Cultural Degeneration as a Social Problem: A Contemporary Evaluation in the Light of Qurʾānic Verses and Hadiths

Abstract

Within the scope of social hadith interpretation, conveying the Sunnah to our era and making it speak to the understanding of the age, and producing solutions to current and social issues based on prophetic principles and foundations, primarily by thoroughly analyzing the phenomenon and making maximum use of relevant scientific disciplines, stands out as an important field of research in contemporary hadith studies. Indeed, many hadith researchers in our country and abroad have drawn attention to this issue. Based on these considerations, this article closely examines the issue of cultural degeneration, particularly in language, which is considered a highly important social problem today. To this end, the analysis of the phenomenon in question was conducted extensively, effectively utilizing relevant scientific disciplines such as sociology, linguistics, and cultural studies. On the other hand, the topic was evaluated by reading the relevant verses and hadiths in a contemporary context, attempting to establish a connection between the text and the facts, and researching possible solutions. The article concluded that the loss of identity and self-esteem manifested in linguistic degeneration was incompatible with the guidance found in religious teachings regarding the dignity of Muslims and their unique personality and identity. It is believed that by establishing a strong connection between the relevant hadiths and the present situation, the meaning, importance, and value of these prophetic teachings in today's world become more apparent.

Keywords

• Hadith
• Culture
• Identity
• Language
• Degeneration

Toplumsal Bir Sorun Olarak Kültürel Yozlaşma: Ayet ve Hadisler Işığında Güncel Bir Değerlendirme

Öz

Toplumsal hadis yorumculuğu kapsamında sünneti çağımıza taşıyarak asrın idrakine söyletmek, güncel ve toplumsal meselelere nebevî ilke ve esaslardan yola çıkarak çözümler üretmek, bu amaçla öncelikle olgunun tahlilini etraflı bir şekilde yapmak ve ilgili bilim dallarından azami derecede istifade etmek günümüz hadis çalışmalarında önem arz eden bir araştırma sahası olarak öne çıkmaktadır. Nitekim bu hususa ülkemizde ve yurtdışında pek çok hadis araştırmacısı dikkat çekmiştir. Bu mülahazalardan hareketle bu makalede günümüzde oldukça önem arz ettiği düşünülen bir toplumsal sorun olan dil özelinde kültürel yozlaşma konusu yakından incelenmiştir. Bu amaçla söz konusu olgunun tahlili toplumbilim, dilbilim ve kültürbilim gibi ilgili bilim dallarından etkili bir şekilde faydalanarak geniş bir şekilde yapılmış, sorunun tarihsel gelişimi ortaya konmuş ve günümüzdeki durum konunun uzmanlarının görüş ve tespitleri ışığında irdelenmiştir. Diğer yandan, ilgili ayet ve hadislerin güncel okumaları yapılarak konu değerlendirilmiş, nass-olgu münasebeti kurulmaya çalışılmış ve mümkün çözümler araştırılmıştır. Makalenin sonucunda dildeki yozlaşma özelinde kendini gösteren özenti ve benlik kaybının dinî öğretilerde yer alan Müslümanların izzet sahibi oluşları, kendilerine has bir şahsiyet ve kimliğe sahip oluşları, birbirlerine muhabbet ve dostluk bağlarıyla bağlı oluşları ve diğer toplumlara özenmemelerine dair yönlendirmelerle bağdaşmadığı görülmüş ve kültürel bağımsızlığın Müslümanların gündeminde ön sırada yer alması gereken güncel ve toplumsal bir mesele olduğuna dikkat çekilmiştir. Makalede ilgili hadislerin vakıayla güçlü bir şekilde irtibatlarının kurulması yoluyla söz konusu nebevî öğretilerin günümüzde taşıdığı anlam, önem ve değerin çok daha iyi bir şekilde tebellür ettiği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hadis
• Kültür
• Kimlik
• Dil
• Yozlaşma

References

1. Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnaût vd. 32 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1422/2001.
2. Akay, Taha Rıdvan. “Youshaa Patel ve Teşebbüh Hadisi: Başlangıcından Günümüze Taklit ve Kimlik Üzerine Bir İnceleme”. Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25 (2025), 42-82.
3. Akdoğan, Ali. “Kültür ve Din”. Din Sosyolojisi El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012.
4. Ali el-Kârî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn b. Sultân Muhammed. Mirkâtu’l-mefâtîh şerhu Mişkâti’l-Mesâbih. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1422/2002.
5. Altıntaş, Fatma Betül (ed.). Batı’da Hadis araştırmaları. Ankara: TDV Yayınları, 2025.
6. Aydın, Osman. “Dönemsel Şartların Rivayet Yorumlamalarına Etkileri ve Bir İkna Unsuru Olarak Hadisler”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 21/1 (2022), 503-532.
7. Aydoğdu, Necdet. Temel Hadis Kaynaklarında Gayrimüslimlere Benzeme İle İlgili Rivayetlerin Tahlili. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
8. Berkes, Niyazi. Türk Düşününde Batı Sorunu. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1975.

9. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl. el-Câmiʿu’s-sahîh. thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır. 9 Cilt. b.y.: Dârü Tavki’n-Necât, 1422/2001.
10. Buhârî, Muhammed b. İsmâîl. el-Edebü’l-müfred. thk. Muhammed Fuad Abdulbâki. Beyrut: Dârü’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1422/2001.
11. Çalışma Grubu. İktisat Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2023.
12. Çalışma Grubu. Türkçe’de Batı Kökenli Kelimeler Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019.
13. Çiftçi, Merve Betül. “Bir Kültürel Direniş Örneği Olarak Kur’an’da Ashâb-ı Kehf”. Journal of Analytic Divinity 4/1 (2020), 319-332.
14. Dalkılıç, İbrahim. “Kültürel Hegemonya’nın Hollywood Sinema Filmleri Üzerinden İnşası”. Erciyes İletişim Dergisi 11/2 (2024), 693-713.
15. Delican, Burak. “Yabancı Sözlerin Türkçe Karşılıklarına Yönelik Bir İnceleme: Sınıf Öğretmeni Adayları Türkçe Karşılıklar Hakkında Ne Düşünüyor?” Gençlik Araştırmaları Dergisi 9/24 (2021), 25-48.
16. Demircan, Ali Rıza. İslami Kimliğimizi Korumak. İstanbul: Beyan Yayınları, 2008.
17. Doğan, Mehmet. Kültürel Savaş ve Savaş Kültürü. İstanbul: Nehir Yayınları, 1992.
18. Doumato, Eleanor Abdella. “Manning the Barricades: Islam According to Saudi Arabia’s School Texts”. Middle East Journal 57/2 (2003), 230-247.
19. Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as. es-Sünen. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
20. Erbay, Fatih. “Türkçe Sözlük’ün İlk ve Son Baskısındaki Batı Kökenli Kelimelere Dair”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 11 (2002), 129-135.
21. Ersoy, Mehmet Akif. Safahat. İstanbul: İnkilap Yayınevi, 1975.
22. Erul, Bünyamin. “Türkiye Akademik Hadisçiliğinin Kritiği”. Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye Hadisçiliği. ed. Ferhat Gökçe vd. 269-280. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2024.
23. Gedik, Doğan. Cumhuriyet’ten Günümüze Türkçe Dil Politikaları ve Dil Planlamaları. Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
24. Gökalp, Ziya. Kültür ve Medeniyet. Konya: Gençlik Kitabevi Yayınları, 2010.
25. Gökşen, Enver Naci. “Dilde ‘Aşağılık Duygusu’”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi 141 (1963), 508-510.
26. Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
27. Günay, Doğan. Kültürbilime Giriş: Dil, Kültür ve Ötesi. İstanbul: Papatya Yayıncılık, 2016.
28. Hâkim en-Nîsâbûrî. el-Müstedrek ʿale’s-Sahîhayn. thk. Mustafa Abdülkadir Atâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1990.
29. Hepçilingirler, Feyza. Türkçe Off. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları, 2018.
30. İbn Hacer el-Askalânî. Fethu’l-bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, 1379/1959.
31. İbn Haldun. Mukaddime. çev. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları, 2010.
32. Kannâs, Muhammed Abdullah. Medhal li-dirâseti’l-Hadîsi’l-mevdû‘î. Riyâd: Dâru’l-Sumay’î, 2018.
33. Karakaş, Mehmet. Modernlik Küreselleşme ve Türkiye’nin Kimlikler Evreni. İstanbul: Küre Yayınları, 2015.
34. Karaman, Hayrettin vd. Kur’an Yolu. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2019.
35. Kırbaşoğlu, Hayri. Sünneti Çağa Taşımak. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2021.
36. Köktaş, Yavuz. Güncel Hadis Problemleri. İstanbul: İnsan Yayınları, 2014.
37. Macit, Muhsin (ed.). Türk Dili I. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2018.
38. Magrelo, İrina. “Türkçede Batı Kökenli Yabancı Sözcükler”. Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Bilimler Dergisi 1/1 (2011), 7-10.
39. Melîbârî, Hamza Abdullah. Dirâsât tatbîkiyye fi’l-Hadîsi’l-mevdû‘î. Dubai: Külliyyetü’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye, 2014.
40. Meriç, Cemil. Bu Ülke. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.
41. Miras, Kamil. Tecrîd-i Sarîh Tercemesi ve Şerhi. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1973.
42. Munâvî, Zeynüddîn Muhammed Abdürraûf b. Tâcil‘ârifîn. Feyzu’l-kadîr şerhu’l-Câmi‘i’s-sagîr. Mısır: el-Mektebetu’t-Ticâriyyetü’l-Kübrâ, 1356/1937.
43. Müslim, Ebü’l-Hüseyn b. el-Haccâc. el-Câmi‘u’s-sahîh. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türasi’l-Arabî, ts.
44. Nâsır Râşid, Latîfe. el-Hadîsu’l-mevdû‘î el-menhec ve’t-te’sîl ve’t-temsîl. Mekke: Dâru Taybeti’l-hadrâ, 1443.
45. Nasr Muhammed, Nâdiye. “Ehemmiyetu’l-hadîsi’l-mevdû‘î ve menheciyyetuhû fî muâleceti’l-kadâya’l-muâsıra”. Mecelletu Külliyyeti Dâri’l-Ulûm 35/113 (2018), 49-90.
46. Nesaî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb. es-Sunen. thk. Abdulfettâh Ebû Gudde. Halep: Mektebu’l-Matbuâti’l-İslâmiyye, 1406/1986.
47. Okuyucu, Ömer. “Kur’an’da İzzet Kavramının Anlam Derinlikleri ve Bağlamsal Kullanımları”. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 8/35 (2024), 702-725.
48. Özafşar, Mehmet Emin. Hadis ve Kültür Yazıları. Ankara: Otto Yayınları, 2015.
49. Özdarendeli, Necmettin. “Batı Dillerinin Akını ve Türkçe”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi 44 (1955), 506-508.
50. Özdarendeli, Necmettin. “Yağmurdan Kaçarken”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi 56 (1956), 492-496.
51. Özel, Meltem. “Kültür emperyalizmi bağlamında Türkiye’de Cadılar Bayramı”. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi 14/54 (2019), 75-92.
52. Özkul, Osman. Kültür ve Küreselleşme. İstanbul: Açılım Kitap, 2008.
53. Özpınar, Ömer. Hz. Peygamber’i ve Hadislerini Anlamak (Fıkhu’l-Hadis İlmi). İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
54. Patel, Youshaa. “The Islamic Treatises against Imitation (Tašabbuh): A Bibliographical History”. Arabica 65/5/6 (2018), 597-639.
55. Patel, Youshaa. “Whoever Imitates a People Becomes One of Them’: A Hadith and Its Interpreters”. Islamic Law and Society 25/4 (2018), 359-426.
56. Polat, Salahattin. Hadis Araştırmaları. Kayseri: Kimlik Yayınları, 2017.
57. Safa, Peyami. “Yabancı Kelime Suiistimali”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi 85 (1958), 58.
58. Sancak, Şenol vd. “Dil ve Kültür Yozlaşmasında Giresun Örneklemi”. Karadeniz Araştırmaları 16/16 (2008), 101-111.
59. Sarı, Necmi. Hadislerde Teşebbüh Yasağı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
60. Schaefer, Richard. Sosyoloji. çev. Simten Coşar. Ankara: Palme Yayıncılık, 2013.
61. Sezgin, Fatin. Türkçe’de Batı Kaynaklı Kelimelerin Yoğunluğu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2004.
62. Sır, Ayşenur. “Türkçede Batı Kaynaklı Kelimeler ve Unsurlar Sorunu”. Journal Academic Social Science Studies 6/8 (2013), 969-982.
63. Sinanoğlu, Oktay. Bye Bye Türkçe. İstanbul: Otopsi Yayınları, 2004.
64. Şahin, Cemil. “Türk Dil Kurumu (Tdk) Tarafından Türetilen ve Önerilen ‘Yabancı Kelimelere Türkçe Karşılıklar’ın Lise Öğrencileri Tarafından Bilinme Düzeyi”. International Journal of Language Academy 33 (2020), 108-122.
65. Şahin, Eylem. Türk Dilindeki İngilizce Kelimeler. Edirne: Trakya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
66. Şensoy, Filiz. Medya ve İletişim Yolu ile Türkçeye Girmiş Yabancı Sözcükler. Edirne: Trakya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
67. Şurmân, Halid Muhammed. el-Hadîsu’l-mevdû‘î dirâse te’sîliyye tatbîkiyye. Ürdün: Dâru’l-Furkân, 2010.
68. Tareen, Sher Ali. “Translating the ‘Other’: Early-Modern Muslim Understandings of Hinduism”. Journal of the Royal Asiatic Society 27/3 (2017), 435-460.
69. Terzi, Adem. “Türk Dili ve Yabancı Sözlere Karşılıklar”. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi 700 (2010), 507-542.
70. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. Sünenü’t-Tirmizî. thk. Beşşâr Avvâd Mârûf. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 1419/1998.
71. Tokpınar, Mirza. Hadislere Göre Yahudi ve Hristiyanlara Uymak. İstanbul: İnsan Yayınları, 2003.
72. Tokpınar, Mirza. “‘Men Teşebbehe bi-kavmin fe-hüve minhum’ Hadisi Üzerine Bir İnceleme”. Hadis Tetkikleri Dergisi 3/2 (2005), 85-109.
73. Tomlinson, John. “Küreselleşme ve Kültür Emperyalizmi”. Kültür Sosyolojisi. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2018.
74. Topçu, Nurettin. Türkiye’nin Maarif Davası. İstanbul: Dergah Yayınları, 1998.
75. Tuna, Korkut. “Dil ve Kimlik”. Kültür Sosyolojisi. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2018.
76. Turhan, Mümtaz. Kültür Değişmeleri. Ankara: Altınordu Yayınları, 2016.
77. Unutmaz, Recep. Temel Hadis Kaynaklarında “Bizden Değildir” Formatıyla Gelen Hadisler. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
78. Uysal, Şule Yüksel. “‘Men Teşebbehe Bi Kavmin’ Hadisini Küresel Giyim Kültürü Açısından Yeniden Okumak”. Türkoloji Araştırmaları 11/7 (2016), 293-314.
79. Yektar, Osman Nedim. “Hz. Peygamber’in Hadîslerinde Geçen -Biz- Vurgusu Bağlamında Toplumdaki Birleştiriciliği”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 20/1 (2016), 289-308.
80. Yetkin, Çetin. Türk Edebiyatında Batılılaşma ve Kimlik Sorunu. İstanbul: Salyangoz Yayınları, 2008.
81. Yiğit, Yasin. “Din Öğretiminin Amaçları Bağlamında Kültürel Aidiyet ve Kültürel Sorumluluk Bilinci”. Tokat İlmiyat Dergisi 9/1 (2021), 323-346.
82. Zeyyân, Ramazan İshak. “el-Hadîsu’l-mevdû‘î dirâse nazariyye”. Mecelletu’l-Câmiati’l-İslâmiyye 10/2 (2002), 207-248.
83. Vikipedi. “Bellona”. Erişim 01 Temmuz 2025. https://tr.wikipedia.org/wiki/Bellona
84. Anadolu Ajansı. “Dünyanın en genç profesörü Oktay Sinanoğlu’nun vefatının 10. yılı”. Erişim 01 Temmuz 2025. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/dunyanin-en-genc-profesoru-oktay-sinanoglunun-vefatinin-10-yili/3542767
85. Loi no 94-665 du 4 août 1994 relative à l’emploi de la langue française. “legifrance”. Erişim 01 Temmuz 2025. https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/LEGITEXT000005616341
86. Meclis Araştırması Komisyonu Raporu. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi, 2008.
87. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi. “Türkçe’nin Güncel Sorunları”. Erişim 01 Temmuz 2025. https://turkoloji.cu.edu.tr/DIL%20SORUNLARI/02.php
88. Türk Dil Kurumu. “Yayınlar”. Erişim 01 Temmuz 2025. https://tdk.gov.tr/yayinlar/yayinlar-yayinlar/turk-dil-kurumu-yayinlari/