Year 2018, Volume 2018 , Issue 35, Pages 535 - 570 2018-04-30

İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi

Sibel KAYA [1]


İslam düşüncesinde varlık imkânla ilişkisi bakımından üç biçimde değerlendirilmiştir. İlki, zâtında imkân bulundurmayan varlık: Tanrı'dır. İkincisi, zâtında imkânı bilkuvve olan ve zorunlu olmayan varlıktır. Bu varlık var olmak zorunda değildir. Var olmaya da yok olmaya da eşit mesafededir. Bu iki yaklaşım hem İslam felsefesi hem de kelâmda ittifakla kabul edilmiştir. Üçüncü yaklaşımda ise imkân, varlıktan önce olmayıp, aksine zâtta imkânı bilfiil varlığıyla birlikte bulunur ve başkasıyla zorunlu zâtıyla mümkün varlık şeklinde ifade edilir. İslam filozofları ay üstü âlem, akıllar ve diğer ezeli yaratıkları bu şekilde başkasıyla zorunlu kategorisinde değerlendirir. Bilfiil var olan varlığı bir şekilde zorunlulukla ilişkilendiren filozoflar karşısında kelâmcılar ise imkân vasfının zorunluluk ile bir arada kullanılmaması gerektiğini ileri sürerler. Biz bu çalışmamızda filozofların ortaya koyduğu biçimde başkasıyla zorunlu mümkün varlık terimini ve kelâmcıların buna yönelik itirazlarını araştırdık. Buradan yola çıkarak, her iki disiplinin mümkün varlığa dair farklı yaklaşımlarının, onların alem tasavvurları üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlıyoruz. Araştırmamızı klasik felsefi ve kelâmî literatürün öne çıkan örnek metinlerini inceleyip analiz ederek yürüteceğiz. 

Mümkün, Başkasıyla Zorunlu, Âlem, Tanrı, Felsefe
  • ACAR, Rahim, “Yaratma, İbn Sînâ ve St. Thomas'ın Görüşlerinin Karşılaştırılması”, Dîvân İlmî Araştırmalar Dergisi, 15:2 (2003), sa. 205-213.
  • AKDAĞ, Özcan, “Ortaçağ'da 'Fail' Kavramı ve Tanrı”. Bilimname Düşünce Platformu 29, sy. 2 (Kasım 2015): 231-243.
  • ALPER, Hülya, “Tanrı En İyiyi Yaratmak Zorunda Mıdır?”, Kelâm Araştırmaları Dergisi, 11:1 (2013), ss. 17-36.
  • ALPER, Ömer Mahir, "Şehristânî'nin İbn Sînâ Eleştirisi: İbn Sînâ'nın Varlık Tasnifinde Çelişki Nerede?". Uluslararası İbn Sînâ Sempozyumu Bildirileri (İstanbul 22-24 Mayıs 2008) ed. Mehmet Mazak, Nevzat Özkaya, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 2008, sa. 145-172.
  • ALPER, Ömer Mahir, “Şehristânî'nin İbn Sînâ Eleştirisi: İbn Sînâ'nın Varlık Tasnifinde Çelişki Nerede?”, Uluslararası İbn Sînâ Sempozyumu bildiriler kitabı içinde, ed. Mehmet Mazak, Nevzât Özkaya, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, sa. 257-274, 2008.
  • ALTINTAŞ, Hayrani, İbn Sînâ Metafiziği, Ankara: Kültür Bakanlığı Yay., 2002.
  • ARİSTO, Organon III, trc., Hamdi Ragıp Atademir, M.E.B. Yay., Ankara 1963.
  • ÂSIM Efendi, Mütercim Kâmûsu'l-Muhît Tercümesi, trc., Eyyüp Tanrıverdi, Ed. Mustafa Koç, İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay. 2014, C. 6.
  • ATAY, Hüseyin, Fârâbî ve İbn Sînâ'ya Göre Yaratma, Ankara: Ankara Üniversitesi Yay., 1974.
  • ATAY, Hüseyin, İbn Sînâ'da Varlık Nazariyesi, Ankara: Gelişim Matbaası, 1983.
  • BELO, Catarina, ,Chance and Determinism in Avicenna and Averroes, Boston: Brill, 2007.
  • BOZKURT, Ömer, “Gazzâlî ve İbn Rüsd’de İmkân, İmkânsızlık ve Zorunluluk”, Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2009.
  • COŞAR, Hakan, “Nihâyetü'l-İkdâm'a Göre Şehristânî'nin Felsefi Görüşleri”, Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, 2003.
  • CÜRCÂNÎ, Seyyid Şerif, Şerhu'l-Mevâkıf, trc., Ömer Türker, İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay., 2015, c. 1-3.
  • ÇELEBİ, İlyas, İslam İnanç Sisteminde Akılcılık ve Kadı Abdulcebbar, İstanbul: Rağbet Yay., 2002.
  • DÜZGÜN, Şaban Ali, Nesefî ve İslâm Filozoflarına Göre Allah-Alem İlişkisi, Ankara, Akçağ Yay., 1998.
  • el-FÂRÂBÎ, Ebû Nasr, Kitab fi'l-Mantık: el-İbare, Tahk. Muhammed Selim Salim, Kahire: Merkezu Tahküki't-Türas, 1976.
  • el-FÂRÂBÎ, Ebû Nasr, Mebâdi'ul-Mevcûdât, trc. Mehmet Aydın vdğ. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yay., 1980.
  • el-MÂTÜRÎDÎ, Ebû Mansûr, Kitâbü't-Tevhid, thk. Bekir Topaloğlu, Muhammed Aruçi, (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi -İSAM, 2003), s. 114.
  • en-NESEFÎ, Ebu'l-Berekât, el-İtimâd fi'l-İtikâd,Tah. Abdullah Muhammed, Kahire: Mektebetü'l- Ezheriyyetü'l-Türas, 2014.
  • ERDEM, Engin, Varlıktan Tanrı'ya İbn Sînâ'nın Metafizik Delili, İstanbul: Endülüs Yay.2016.
  • FARREL, Robert, “Metaphysical Necessity Is Not Logical Necessity”, Philosophical Studies, sayı 39, Boston: 1981, sa. 142-153.
  • GAZZÂLÎ, el-İktisad fi'l-İtikad, Beyrut: Dârü'l- Kütübi'l- İlmiyye, 1988.
  • GAZZÂLÎ, Mişkat'ül-Envar (Nurlar Feneri), trc., Süleyman Ateş, İstanbul: Bedir Yay., 1966.
  • GAZZÂLÎ, Tehâfüt el-Felâsife, trc., Bekir Karlığa, İstanbul: Çağrı Yay. 1981.
  • GRİFFEL, Frank, Gazzâlî'nin Felsefi Kelâmı, trc., İbrahim Halil Üçer, Muhammed Fatih Kılıç, İstanbul: Klasik Yay. 2012.
  • HAKLI, Şaban, “Fârâbî ve İbn Sînâ'da Modal Mantığın Bazı Temel Kavramlarının Mantıksal Ve Ontolojik İçeriği”. Felsefe Dünyası 39, sy.1 (2004), sa. 111-132.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-1302-1655
Author: Sibel KAYA
Country: Turkey


Dates

Publication Date : April 30, 2018

Bibtex @research article { bilimname397045, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {}, publisher = {Erciyes University}, year = {2018}, volume = {2018}, pages = {535 - 570}, doi = {10.28949/bilimname.397045}, title = {İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi}, key = {cite}, author = {KAYA, Sibel} }
APA KAYA, S . (2018). İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi. Bilimname , 2018 (35) , 535-570 . DOI: 10.28949/bilimname.397045
MLA KAYA, S . "İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi". Bilimname 2018 (2018 ): 535-570 <https://dergipark.org.tr/en/pub/bilimname/issue/34995/397045>
Chicago KAYA, S . "İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi". Bilimname 2018 (2018 ): 535-570
RIS TY - JOUR T1 - İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi AU - Sibel KAYA Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28949/bilimname.397045 DO - 10.28949/bilimname.397045 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 535 EP - 570 VL - 2018 IS - 35 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.397045 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.397045 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bilimname İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi %A Sibel KAYA %T İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi %D 2018 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2018 %N 35 %R doi: 10.28949/bilimname.397045 %U 10.28949/bilimname.397045
ISNAD KAYA, Sibel . "İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi". Bilimname 2018 / 35 (April 2018): 535-570 . https://doi.org/10.28949/bilimname.397045
AMA KAYA S . İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi. Bilimname. 2018; 2018(35): 535-570.
Vancouver KAYA S . İslam Felsefesi ve Kelâm Açısından Başkasıyla Zorunlu Mümkün Varlık Terimi. Bilimname. 2018; 2018(35): 570-535.