Friedrich. Kaulbach. University of Chicago Press, 1979.
  6. ———. “The Thought: A Logical Inquiry.” Mind 65, no. 259 (January 1, 1956): 289–311.
  7. Jacquette, Dale. “Psychologism Revisited in Logic, Metaphysics, and Epistemology.” Metaphilosophy 32, no. 3 (2001): 261–78.
  8. Kitcher, Philip. The Nature of Mathematical Knowledge. The Nature of Mathematical Knowledge. Oxford University Press, 1984.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 31, 2022

Submission Date

June 25, 2022

Acceptance Date

July 3, 2022

Published in Issue

Year 2022 Number: 48

APA
Özdil, M. S. (2022). Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi. Bilimname, 48, 267-289. https://doi.org/10.28949/bilimname.1135884
AMA
1.Özdil MS. Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi. Bilimname. 2022;(48):267-289. doi:10.28949/bilimname.1135884
Chicago
Özdil, Mahmut Sami. 2022. “Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı Ve Bunun Mantığın Konusu Ile İlişkisi”. Bilimname, nos. 48: 267-89. https://doi.org/10.28949/bilimname.1135884.
EndNote
Özdil MS (October 1, 2022) Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi. Bilimname 48 267–289.
IEEE
[1]M. S. Özdil, “Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi”, Bilimname, no. 48, pp. 267–289, Oct. 2022, doi: 10.28949/bilimname.1135884.
ISNAD
Özdil, Mahmut Sami. “Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı Ve Bunun Mantığın Konusu Ile İlişkisi”. Bilimname. 48 (October 1, 2022): 267-289. https://doi.org/10.28949/bilimname.1135884.
JAMA
1.Özdil MS. Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi. Bilimname. 2022;:267–289.
MLA
Özdil, Mahmut Sami. “Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı Ve Bunun Mantığın Konusu Ile İlişkisi”. Bilimname, no. 48, Oct. 2022, pp. 267-89, doi:10.28949/bilimname.1135884.
Vancouver
1.Mahmut Sami Özdil. Frege’nin Psikolojizm Karşıtlığı ve Bunun Mantığın Konusu ile İlişkisi. Bilimname. 2022 Oct. 1;(48):267-89. doi:10.28949/bilimname.1135884

Cited By