Geç Osmanlı Döneminde Devletin Kutsal Değerleri Korumadaki Duyarlılığı
Abstract
Osmanlı Devleti kendisini Sünni İslam’ın temsilcisi kabul etmiş İslam’ın kutsal değerlerine gerek toprakları içerisinde gerekse toprakları dışında yapılan hakaretlere karşı çeşitli girişimlerde bulunmuş ve özellikle kendi sınırları içerisinde bu yola tevessül edenlere çeşitli cezalar uygulamıştır. Batı’da Hz. Muhammed’i (SAV) kendi toplumları gözünde küçük düşüren tiyatrolar sahnelenmiş ve çeşitli kitaplar yazılmıştır. Bununla beraber çeşitli eşyalara ve oyun kâğıtlarına lafza-i celal, peygamber ve sahâbe isimleri bastırılmıştır. Avrupa’da meydana gelen bu olaylar karşısında Osmanlı Devleti’nin diplomatik kanalları kullanarak Hz. Muhammed’e ve İslam’a yönelik hakaret içeren oyunları engelleme yoluna gittiği görülmüştür. Girişimler öncelikli olarak olayı haber alan sefaretlerce yapılmış, ancak sefaretlerce yapılan bu girişimlerden sonuç alınamaması durumunda İstanbul’un devreye girmesi için oynatılacak oyun ve yapılan girişimler hakkındaki bilgiler, ilgili makamlara gönderilmiştir. Sultan ve İstanbul Hükümeti ise Müslümanların halifesi ve hamisi olarak hakaret içerikli bu oyunların engellenmesini, oyunun oynatılacağı ülke yönetimlerinden talep etmiş ve genellikle olumlu sonuç almıştır. Osmanlı Devleti sınırları içerisinde ise hakaretler genellikle Hz. Peygambere, sahâbelere küfretmek şeklinde gerçekleşmiştir. Gayrimüslim tebaa tarafından yapılan hakaretler bazen bir ayakkabı imalatçısının kundurularının altına Muhammed ismini yazması, bazen Müslümanlar tarafından necis kabul edilen domuzun kanının, başının veya çeşitli organlarının Müslümanların ibadet yerlerine atılması ya da su temin ettikleri çeşme başlarına sürülmesiyle gerçekleşmiştir. Bununla birlikte doğrudan Hz. Muhammed’e hakaret edenler tespit edilmiştir. Devletin güçlü olduğu dönemlerde İslam’ın kutsalına yapılan saldırılara verilen cezalar genellikle idam olurken devletin zayıflamaya başlaması ile bu sürgün, görevden almak gibi daha hafif cezalara dönüşmüştür.
Keywords
References
- Acar,Cafer. “Risâlet Dönemi İlişkilerinde Bir Hakaret Unsuru Olarak Sebb ve Şetm”. Turkish Studies = Türkoloji Araştırmaları: International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 12/20 (2017): 21-36.Altınay, Ahmet Refik. “Osmanlı Devrinde Rafizîlik ve Bektaşîlik (1558-1591)”. Dârülfünûn Edebiyat Fakültesi Mecmuası, 9/2 (1932): 21-59.Arslan, Halide. “Hz. Muhammed’e Saygısızlık Girişimleri Karşısında Son Osmanlı Yönetimi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/19 (2011): 147-170.Aşıkoğlu, Nevzat. “Kutsal ve Toplum”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (1998): 35-44.Boyacıoğlu, Fuat. “Fransızların Roland Destanı’nda Dinsel Bağnazlık Ve Tarihi Olayların Çarpıtılması”. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 27 (2012): 67-82.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Bab-ı Asafi Divan-ı Hümayun Sicilleri Mühimme Defterleri ( A.DVNS.MHM.d.), 7/2454.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Hariciye Nezareti Siyasi (Hr.Sys). 1827/3; 1827/38.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Yıldız Perakende Evrakı Hariciye Nezareti Maruzatı(Y.PRK.HR.). 12/77.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Hariciye Nezareti Belgrad Sefareti(Hr.Sfr.03). 370/31.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA), Yıldız Sadaret Hususi Maruzat Evrakı (Y.A.HUS.), 263/4; 411/108;502/145.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Yıldız Perakende Evrakı Zabtiye Nezareti Maruzatı (Y.PRK.ZB.). 12/6.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Maarif Nezareti Mektubi Kalemi (MF.MKT.). 17/26;17/26;963/80; 558/18.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH.MKT.). 1920/1; 1949/44.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Zabtiye Nezareti Evrakı (ZB.). 370/110; 593/133.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Yıldız Perakende Evrakı Meşihat Dairesi Maruzatı (Y.PRK.MŞ.). 6/52.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Yıldız Perakende Evrakı Başkitabet Dairesi Maruzatı (Y.PRK.BŞK.). 30/19.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Rumeli Müfettişliği Edirne Evrakı (TFR.IU.ED.). 2/124.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi (COA). Hariciye Nezareti Tercüme Odası Evrakı(HR.TO.).190/112.Dalkıran, Sayın. “Rafizilerle İlgili Ebussuûd Efendi’ye Nispet Edilen Risâleye Tahlilî Bir Bakış”. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 11/25 (2004): 161-179.Kankal, Recep. “Çikolata Paketindeki Şüphe”. Yedi Kıta Dergisi 117 (Mayıs 2018). 41-43.Mustafa Armağan. “Peygamberimiz’e hakaret krizini Abdülhamid nasıl çözerdi?”.Erişim: 05.11.2018. http://www.mustafaarmagan.com.tr/genel/peygamberimize-hakaret-krizini-abdulhamid-nasil-cozerdi/ Öz, Mustafa. “Rafiziler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 34.396-397. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.Türk Dil Kurumu. “kutsal”. Erişim: 11 Şubat 2019. http: //www. tdk.gov. tr/index. php?option =com_gts& kelime=KUTSALŞakiroğlu, Mahmut H. “İlahi Komedya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22. 68-70. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Muhammet Okudan
0000-0002-3400-1410
Türkiye
Publication Date
October 31, 2019
Submission Date
June 11, 2019
Acceptance Date
October 30, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 2019 Number: 38
Cited By
Dini Değerlere Hakaret Suçunun Türk Ceza Hukuku, İslam Hukuku(Hanefi) ve Osmanlı Uygulaması Açısından İncelenmesi
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
https://doi.org/10.58733/imhfd.1738388