EN
TR
Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu
Abstract
Din-benzeri, görünüşte seküler olan ancak inanç, ritüel, kutsal gibi unsurlar açısından dinî olgulara benzeyen fenomenleri ifade eder. Bu konudaki literatürün zengin olduğu görülmektedir. Bellah’ın sivil din (civil religion) ve Bailey’nin içkin din (implicit religion) kavramları, yaklaşımın bilinen örnekleridir. Din-benzeri literatürünün genişliğine karşın, birikimi bütüncül biçimde değerlendiren ve kavramlar arası sistematik bir karşılaştırma yapan kapsamlı çalışma bulunmamaktadır. Bu makale, din-benzeri literatüründeki kavramsal yönelimleri belirlemeyi, öne çıkan kavramları karşılaştırmayı ve bulguların din bilimleri açısından sonuçlarını tartışmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda sistematik literatür incelemesi (SLR) kullanılarak 120 anahtar kelimeyle 40 veri tabanında tarama yapılmıştır. Tarama sonucunda 3000’i aşkın akademik yayına ulaşılmış, literatürün kapsamı ve çeşitliliği ortaya konmuş, öne çıkan kavramlar tespit edilmiştir. Bunların içinden seçilen altı kavram tarihsel gelişimleri, teorik dayanakları, temel olgu alanları, sağladıkları analitik imkânlar ve başlıca sınırlılıkları bakımından karşılaştırılmıştır. Analizler, kavramların açıklama imkânlarına rağmen din-benzeri olguları bütüncül biçimde ele almakta yetersiz kaldığını göstermektedir. Bu nedenle din-benzeri olguların sınırlarını belirleyen, farklı din tanımlarını kullanmayı mümkün kılan ve araştırmacılara rehberlik sağlayan yeni bir analitik modele ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır. Yeni modelin farklı birikimler arasında bağlantı kurabileceği ve literatürü geliştirebileceği vurgulanmıştır. Araştırmanın son bölümünde din-benzeri yaklaşımının din bilimleri için önemi ve sonuçları tartışılmıştır. Yaklaşım, bir yandan alanı genişleterek seküler olguların dinî boyutlarını anlamaya katkı sağlamakta ve araştırmacılara yeni çalışma alanları sunmakta, diğer yandan din kavramını aşırı genişleterek disiplinin teorik temellerini zayıflatma riskini taşımaktadır. Din-benzeri yaklaşımının önümüzdeki yıllarda artarak din bilimlerini meşgul edeceğini öngörüyoruz. Araştırmacıların mevcut literatürü ve yaklaşımın kavramsal risklerini gözeterek bu yaklaşımı kullanmaları, modern dinî biçimlerin daha bilinçli ve tutarlı incelenmesini sağlayacaktır.
Keywords
References
- Aron, R. (1985). Raymond Aron, 1905-1983: histoire et politique: Témoignages hommages de l’étranger, études, textes. Commentaire, 8(28-29).
- Asad, T. (2003). Formations of the Secular: Christianity, Islam, Modernity. Stanford University Press. At The Churches Sunday. (1906, Şubat 12). The Evening Post, 4.
- Atalay, O. (2022). Türk’e Tapmak: Seküler Din ve İki Savaş Arasında Kemalizm (7. bs.). İletişim Yayınları.
- Ataman, K., & Vaughan, K. (2017). When “Civil Religion” Becomes “Political Religion”: The Special Case of Great Britain. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 58(2), 145-159. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000001475
- Aupers, S. (2002). The Revenge of the Machines: On Modernity, Digital Technology and Animism. Asian Journal of Social Science, 30(2), 199-220.
- Bailey, E. (1976). Emergent Mandalas: An Enquiry into the Implicit Religion of Contemporary Society [Ph.D]. Bristol University.
- Bailey, E. (1983). The Implicit Religion of Contemporary Society: An Orientation and Plea for its Study. Religion, 13(1), 69-83.
- Bailey, E. (1997). Implicit Religion in Contemporary Society. Kok Pharos Publishing House.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Sociology of Religion
Journal Section
Research Article
Publication Date
October 30, 2026
Submission Date
May 1, 2026
Acceptance Date
October 9, 2026
Published in Issue
Year 2026 Number: 56
APA
Cengiz, Ö. F., & Ataman, K. (2026). Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu. Bilimname, 56, 277-302. https://doi.org/10.28949/bilimname.1941537
AMA
1.Cengiz ÖF, Ataman K. Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu. Bilimname. 2026;(56):277-302. doi:10.28949/bilimname.1941537
Chicago
Cengiz, Ömer Faruk, and Kemal Ataman. 2026. “Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu”. Bilimname, nos. 56: 277-302. https://doi.org/10.28949/bilimname.1941537.
EndNote
Cengiz ÖF, Ataman K (October 1, 2026) Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu. Bilimname 56 277–302.
IEEE
[1]Ö. F. Cengiz and K. Ataman, “Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu”, Bilimname, no. 56, pp. 277–302, Oct. 2026, doi: 10.28949/bilimname.1941537.
ISNAD
Cengiz, Ömer Faruk - Ataman, Kemal. “Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu”. Bilimname. 56 (October 1, 2026): 277-302. https://doi.org/10.28949/bilimname.1941537.
JAMA
1.Cengiz ÖF, Ataman K. Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu. Bilimname. 2026;:277–302.
MLA
Cengiz, Ömer Faruk, and Kemal Ataman. “Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu”. Bilimname, no. 56, Oct. 2026, pp. 277-02, doi:10.28949/bilimname.1941537.
Vancouver
1.Ömer Faruk Cengiz, Kemal Ataman. Seküler Alanın Dinî Yüzü: Analitik Bir Yönelim Olarak Din-Benzeri Mefhumu. Bilimname. 2026 Oct. 1;(56):277-302. doi:10.28949/bilimname.1941537