Research Article

Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği

Number: 50 November 1, 2023
TR EN

Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği

Abstract

Kur’ân’a bir kez göz gezdirip, birkaç satır veya az sayıda pasaj okuyan hemen herkes, onda sözün dönüp dolaşıp tarihsel anlatılara, “dedi ki/dediler ki” üslûbunda serdedilen nakillere geldiğini görmekte gecikmeyecektir. Dolayısıyla Kur’ân’ın yaklaşık dörtte birinin veya yarısına yakının tarihsel olayların ve kıssaların aktarılmasından oluştuğunu söylemek mümkündür. Kur’ân’ın bütünlüğünde müşâhede edilen ve “ilâhî iktibâs” olarak addettiğimiz bu konuya dair İslâm telif tarihinde ilk müstakil eser, “Sübülü’s-selâm müellifi” olarak bilinen Emîr Muhammed b. İsmâ‘îl es-San‘ânî tarafından hazırlanmıştır. Bir Zeydî âlim olan San‘ânî, müfessir, muhaddis ve fakîh kimlikleri başta olmak üzere çok sayıda alanda ön plana çıkan, Arap dilinin inceliklerine vukufiyeti bulunan, dili etkili kullanan çok yönlü ve velut bir ilim adamıdır. Ayrıca o, müctehid Zeydî âlimlerinden ve Yemen ilmî gelenek üzerine etki eden şahsiyetlerden biridir. Kur’ân’ın bütünlüğünde serdedilen ilâhî iktibâsların mâhiyetine dair risâlesini el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân şeklinde adlandırmıştır. Modern döneme kadar ulaşmış olan ve makalemize konu olan bu risâlede, Kur’ân’da yer alan kelâm-ı mahkînin mâhiyeti konusunda soru-cevap usûlüyle özet bir sunum yer almakta ve satır aralarında meselenin i‘câz boyutuna işaret edilmektedir. İlâhî iktibâsların mâhiyetine dair birtakım ufuk açıcı değerlendirmeler içeren bu eserin herhangi bir akademik çalışmaya konu edilmediği görülmektedir. İlgili risâleyi esaslı bir biçimde incelemek suretiyle bu eksikliği bir yönüyle gidermek amacıyla kaleme alınan bu çalışmada ilk olarak San‘ânî’nin hayat hikâyesi, ilmî kişiliği ve eserleri incelenmektedir. Akabinde çalışmanın konusu olan risâlede ilâhî iktibâsların mâhiyetine dair San‘ânî’nin serdettiği konular ele alınmakta, istidlâl ettiği deliller önermelere dönüştürülmekte ve değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Özetle denilebilir ki ona göre ilâhî iktibâslar lafız açısından kelâmullah, mana bakımından ise kelâm-ı ibâd olmaktadır. Bu yaklaşımının arkaik zamanlardan aktarılan iktibâslar açısından Kur’ân’ın bütünlüğüne uyduğunu söylemek mümkün olmakla birlikte risâlesinde serdettiği önermelerinden bazılarının delil oluşunun zayıf olduğu gözlenmektedir.

Keywords

References

  1. AY, Mahmut. Kur’ân Kıssalarını Sîret Bağlamında Okumak. İstanbul: Ensar Yayıncılık, 2017.
  2. AYDIN, Elif. Emîr es-San’ânî’de Hadis Usûlü ve Rivâyet Tahlili. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2018.
  3. BÂKILLÂNÎ, Muhammed b. Tayyib. İ‘câzü’l-Kur’ân. thk. Ahmed Sakr. Kâhire: Dâru’l-Me‘ârif, 2009.
  4. BAKTIR, Mustafa. “Emîr es-San‘ânî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/144-145. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
  5. BURSEVÎ, İsmâ‘îl Hakkı. Rûhu’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân. 10 Cilt. Beyrût: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arâbî, ts.
  6. CÜRCÂNÎ, Ebû’l-Hasen Alî b. Abdilazîz el-. el-Vesâta beyne’l-Mütenebbî ve husûmih. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim - Ali Muhammed el-Bicâvî. Îsâ el-Bâbî el-Halebî ve Şürekâuhû, ts.
  7. ÇETİN, Nihad M. “Arap (Yazı)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 3/276-309. İstanbul: TDV Yayınları, 1991.
  8. DEMİR, Abdulalim. İmâmiyye Şîası’nda Sahâbe Tasavvuru. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2022.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Publication Date

November 1, 2023

Submission Date

May 15, 2023

Acceptance Date

August 16, 2023

Published in Issue

Year 2023 Number: 50

APA
Demir, Z. (2023). Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği. Bilimname, 50, 133-265. https://doi.org/10.28949/bilimname.1297231
AMA
1.Demir Z. Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği. Bilimname. 2023;(50):133-265. doi:10.28949/bilimname.1297231
Chicago
Demir, Zakir. 2023. “Emîr Es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair El-Îzâh Ve’l-Beyân Fî Tahkîki ‘ibârâti Kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği”. Bilimname, nos. 50: 133-265. https://doi.org/10.28949/bilimname.1297231.
EndNote
Demir Z (November 1, 2023) Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği. Bilimname 50 133–265.
IEEE
[1]Z. Demir, “Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği”, Bilimname, no. 50, pp. 133–265, Nov. 2023, doi: 10.28949/bilimname.1297231.
ISNAD
Demir, Zakir. “Emîr Es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair El-Îzâh Ve’l-Beyân Fî Tahkîki ‘ibârâti Kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği”. Bilimname. 50 (November 1, 2023): 133-265. https://doi.org/10.28949/bilimname.1297231.
JAMA
1.Demir Z. Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği. Bilimname. 2023;:133–265.
MLA
Demir, Zakir. “Emîr Es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair El-Îzâh Ve’l-Beyân Fî Tahkîki ‘ibârâti Kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği”. Bilimname, no. 50, Nov. 2023, pp. 133-65, doi:10.28949/bilimname.1297231.
Vancouver
1.Zakir Demir. Emîr es-San‘ânî’nin İlâhî İktibâsların Mâhiyetine Dair el-Îzâh ve’l-beyân fî tahkîki ‘ibârâti kasasi’l-Kur’ân İsimli Risâlesi Ve Ele Aldığı Konuların Kritiği. Bilimname. 2023 Nov. 1;(50):133-265. doi:10.28949/bilimname.1297231

Cited By