Soya Fasulyesinin (Glycine max L.) Çok Fonksiyonlu Rolü: Besin Değeri, Endüstriyel Potansiyeli ve Gelecek Projeksiyonları

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 127 - 135, 30.12.2025

Duygu Uskutoğlu

https://doi.org/10.59128/bojans.1785769

Öz

Soya fasulyesi (Glycine max L.), insanlık tarihi boyunca Doğu Asya mutfağının temelini oluşturmuş, ancak son yüzyılda küresel bir tarım ürünü ve ekonomik güç haline gelmiştir. Hem doğrudan insan tüketimi için hem de hayvancılık sektörünün temel protein kaynağı olarak stratejik bir öneme sahiptir. Dünya genelinde artan nüfus, değişen beslenme alışkanlıkları ve hayvansal protein talebi, soyanın önemini daha da pekiştirmektedir. Soyanın yüksek biyolojik değere sahip protein ve yağ içeriği ile bitkinin tüm esansiyel amino asitleri içermesi, onu hem insan beslenmesinde hem de hayvan yemi endüstrisinde vazgeçilmez bir protein kaynağı yapmaktadır. Gıdadan (tofu, soya sütü) endüstriyel ürünlere (biyodizel, biyoplastik) uzanan kullanım çeşitliliği, soyanın çok yönlü ekonomik değerini de ortaya koymaktadır. Bu derleme, dünya genelinde tarımı yapılan en önemli bitkilerden biri olan soya fasulyesinin çok yönlü önemini, geniş kullanım alanlarını ve gıda sistemlerinin geleceğindeki potansiyelini incelemektedir. Artan nüfus ve iklim değişikliğinin getirdiği zorluklar karşısında, soyanın rolünü sürdürülebilir kılmak için genetik mühendisliği, akıllı tarım ve agroekolojik yöntemler gibi yenilikçi yaklaşımlar, soyanın hem ekonomik potansiyelini maksimize etmeye hem de çevresel ayak izini azaltmaya yardımcı olacaktır. Bu yaklaşımlar, soyanın gelecekte de gıda güvenliğimiz için temel bir kaynak olmasına olanak sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

(Glycine max L.) , Soya , Besin Güvenliği , Sürdürülebilir biyoekonomi , Agroekolojik Yenilikler

The Multifunctional Role of Soybean (Glycine max L.): Its Nutritional Value, Industrial Potential, and Future Projections

Öz

Soybean (Glycine max L.) has been a cornerstone of East Asian cuisine throughout human history, but in the last century, it has become a global agricultural commodity and economic powerhouse. It holds strategic importance as both a direct food source for human consumption and a key protein source for the livestock sector. The rising global population, changing dietary habits, and increasing demand for animal protein further underscore the importance of soybeans. The plant's high-quality protein and oil content, along with its full complement of essential amino acids, make it an indispensable protein source in both human nutrition and the animal feed industry. The versatility of its uses, ranging from food products (tofu, soy milk) to industrial applications (biodiesel, bioplastics), highlights its multifaceted economic value. This review examines the broad applications, importance, and future potential of the soybean, one of the most significant cultivated plants globally, within our food systems. In the face of challenges posed by population growth and climate change, innovative approaches such as genetic engineering, smart farming, and agroecological methods will help maximize the economic potential of soybeans while minimizing their environmental footprint. These approaches will ensure that soybeans remain a fundamental resource for our food security in the future.

Anahtar Kelimeler

Soybean (Glycine max L.) , Nutritional Security , Sustainable Bioeconomy , Agroecological Innovations

Kaynakça

• Ahmad, A., Hayat, I., Arif, S., Masud, T., Khalid, N., and Ahmed, A. (2014). Mechanisms involved in the therapeutic effects of soybean (Glycine max). International Journal of Food Properties, 17(6), 1332-1354.
• Anderson, E. J., Ali, M. L., Beavis, W. D., Chen, P., Clemente, T. E., Diers, B. W., ... and Tilmon, K. J. (2019). Soybean [Glycine max (L.) Merr.] breeding: history, improvement, production, and future opportunities. In Advances in plant breeding strategies: legumes: Volume 7 (pp. 431-516). Cham: Springer International Publishing.
• Arshad, M., Ali, N., and Ghafoor, A. (2006). Character correlation and path coefficient in soybean Glycine max (L.) Merrill. Pakistan Journal of Botany, 38(1), 121.
• Bastidas, A. M., Setiyono, T. D., Dobermann, A., Cassman, K. G., Elmore, R. W., Graef, G. L., and Specht, J. E. (2008). Soybean sowing date: The vegetative, reproductive, and agronomic impacts. Crop Science, 48(2), 727-740.
• Bau, H. M., Villaume, C., Nicolas, J. P., and Méjean, L. (1997). Effect of germination on chemical composition, biochemical constituents and antinutritional factors of soya bean (Glycine max) seeds. Journal of the Science of Food and Agriculture, 73(1), 1-9.
• Brar, G. S., & Carter Jr, T. E. (1993). Soybean: Glycine max (L) Merrill. Genetic improvement of vegetable crops, 427-463.
• Devi, K. N., Vyas, A. K., Singh, M. S., and Singh, N. G. (2011). Effect of bioregulators on growth, yield and chemical constituents of soybean (Glycine max). Journal of Agricultural Science, 3(4), 151.
• Hellal, F. A., and Abdelhamid, M. T. (2013). Nutrient management practices for enhancing soybean (Glycine max L.) production. Acta Biológica Colombiana, 18(2), 239-250.
• Hildebrand, D. F., Phillips, G. C., and Collins, G. B. (1986). Soybean [Glycine max (L.) Merr.]. In Crops I (pp. 283-308). Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg.
• Kim, E., Hwang, S., and Lee, I. (2017). SoyNet: a database of co-functional networks for soybean Glycine max. Nucleic acids research, 45(D1), D1082-D1089.
• Lee, G. A., Crawford, G. W., Liu, L., Sasaki, Y., and Chen, X. (2011). Archaeological soybean (Glycine max) in East Asia: does size matter?. PloS one, 6(11), e26720.
• Modgil, R., Tanwar, B., Goyal, A., and Kumar, V. (2020). Soybean (Glycine max). In Oilseeds: health attributes and food applications (pp. 1-46). Singapore: Springer Singapore.
• Nwokolo, E. (1996). Soybean (Glycine max (L.) Merr.). In Food and feed from legumes and oilseeds (pp. 90-102). Boston, MA: Springer US.
• Shahid, M. Q., Saleem, M. F., Khan, H. Z., and Anjum, S. A. (2009). Performance of soybean (Glycine max L.) under different phosphorus levels and inoculation. Pakistan Journal of Agricultural Sciences, 46(4), 237-241.
• Sharma, S., Kaur, M., Goyal, R., and Gill, B. S. (2014). Physical characteristics and nutritional composition of some new soybean (Glycine max (L.) Merrill) genotypes. Journal of food science and technology, 51(3), 551-557.
• Singh, R. J., Nelson, R. L., and Chung, G. (2006). Soybean (Glycine max (L.) Merr.). Genetic resources, chromosome engineering, and crop improvement. Oilseed crops, 4, 13-50.
• Sobko, O., Stahl, A., Hahn, V., Zikeli, S., Claupein, W., and Gruber, S. (2020). Environmental effects on soybean (Glycine max (L.) Merr) production in central and South Germany. Agronomy, 10(12), 1847.
• Stupar, R. M., and Specht, J. E. (2013). Insights from the soybean (Glycine max and Glycine soja) genome: past, present, and future. Advances in agronomy, 118, 177-204.
• Thuzar, M. (2010). The Effects of Temperature Stress on the Quality and Yield of Soya Bean [(Glycine max L.) Merrill.].