Research Article

II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları

Volume: 2020 Number: 41 May 15, 2020
TR EN

II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları

Abstract

Osmanlı Devleti’nde, kuruluş yıllarından itibaren ilmî ve kültürel kurumların, varlığına özen gösterilmiştir. Bu kurumlar fizikî şartları, mimarî özellikleri ve sosyal donatılarıyla temsil ettiği amaca uygun şekilde inşâ edilmiştir. İlmî ve kültürel müesseselerin ilk sırasında yer alan medreseler yapılırken de benzer düşüncelerle hareket edilmiştir. Bir taraftan medreselerin fizikî şartları hazır hale getirilmiş; diğer taraftan eğitim-öğretim faaliyetinin içerisinde bulunacak kişilerin bütün ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik alt yapı hazırlanmıştır. Söz konusu ihtiyaçların hemen tamamı vakıflar vasıtasıyla giderilmiştir. Vakıflar, eğitim-öğretimin yanı sıra talebenin iâşe/yeme-içme, ibâte/barınma ve maddî desteklerini/burslarını temin etmiştir. Bu süreçte talebenin iâşe ihtiyacı genellikle, medreselerin civarında yapımı gerçekleştirilen imâretler tarafından karşılanmıştır. Ancak XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren vakıf gelirleri azalmış, iâşe ihtiyaçlarının karşılanmasında kısıtlamaya gidilmiştir. Dolayısıyla her geçen gün medrese talebesinin, imâretlerden faydalanma olanağı sıkıntılı hale gelmiştir. Bütün bunlara rağmen, İstanbul ölçeğinde düşündüğümüzde, ikisi hariç diğer imâretlerin kapatıldığı II. Meşrûtiyet’in (1908) hemen sonrasına kadar talebenin iâşe ihtiyacı, büyük oranda imâretlerden karşılanmıştır. Ancak Osmanlı’nın son dönemlerinde imâretlerin işleyişinde karşılaşılan problemler giderilemeyince ve imâretler kuruluş amaçlarının dışında fonksiyon icrâ etmeye başlayınca, bu kurumların kapatılması yoluna gidilmiştir. Gelinen bu nokta, medrese talebesinin iâşe olanaklarını da etkilemiştir. Dolayısıyla bu makalede, medrese talebesi için geleneksel iâşe olanaklarının değişime uğradığı II. Meşrûtiyet sonrası esas alınarak, ne tür bir uygulamaya yer verildiği, yaşanan değişimin talebeye nasıl yansıdığı incelenecektir. Makale hazırlanırken öncelikle arşiv belgelerine, dönemin kroniklerine ve çalışmaya katkı sağlayacak diğer kaynaklara başvurulacaktır.

Keywords

References

  1. KAYNAKÇA ABDÜLAZİZ BEY. Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri. haz. Kazım Arısan, Duygu Arısan,3. Bs. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2002.ALBAYRAK, Sadık. Son Devir Osmanlı Uleması –İlmiye Ricalinin Teracim-i Ahvali-. 5 Cilt. İstanbul: Zafer Matbaası, 1981.ÇOBANOĞLU, Ahmet Vefa. “Külliye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26: 542-544. Ankara: TDV Yayınları, 2002.“Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesine Mahsus Talimâtnâme”. Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi. 24-35. İstanbul: Matbaa-i Ahmed Kâmil, 1330–1333.“Dersaâdet Medârisinin Sûret-i İdaresi İle Talebe-i Ulûma Verilecek Muhassasât Hakkında Kanun Layihası”. Sırât-ı Müstakîm 7/176 (27 Muharrem 1330): 318-319.“Dersaâdet’te Bulunan İmârâttan İkisinden Mâadâsının Lağvı İle Muhassasâtının Talebe-i Ulûma Tahsîsi Hakkındaki Kanun Lâyihası”. Meclis-i Âyan Zabıt Ceridesi. Devre: 1. İçtima Senesi: 3. İçtima: 52 (4 Nisan 1327/1911), 2: 362-365.“Dersaâdet’teki İmâretlerin Lağvıyla Muhassasâtının Talebe-i Ulûma Tahsisi Hakkında Kanun”. Düstur. 2/3: 353-354. Dersaâdet: Matbaa-i Osmâniye, 1330.DOĞRU, Cem. Birinci Dünya Savaşı Döneminde Ekonomide Bir Kurumsallaşma Çabası: İaşe Nezareti. Erişim: 02 Ağustos 2019. http://euniversite.nku.edu.tr/kullanicidosyalari/413/files/Sbm_04_2009.pdfEMECEN, Feridun. “Fodula”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13: 167-170. İstanbul: TDV Yayınları, 1996. “Islâh-ı Medâris Nizamnâmesi”. Düstur. 2/6: 1325-1330. Dersaâdet: Matbaa-i Âmire, 1334.“Islâh-ı Medâris Nizamnâmesi’nin Esbâb-ı Mûcibe Lâyihası”. Dârü’l-hilâfeti’l-aliyye Medresesi. 3-8. İstanbul: Matbaa-i Ahmed Kâmil, 1330–1333.“İmâretler”. Volkan 1/31 (19 Kanunusani 1324): 2-3.İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi (MA). Ders Vekâleti Defterleri (DVD). 2194.İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi (MA). Meclis-i Mesâlih-i Talebeye Mahsus Müsvedde Varakaları (MMTMMV). 2064. 2069. 2070. 2072. 2073. 2074. 2077. 2080. 2081. 2082. 2086. 2087. 2088. 2089. 2091. 2092. 2093. 2094. 2096. 2099. 2101.İstanbul Müftülüğü Meşîhat Arşivi (MA). Meclis-i Mesâlih-i Talebeye Mahsus Müzekkere Defteri (MMTMMD). 2203.KAHRAMAN, Seyit Ali. Evkâf-ı Hümâyûn Nezâreti. 1. Bs. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2006.KAZICI, Ziya. “Osmanlı Devleti’nde İmâret”. Osmanlı. Ed. Güler Eren. 5: 44-48. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.“Medâris-i İlmiye Hakkında Kanun”. Düstur. 2/9: 598-600. İstanbul: Evkâf Matbaası, 1928.MÜFTÎZÂDE. “İstanbul Medreseleri: İâşe I”. Sebilürreşad 21/544-545 (12 Temmuz 1339): 189-191.MÜFTÎZÂDE. “İstanbul Medreseleri: İâşe II”. Sebilürreşad 21/546 (19 Temmuz 1339): 210-212.ÖZTÜRK, Nazif. “İmâretler, Geleneksel Yardımlar, Öğrenci Bursları”. Türkiye Aile Yıllığı. 265-274. Ankara: Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu, 1991.PAKALIN, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü. 3 Cilt. İstanbul: MEB Yayınları, 2004.SINGER, Amy. “İmârethâneler”. Türkler. Ed. Hasan Celal Güzel v.dğr. Trc. Alim Yılmaz. 10: 483-490. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.ŞEMSEDDİN SAMİ. Kâmûs-ı Türkî. Nşr. Ahmed Cevdet. 2 Cilt. Dersaâdet: İkdam Matbaası, 1317.“Talebe-i Ulûm Muhassasâtına Dair Nizamnâme”. Düstur. 2/3: 1-3. Dersaâdet: Matbaa-i Osmâniye, 1330.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Publication Date

May 15, 2020

Submission Date

September 26, 2019

Acceptance Date

April 17, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 2020 Number: 41

APA
Ayar, T. (2020). II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları. Bilimname, 2020(41), 131-158. https://doi.org/10.28949/bilimname.624984
AMA
1.Ayar T. II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları. Bilimname. 2020;2020(41):131-158. doi:10.28949/bilimname.624984
Chicago
Ayar, Talip. 2020. “II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları”. Bilimname 2020 (41): 131-58. https://doi.org/10.28949/bilimname.624984.
EndNote
Ayar T (May 1, 2020) II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları. Bilimname 2020 41 131–158.
IEEE
[1]T. Ayar, “II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları”, Bilimname, vol. 2020, no. 41, pp. 131–158, May 2020, doi: 10.28949/bilimname.624984.
ISNAD
Ayar, Talip. “II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları”. Bilimname 2020/41 (May 1, 2020): 131-158. https://doi.org/10.28949/bilimname.624984.
JAMA
1.Ayar T. II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları. Bilimname. 2020;2020:131–158.
MLA
Ayar, Talip. “II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları”. Bilimname, vol. 2020, no. 41, May 2020, pp. 131-58, doi:10.28949/bilimname.624984.
Vancouver
1.Talip Ayar. II. Meşrûtiyet Sonrası İstanbul Medreselerinde Talebeye Sunulan İâşe Olanakları. Bilimname. 2020 May 1;2020(41):131-58. doi:10.28949/bilimname.624984