Bütüncül ve Eklektik Terapi/Psikolojik Danışma Yaklaşımları

Abstract

Çalışmanın amacı geleneksel derleme yaklaşımıyla Bütüncül ve Eklektik Terapi/Psikolojik Danışma Yaklaşımları ile Eklektik Yardım Becerileri Modellerini açıklamaktır. Bu amaçla literatür, Google Scholar, SSCI ve EBSCO veri tabanlarında indekslenen makaleler ile elektronik ve basılı kitaplardan elde edilen bilgiler doğrultusunda gözden geçirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, literatürde “bütünleştirme” ve “eklektizm” kavramlarının birbirlerinin yerine kullanıldığı görülse de, bu iki kavramın birbirlerinden farklılıkları olduğu ortaya konulmuştur. Bütünleştirme yaklaşımı, farklı terapi kuramlarının sistematik biçimde bir araya getirilerek yeni ve bütüncül bir yapı oluşturulmasını ifade ederken; eklektizm, danışanın gereksinimlerine göre farklı terapilere ait tekniklerin seçilerek kullanılmasına dayanmaktadır. Bununla birlikte, literatürde eklektizm ile bütünleştirici yaklaşımlar arasındaki sınırların her zaman kesin biçimde ayrılmadığı, bu nedenle söz konusu yaklaşımların birbirinden tamamen bağımsız yapılardan ziyade, bir süreklilik üzerinde birbirine geçiş yapan yapılar olarak ele alınmasının daha uygun olduğu da vurgulanmaktadır. Literatürde, Bütüncül ve Eklektik Terapi/Psikolojik Danışma Yaklaşımlarının 4 temel başlık altında olduğu görülmüştür. Bunlar: Özümseyici (Asimilatif) Bütünleştirme Yaklaşımı, Ortak Faktörler Yaklaşımı, Kuramsal Bütünleştirme Yaklaşımı ve Teknik Eklektizm Yaklaşımıdır. Ayrıca, Eklektik Terapi/Psikolojik Danışma Yaklaşımını Temel Alan Yardım Becerileri Modelleri (Örn; Egan’ın Sistematik Eklektizm Modeli, Ivey’in Mikrobeceri Eğitim Modeli, Carkhuff’un Yardım Etme Becerileri Modeli) de bulunmaktadır. Çalışmada 1990’lardan bu yana danışmanlar/terapistler üzerine yapılan araştırmalarda en büyük eğilimin Bütünleştirici ve Eklektik Yaklaşım yönünde olduğu da görülmüştür.

Keywords

• Bütüncül ve Eklektik Psikolojik Danışma Yaklaşımı
• (Asimilatif) Bütünleştirme Yaklaşımı
• Ortak Faktörler Yaklaşımı
• Kuramsal Bütünleştirme Yaklaşımı
• Teknik Eklektizmi Yaklaşımı

Integrative and Eclectic Therapy/Psychological Counseling Approaches

Abstract

The aim of this review is to examine Integrative and Eclectic Therapy/Counseling approaches and Eclectic Helping Skills Models within the framework of a traditional review approach. For this purpose, the literature was reviewed using articles indexed in Google Scholar, SSCI, and EBSCO databases, as well as information obtained from electronic and printed books. The findings of the study revealed that although the concepts of “integration” and “eclecticism” are frequently used interchangeably in the literature, these two concepts differ from one another in important ways. The integrative approach refers to the systematic combination of different psychotherapy theories to create a new and integrative framework, whereas eclecticism is based on the selection and use of techniques derived from different therapies according to clients’ needs. However, it is also emphasized in the literature that the boundaries be tween eclecticism and integrative approaches are not always clearly distinguished, and therefore these approaches are more appropriately considered as structures that transition into one another along a continuum rather than as entirely separate and independent frameworks. The literature further demonstrated that Integrative and Eclectic Therapy/Counseling Approaches are generally categorized under four major perspectives: (1) Assimilative Integration Approach, (2) Common Factors Approach, (3) Theoretical Integration Approach, and (4) Technical Eclecticism Approach. In addition, there are Helping Skills Models grounded in the Eclectic Therapy/Counseling Approach, such as Egan’s Systematic Eclecticism Model, Ivey’s Microskills Training Model and Carkhuff’s Helping Skills Model. The review also indicated that, since the 1990s, the predominant tendency in studies conducted with counselors and psychotherapists has increasingly shifted toward Integrative and Eclectic Approaches.

Keywords

• Integrative and Eclectic Counseling Approach
• Assimilative Integration Approach
• Common Factors Approach
• Theoretical Integration Approach
• Technical Eclecticism Approach

References

1. Ay, T. & Akbağ, M. (2025). Employing an eclectic approach to reduce social anxiety: an adolescent case report. Research on Education and Psychology (REP), 9(1), 221-243. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4864231
2. Aziz, M. O. (2023). The effectiveness of integrative therapy (short-term psychodynamic and cognitive-behavioral therapy) in enhancing the ego strength and treating depression (case study) with follow-up. JSM Anxiety Depress, 4(1), 1026 (1-7).
3. Baysal, Ş. & Karaaziz, M. (2024). Depresif bozuklukta eklektik yaklaşım ile tedavi: olgu sunumu. Euroasia Journal of Social Sciences and Humanities, 11(38), 20-31 http://doi.org/10.5281/zenodo.12684183.
4. Behan, D. (2022). Do clients train therapists to become eclectic and use the common factors? A qualitative study listening to experienced psychotherapists. BMC Psychology,10 (183), 1-13.
5. Benito M. J. (2018) The fine line between integration or eclecticism and syncretism in new therapists. Dual Diagnosis Open Access, 3 (3: 8), 1-5.
6. Biel, H. M., Algner-Herzmann, D., Hennig, T., Liebherz, S., Moritz, S., Briken, P., Löwe, B., & Reininger, K. M. (2025). Cross-sectional correlations of specific techniques and common factors in psychodynamic–interpersonal and cognitive–behavioral therapy sessions. Journal of Psychotherapy Integration, 35(2), 122–138. https://doi.org/10.1037/int0000361
7. Bilican, I. & Soygüt, G. (2015). Türkiye’de eğitim sürecinde olan ve deneyimli psikoterapistlerin mesleki gelişim süreçleri. Türk Psikiyatri Dergisi 26(4), 249-60.
8. Brazier, D. D. (1996). The post-Rogerian therapy of Robert Carkhuff. (Occasional Paper). Amida Trust. http://www.academia. edu/3663201/The_PostRogerian_Therapy_of_Robert_Carkhuff.

9. Brew, L. & Kottler, J. A. (2008). Applied helping skills. California: Sage Publication. https://us.sagepub.com/sites/default/files/ upm-binaries/18616_chapter3.pdf
10. Carkhuff, R. R. (2011). Yardım etme sanatı (R. Karaca ve F. E. İkiz, Çev.). Ankara: Nobel Yayın. (Orijinal eserin yayın tarihi 1972).
11. Corey, G. (2008). Psikolojik danışma ve psikoterapi kuram ve uygulamaları (T. Ergene, Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık.
12. Cormier, S. & Hackney, H. (2014). Psikolojik danışma: stratejiler ve müdahaleler (S Doğan ve B. Yaka, Çev. Ed.). Ankara: Pegem.
13. Çanakçı Uğur, E., & Yüksel Şahin, F. (2025). Duygu odaklı terapi temelli grup müdahale programlarının doküman analizi yöntemi ile incelenmesi. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 8(16), 29-42. https://doi.org/10.56955/bpd.1591870.
14. Egan, G. (2011). Psikolojik danışma becerileri. İstanbul: Kaknüs Yayınları (Orijinal eserin yayın tarihi 1975).
15. Er yılmaz, A. (2017). Pozitif psikoterapiler. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 9(3), 346-362. https://doi.org/10.18863/pgy.288667.
16. Evans, K. R & Gilbert,M. C. (2011). terapide bütünleşmenin tarihçesi. Psikoterapi Enstitüsü. https://www.psikoterapi.com/ psikoterapide-butunlesmenin -tarihcesi/ adresinden edinilmiştir.
17. Farzin, M., Amiri Majd, M., ve Ghamari, M. (2024). Comparing the effectiveness of guided imagery and Lazarus multimodal therapy on covid-19 anxiety and life expectancy in people recovered from covid-19. Journal of Practice in Clinical Psychology, 12(1), 53-66. https://doi.org/10.32598/jpcp.12.1.917.1
18. Gladding, S. T. (2013). Psikolojik danışma, kapsamlı bir meslek (N. Voltan-Acar, Çev. Ed.). Ankara: Nobel Yayın.
19. Greben, D. H. (2004). Integrative dimensions of psychotherapy training. The Canadian Journal of Psychiatry, 49(4), 238–248.
20. Greenberg, L. S., & Tomescu, L. R. (2017). Supervision essentials for emotion-focused therapy. American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/15966-000.
21. Gerrrig, R. J. & Zimbardo, P. G. (2012). Psikoloji ve yaşam (G. Sart, Çev.). Ankara: Nobel.
22. Hackney, H. & Cormier, S. (2008). Psikolojik danışma ilke ve teknikleri: psikolojik yardım süreci el kitabı. (T. Ergene, & S.S. Aydemir, Çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık.
23. Hollanders, H. (2003). The eclectic and integrative approach. In R. Woolfe, W. Dryden, & S. Strawbridge (Eds.), Handbook of counselling psychology (pp. 277–298). Sage Publications.
24. Hollanders, H. & Mc Leod, J. (1999). Theoretical orientation and reported practice: a survey of eclecticism among counsellors in Britain. British Journal of Guidance & Counselling, 27(3), 405-414, https://doi.org/ 10.1080/03069889908256280.
25. Ivey, A. E., Ivey, M. B. & Simek-Downing, L. (1987). Counseling and psychotherapy. New Jersey:Allyn and Bacon.
26. Ivey, A. E., Normington, C. J., Miller, C. D., Morrill, W. H., & Haase, R. F. (1968). Microcounseling and attending behavior: An approach to prepracticum counselor training. Journal of Counseling Psychology, 15(5-2),1–12. https://doi.org/10.1037/h0026129.
27. Karataş, Z. & Yavuzer, Y. (2018). Psikolojik danışma ve psikoterapi kuramları. Ankara: Pegem.
28. Katmer, A. N., & Türk, F. (2021). Eklektik bir psikoterapi modeli: bilişsel analitik terapiye bir bakış. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 4(8), 63-87. https://izlik.org/JA34FM98PG
29. Keshavarz-Afshar,H., Nameni, E., Safarifard,R. & Kheirabadi, R. (2019). The effectiveness of Lazarus multimodal training on responsibility, emotion styles and psychological ıntegrity in self-harm students. International Journal of Behavioral Sciences, 13(2): 73-78.
30. Lazarus, A. A. (1989). The practice of multimodal therapy: systematic, comprehensive, and effective psychotherapy. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
31. Lazarus, A.A. (2002). Multimodal Therapy. Paper presented at the annual meeting of the American Psychological Association (110th, Chicago, IL, August 22-25, 2002). ERIC ID: ED 470 411. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED470411.pdf.
32. Lazarus, A. A. (2005a). Multimodal therapy. In J. C. Norcross & M. R. Goldfried (Eds.), Handbook of psychotherapy integration (2nd ed., pp. 105–120). Oxford University Press.
33. Lazarus, A. A. (2005b). The case of “Ben”: a flexible, holistic application of multimodal therapy. Pragmatic Case Studies in Psychotherapy, 1(1), 1-15. http://pcsp.libraries.rutgers.edu.
34. Lazarus, A. A. (2006). Brief but comprehensive psychotherapy: The multimodal way. Springer Publishing Company.
35. Lazarus, A. A. (2007). Multimodal therapy: a primer. https://www.zurinstitute. com/resources/ multimodal-therapy/.
36. Lazarus, A. A. (2013). Çok boyutlu terapi uygulaması (Ç.ev Ed: T. Özakkaş). İstanbul: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları, 102.
37. Liese, B. S., & Monley, C. M. (2023). Feasibility of multimodal group treatment for veterans with PTSD, depression, and high-risk drinking: A pilot study. Journal of Psychotherapy Integration, 33(4), 402–421. https://doi.org/10.1037/int0000309.
38. McLeod, J. & McLeod, J. (2015). Danışmanlık becerileri (Çev Ed. M. Şahin ve N. Sağlam). Ankara: Nobel.
39. Meier, S. T. & Davis, S. R. (2007). Psikolojik danışma, temel ögeler (S. Doğan, Çev. Ed.). Ankara: Pegem.
40. Mohammadi, M. & Akbari, B. (2015). Effectiveness of Lazarus multimodal therapy on self effıicacy in women with obsessive-compulsive disorder. Indian Journal of Fundamental and Applied Life Sciences, 5(S2), 1879-1884.
41. Murdock, N. L. (2012). Psikolojik danışma ve psikoterapi kuramları (F. Akkoyun, Çev. Ed.). Ankara: Nobel.
42. Nelson, P. (2007) An easy introduction to the Egan’s skilled helper solution focused counselling approach. https://highgatecounselling.org.uk/members/certificate/CT1W3%20Paper%202.pdf.
43. Norcross, J. C., & Goldfried, M. R. (Eds.). (2005). Handbook of psychotherapy integration (2nd Ed.). New York: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/med:psych/9780195165791.001.0001.
44. Özakkaş, T. (2018). Psikoterapi tarihi ve bütüncül psikoterapi. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 1(1), 1-24. Özakkaş, T. (2004). Bütüncül psikoterapi. İstanbul: Literakitap.
45. Öztan, N. (1989). Eklektik bir psikoterapi modeli. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, 22 (2), 801-820. Palmer, S., W., Woolfe, R. &Jenkins, P. (2013). Integrative and eclectic counselling and psychotherapy. London: Sage Publications.
46. Pearson, M., & O’Brien, P. (2012). Changing views of theory and practice in counselling: multiple intelligences, eclecticism and the therapeutic alliance. Psychotherapy and Counselling Journal of Australia, 1(1). http://pacja.org.au/?p=465.
47. Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (2005). The transtheoretical approach. In J. C. Norcross & M. R. Goldfried (Eds.), Handbook of psychotherapy integration (2nd ed., pp. 147–171). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/med:psych/9780195165791.001.0001.
48. Prochaska, J. O. & Velicer, W. F. (1997). The transtheoretical model of health behavior change. American Journal of Health Promotion: AJHP, 12(1), 38-48.
49. Raihan, N., & Cogburn, M. (2024). Stages of change theory. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ books/NBK556005/
50. Romaioli, D. & Faccio, E. (2012). When therapists do not know what to do: informal types of eclecticism in psychotherapy. Research in Psychotherapy: Psychopathology, Process and Outcome, 15(1), 10-21.
51. Ryle, A., Kellett, S., Hepple, J. & Calvert, R. (2014). Cognitive analytic therapy at 30. Advances in Psychiatric Treatment, 20, 258–268. doi.org/ 10.1192/apt.bp.113.011817.
52. Seligman, L. & Reichenberg, L. W. (2019). Psikolojik danışma psikoterapi kuramları (E. Yerlikaya, Çev.Ed.).Ankara: Pegem.
53. Shahlapour, S., Sedaghat, M., & Pashang, S. (2022). The effectiveness of Lazarus multimodal approach on psychological distress, working memory, and anxiety in patients with multiple sclerosis. Hormozgan Medical Journal, 26(3), 119-124.
54. Sharf, R. S. (2014). Psikoterapi ve psikolojik danışma kuramları. (N. Voltan-Acar, Çev.Ed.). Ankara: Nobel.
55. Tasca, G. A., Sylvestre, J., Balfour, L., Chyurlia, L., Evans, J., Fortin-Langelier, B., Francis, K., Gandhi, J., Huehn, L., Hunsley, J., Joyce, A. S., Kinley, J., Koszycki, D., Leszcz, M., Lybanon-Daigle, V., Mercer, D., Ogrodniczuk, J. S., Presniak, M., Ravitz, P., Ritchie, K., Talbot, J., & Wilson, B. (2015). What clinicians want: Findings from a psychotherapy practice research network survey. Psychotherapy, 52(1), 1–11. https://doi.org/10.1037/a0038252.
56. Toker, A. (2022). Bir araştırma metodolojisi olarak sistematik literatür incelemesi: meta-sentez yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 313-340.
57. Tuzgöl Dost, M. (2020). Psikolojik danışma ve terapide bütünleşmeye doğru. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15 (10. Yıl Özel Sayısı), 5252-5276.
58. Türk Dil Kurumu. (2024). Asimile nedir? https://tdk.gov.tr/
59. Uslu, M., & Arı, R. (2005). Psikolojik danışmanların danışma becerisi düzeylerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (14), 509-519.
60. Vasile, C. (2021). Eclectic psychotherapy and case formulation. Journal of Educational Sciences & Psychology, 11(2), 162-168.
61. Velicer, W. F., Prochaska, J. O., Fava, J. L., Rossi, J. S., Redding, C. A., Laforge, R. G. & Robbins, M. L. (2000). Using the transtheoretical model for population-based approaches to health promotion and disease prevention. Homeostasis in Health and Disease, 40, 174-195.
62. Wosket, V. (2006). Egan’s skilled helper model developments and applications in counselling. London: Routledge is an imprint of the Taylor & Francis Group.
63. Wüsthoff, L.,Waal1,H. & Gråwe, R. (2014). The effectiveness of integrated treatment in patients with substance use disorders co-occurring with anxiety and/or depression - a group randomized trial. BMC Psychiatry, 14 (67), 1-12.
64. Yazıcı, A. B., Yazıcı, E., & Özakkaş, T. (2021). Integrative approach to the psychotherapy training during psychiatry education: current status and notes to the future. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 4(7), 1-15.
65. Yılmaz, M. T. (2013). Okullarda rehberlik servisi hizmeti (ss. 49-86). Psikolojik danışma ve rehberlik. (M. E. Deniz & A. Erözkan, Ed.). Ankara: Maya Akademi.
66. Yıldırım Kurtuluş, H. & Yüksel Şahin, F. (2023). Psikolojik danışman eğitiminde süpervizyon el kitabı: bütüncül ya da eklektik yaklaşımla süpervizyon vermenin yararları ve önemi. Ankara: Nobel Yayınevi.
67. Young, M. E. (2019). Yardım sanatını öğrenme: temel yardım becerileri ve teknikleri (F. Bacanlı & G. Yüksel, Çev.Ed.). Ankara: Pegem Yayıncılık.
68. Yüksel Şahin, F. (2024). Psikolojik danışmanlar için el kitabı. Ankara: Nobel Yayınevi.
69. Yüksel Şahin, F. (2026). Eklektik süpervizyon modelinin psikolojik danışman görüşlerine ve eklektik psikolojik danışma yaklaşımının etkililiğinin danışan görüşlerine göre incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 67, 36-78. https://doi.org/10.53444/deubefd.1595710.
70. Zarbo, C., Tasca, G. A., Cattafi, F. & Compare, A. (2016). Integrative psychotherapy works. Frontiers in Psychology,6, 1-3