Year 2018, Volume 2018 , Issue 35, Pages 397 - 432 2018-04-30

Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi

Sıddık Baysal [1]


Vakıa olarak muayyen bir tarih içindeki muhataplarına ilahi maksat ve manaları iletmek üzere gönderilmiş bir kitap olan Kur’an’ın, ilk muhataplarının yeteneklerini ve birikimlerini dikkate alması olgusal bir gerekliliktir. Çünkü kelam, belagat ve fesahatin zirvesinde inşa edilse dahi muhatabının zihinde mütekellimin kastettiği manaya tekabül etmediği müddetçe taraflar arasında iletişimi sağlayabilecek nitelik ve yeterliliğe sahip olamaz. Kur’an söz konusu olduğunda bu, mütekelliminin Zȃt-ı ilahi olması dolayısıyla hitabın ve muhatabın tabiatlarının farklılığından kaynaklanan ontolojik ve epistemolojik bir sorundur. Dolayısıyla son derece sofistike bir sorundur. Ancak Allah’ın apaçık beyanı olmak vasfıyla Kur’an, okunmak, anlaşılmak ve yaşanmak üzere indirildiği muhakkaktır. Bu amacı gerçekleştirebilmek için muhatabının iletişim araçlarını, dilini ve özgün ifade biçimlerini kullanmış; içerdiği manaları ve maksatları böylelikle muhatabının zihnine yaklaştırmış, onun sözcüklerini, onun kavramlarını ve ıstılahlarını kullanarak kendisi ile muhatap arasında bir muvazaa tesis etmiştir. Esasen onun apaçık Arapça bir beyan olmasının hikmeti budur. Üslȗbu’l-Kur’an, bu ilahi hikmetin tecellilerinden biridir. İşte bu hikmet nedeniyle tefsir ilmi, Kur’an lafızları ve ibarelerinin anlamları ve delaletlerini tespit etmek için üslȗbu’l-Kur’an’a, anlama, açıklama ve anlamlandırma (tefsir ve te’vil) faaliyetlerinde müracaat etmek durumundadır. Zira ilahi bir söz olması itibarıyla Kur’an’ın hangi sözdiziminde, hangi üslȗpta, hangi zihinsel/mantıki bağıntıda ve tarihsel bağlamda hangi manaya delalet ettiğini belirleyebilmek için üslȗbu’l-Kur’an’ı bilmek gerekmektedir. Bu gerekliliğin bir neticesi olarak bu makale, ilahi murada delalet kaydıyla üslȗbu’l-Kur’an meselesini ele almaktadır. 

Tefsir, üslȗbu’l-Kur’an, mecȃz, tekrar, umȗmȋlik
  • Abdurrahman, Aişe. Beyânî Tefsir. Çev. Ertuğrul Özalp-Ömer Aydın. İstanbul: İşaret yayınları, 2015.
  • Albayrak, Halis. Tefsir Usulü. İstanbul: Şule yayınları, 1998.
  • Azzâvî, Semîr İbrahim. et-Tefkîru’s-simyâî. Amman: Dâru kunûzi’l-ma‘rife, 2015.
  • Baysal, Sıddık. Ebu’l-Berekât en-Nesefî’nin Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl Adlı Eserinde Tefsir-Te’vîl İlişkisi. Ankara: Bilge yayınları, 2016.
  • Bilgin, Muhittin. Anlamdan Anlatıma Türkçemiz. Ankara: Kültür Bakanlığı yayınları, ty.
  • Birışık, Abdülhamit. “Ulûmu’l-Kur’ân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42:132-135. (Ankara TDV yayınları, 2012).
  • Bulut, Ali. “Kur’ân-ı Kerim’de İtnâb Üslûbu.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3:11, (2010): 183-205.
  • Câbirî, M. Ȃbid. Kur’an’a Giriş. Çev. Muhammed Coşkun. İstanbul: Mana yayınları, 2011.
  • Cȃhız, Ebu Osman Amr b. Bahr. el-Beyȃn ve’t-tebyȋn. Neş. Abdusselam Muhammed Harun. Kahire: Mektebetu’l-hancȋ, 1998.
  • Cerrahoğlu, İsmail. Tefsir Usulü. Ankara: TDV yayınları, 1991.
  • Cürcȃnȋ, Abdulkȃhir. Delȃilu’l-i‘cȃz. Neş. Ebu Fihr Mahmud Muhammed. Cidde: Dâru’l-medenî, 1992.
  • Ebȗ Hayyȃn, Muhammed b. Yusuf. Bahru’l-muhȋt. Neş. Adil Ahmed Abdulmevcud. Beyrut: Dȃru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1993.
  • Ebu Zeyd, Nasr Hamid. İlahi Hitabın Tabiatı. Çev. Mehmet Emin Maşalı. Ankara: Kitabiyat yayınları, 2006.
  • Ebu Zeyd Nasr Hamid. Yorum Meselesi. Çev. Muhammed Coşkun-Numan Konaklı. İstanbul: Mana yayınları, 2016.
  • Elmalılı, M. H. Yazır. Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Çelik-Şura yayınları, ty.
  • Eren, Cüneyt ve Uzunoğlu, M. Vecih. Belagat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Rağbet yayınları, 2014.
  • Güven, Şahin. “Kur’an Dilinin Özellikleri.” Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1:14 (2012): 7-20.
  • Hacımüftüoğlu, Nasrullah. “Beyan.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 6:22-23. Ankara: TDV yayınları, 1992.
  • Isfahânî, Rȃgıb. Müfredât fȋ garȋbi’l-kur’an. İstanbul: Kahraman yayınları, 1986.
  • İbn Âşûr, Tahir. et-Tahrîru ve’t-tenvȋr. Tunus: Dâru’t-tûnisi, 1984.
  • İbn Cüzey, Ebu Kasım M. b. Ahmed. et-Teshȋl li ulȗmi’t-tenzȋl. Neş. M. Salim Haşim. Beyrut: Dȃru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1995.
  • İbn Ebȋ Hȃtim, Abdurrahman b. İdris er-Rȃzȋ. Tefsȋru’l-kur’ani’l-azȋm. Neş. Esad Muhammed Tayyib. Mekke: Mektebetu Nizar Mustafa el-Bȃz, 1997.
  • İbn Kayyım el-Cevziyye. Bedȃi‘u’t-tefsȋr. Riyad: Dȃru İbnu’l-Cevzȋ, 1427.
  • İbn Manzur. Lisânu’l-arab. Kahire: Daru’l-meârif, ty.
  • İbrahim, M. Zakyi. “Kur’an’da Yeminler: B.tu’ş-Şati’nin Edebi Katkısı.” Çev. Burhan Sümertaş. International Journal of Social Science, 6:3 (2013): 947-970.
  • Kadı Beydȃvȋ, Ebu’l-Hayr. Envȃru’t-tenzȋl. Beyrut: Dȃru ihyȃi’t-turȃsi’l-arabi, ty.
  • Karagöz, Mustafa. Dilbilimsel Tefsir ve Kur’an’ı Anlamaya Katkısı. Ankara: Ankara Okulu yayınları, 2010.
  • Kâsımî, Cemaleddin. Tefsir İlminin Meseleleri. Çev. Sezai Özel. İstanbul: İz yayınları, 1990.
  • Kirmânî, Mahmud b. Hamza. Esraru’t-tekrar fi’l-kur’an. Neş. Abdulkadir Ahmed Ata. Dâru’l-fadîle, ty.
  • Kutub, Seyyid. Fȋ zılȃli’l-kur’an. Çev. Salih Uçan-Vahdettin İnce. İstanbul: Dünya yayınları, 1991.
  • Kutub, Seyyid. Kur’an’da Edebî Tasvir. Çev. Süleyman Ateş. İstanbul: Hilal yayınları, ty.
  • Mahbȗb, Hafız Muhammed. Kenzu’l-müteşȃbihȃt. Haydarabad: Matbaa-i şemli’l-islam -matbaa-i faydi’l-kerim, 1342 h.
  • Meydȃnȋ, Abdurrahman Hasan Habenneke. el-Belȃgatu’l-arabiyye ususuha ve ulȗmuha ve funȗnuhȃ. Şam: Dȃru’l-kalem, 1996.
  • Muhammed, Mahcub el-Hasen. “Kur’an-ı Kerim’de İltifat Sanatı: Faydaları ve Amaçları.” Çev. Mustafa Şentürk. Şırnak ÜİFD, 4:7 (2013): 169-180.
  • Müslim, Mustafa. Mebâhis fî i‘câzi’l-kur’an. Riyad: Dâru’l-muslim, 1996.
  • Nesefî, Ebu’l-Berekȃt. Medâriku’t-tenzîl ve hakȃiku’t-te’vȋl. Neş. Yusuf Ali Bedȋvȋ. Beyrut: Dȃru’l-kelimi’t-tayyib, 1998.
  • Önal, Mehmet. “Edebî Dil ve Üslup.” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 36, (Erzurum: 2008): 23-47.
  • Önkal, Ahmet. “Ahnes b. Şerîk.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 2: 174-175. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı yayınları 1989.
  • Özsoy, Ömer. Kur’an ve Tarihsellik Yazıları. Ankara: Otto yayınları, 2015.
  • Öztürk, Mustafa. Kur’an Kıssalarının Mahiyeti. İstanbul: Kuramer, 2016.
  • Paçacı, Mehmet. Kur’an ve Ben Ne Kadar Tarihseliz?. Ankara: Ankara Okulu yayınları, 2002.
  • Paret, Rudi. Kur’an Üzerine Makaleler. Çev. Ömer Özsoy. Ankara: Bilgi Vakfı yayınları, 1995.
  • Pezdevî, Fahrulislam Ali. Kenzu’l-vusûl ila ma‘rifeti’l-usûl. Karaçi: Kütüphane-i mir Muhammed, ty.
  • Rȃzȋ, Fahreddin. Mefȃtihu’l-gayb. Beyrut: Dȃru’l-fikr, 1981. Ebu Bekir Râzî, Muhammed. Tefsîru garîbi’l-kur’ani’l-azîm. Ankara: TDV yayınları, 1997.
  • Soysaldı, Mehmet. “Kur’an-ı Kerim’de Müşakele Sanatı.” İslami Araştırmalar Dergisi 28:1 (2017): 1-11.
  • Suyûtî, Celaleddin. el-Itkân fî ulûmi’l-kur’an. Beyrut: Dâru İbn Kesir, 1996.
  • Tehânevî, M. Ali. Keşşâfu ıstılȃhȃtı’l-funȗn ve’l-ulȗm. Beyrut: Mektebetu Lübnan, 1996.
  • Watt, W. Montgomery. Hz. Muhammed’in Mekke’si. Çev. M. Akif İnan. Ankara: Bilgi Vakfı yayınları, 1998.
  • Yıldırım, Mustafa. “Kur’an Sanatı ve Estetiği Üzerine.” İstem, 8:16 (2010): 161-179.
  • Yüksel, Muhammed Bahaeddin. “Kur’ân’da “قَبْل” ve “بَعْد” Kelimelerinin Kullanımı ve Mânâya Etkisi.” Bilimname 2: 34 (2017): 365-412.
  • Yüksel, Muhammed Bahaeddin Yüksel. Kur’an’ı Farklı Anlama ve Nedenleri. Ankara: Ankara Okulu yayınları, 2017.
  • Zemahşerî, Ebu Kȃsım M. b. Ömer. el-Keşşâf an hakȃiki ğavȃmidi’t-tenzȋl ve uyȗni’l-ekȃvȋl fȋ vucȗh’t-te’vȋl. Neş. Adil Ahmed Abdulmevcud. Riyad: Mektebetu’l-abȋkȃn, 1998.
  • Zerkânî, M. Abdulazim. Menâhilu’l-irfân fî ulûmi’l-kur’ân. Neş. Fevvâz Ahmed Remzelî. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-arabi, 1995.
  • Zerkeşî, Bedreddin. el-Burhân fî ulûmi’l-kurân. Neş. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. Kahire: Daru’t-turâs, ty.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-3212-5559
Author: Sıddık Baysal (Primary Author)
Institution: NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : April 30, 2018

Bibtex @research article { bilimname393280, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {}, publisher = {Erciyes University}, year = {2018}, volume = {2018}, pages = {397 - 432}, doi = {10.28949/bilimname.393280}, title = {Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi}, key = {cite}, author = {Baysal, Sıddık} }
APA Baysal, S . (2018). Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi. Bilimname , 2018 (35) , 397-432 . DOI: 10.28949/bilimname.393280
MLA Baysal, S . "Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi". Bilimname 2018 (2018 ): 397-432 <https://dergipark.org.tr/en/pub/bilimname/issue/34995/393280>
Chicago Baysal, S . "Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi". Bilimname 2018 (2018 ): 397-432
RIS TY - JOUR T1 - Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi AU - Sıddık Baysal Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28949/bilimname.393280 DO - 10.28949/bilimname.393280 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 397 EP - 432 VL - 2018 IS - 35 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.393280 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.393280 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bilimname Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi %A Sıddık Baysal %T Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi %D 2018 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2018 %N 35 %R doi: 10.28949/bilimname.393280 %U 10.28949/bilimname.393280
ISNAD Baysal, Sıddık . "Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi". Bilimname 2018 / 35 (April 2018): 397-432 . https://doi.org/10.28949/bilimname.393280
AMA Baysal S . Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi. Bilimname. 2018; 2018(35): 397-432.
Vancouver Baysal S . Üslûbu'l-Kur'ân ve Tefsir İlmi. Bilimname. 2018; 2018(35): 432-397.