Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları
Abstract
Türklerin tarihte kurduğu
en büyük devletlerden birisi Büyük Selçuklu Devleti’dir. Devletin kuruluş
devri, ilk sultan Tuğrul Bey’in (ö. 455/1063) hükümdarlığı süresini
kapsamaktadır. Bu dönemde Selçuklu coğrafyası; kadim geleneklerin ve farkı
milletlerin buluşma noktası olarak farklı felsefi ve kültürel yapıların yer
aldığı bir dokuya sahiptir. Nitekim mezhepler arası yakınlaşma ve çatışmalar da
bu yapının parçalarındandır. Özellikle Hanefîler ve Şafiîler arasında uzun
süredir devam eden mücadele farklı mezhepleri bu ekolün etrafında hizalamıştır.
Tuğrul Bey döneminde bu iki ekol arasındaki mücadele Mu’tezilîler ile Eş’arîler
üzerinden yaşanmıştır. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluş döneminde mezhep
politikalarının temelini devletin siyasal birlikteliği ve sosyal kaynaşmayı
sağlama arzusu oluşturmaktadır. Bu minvalde Büyük Selçuklu sultanı Tuğrul Bey,
vezirlik makamına Mu’tezilî kimliğiyle bilinen Amîdülmülk el-Kündürî’yi (ö.
456/1064) getirmiştir. Selçuklu iktidarı, Hanefi ve Mu’tezilî kitlenin önüne
açarak desteklemiş ve onları kadılık, hatiplik gibi görevlere getirmiştir. Buna
karşın Rafızî ve Eş’arî-Şafiî-Sûfî kitleler Nişabur merkezli çeşitli baskılara
maruz kalmıştır. Özellikle Eş’arî-Şafiî ilim adamlarından pek çoğu bölgeyi terk
etmiş, kalanlardan bazıları tutuklanmıştır. Bu uygulamaları dikkate alarak
kuruluş devrinin mezhep siyasetini Selçuklu Mihnesi olarak isimlendirmek
mümkündür. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluş devrini kapsayan ve
Selçuklular’ın sonraki dönemlerine de etki eden mezhep politikaları Tuğrul
Bey’in vefatı ve Alp Arslan’ın sultan olması ile ciddi bir değişime uğramıştır.
Keywords
References
- AKOĞLU, Muharrem, Mihne Sürecinde Mu’tezile, İstanbul 2006.
- AVCU, Ali, Horasan ve Maveraünnehir’de İsmâililik, Ankara 2014.
- AYBAKAN, Bilal, “Selçuklular Döneminde Fıkhın Gelişimi: Şafiî Mezhebi Çerçevesinde”, Selçuklular’da Bilim ve Düşünce Sempozyumu, Konya 2013, s. 227-238.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
October 31, 2017
Submission Date
October 31, 2017
Acceptance Date
-
Published in Issue
Year 2017 Volume: 2017 Number: 34
APA
Yavuz, A. Ö. (2017). Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname, 2017(34), 511-532. https://doi.org/10.28949/bilimname.348096
AMA
1.Yavuz AÖ. Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname. 2017;2017(34):511-532. doi:10.28949/bilimname.348096
Chicago
Yavuz, Abdullah Ömer. 2017. “Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları”. Bilimname 2017 (34): 511-32. https://doi.org/10.28949/bilimname.348096.
EndNote
Yavuz AÖ (December 1, 2017) Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname 2017 34 511–532.
IEEE
[1]A. Ö. Yavuz, “Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları”, Bilimname, vol. 2017, no. 34, pp. 511–532, Dec. 2017, doi: 10.28949/bilimname.348096.
ISNAD
Yavuz, Abdullah Ömer. “Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları”. Bilimname 2017/34 (December 1, 2017): 511-532. https://doi.org/10.28949/bilimname.348096.
JAMA
1.Yavuz AÖ. Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname. 2017;2017:511–532.
MLA
Yavuz, Abdullah Ömer. “Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları”. Bilimname, vol. 2017, no. 34, Dec. 2017, pp. 511-32, doi:10.28949/bilimname.348096.
Vancouver
1.Abdullah Ömer Yavuz. Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname. 2017 Dec. 1;2017(34):511-32. doi:10.28949/bilimname.348096
Cited By
Nizamiye Medreseleri’nin Oluşumunda Mezhepsel Siyasetin Etkisi
Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1280550Büyük Selçuklular Döneminde Mezhep-Siyaset İlişkisi: Vezir Amîdülmülk Kündürî Örneği
e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.18403/emakalat.1810781