Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi

Soner Sinan; Ceyda Okudu

EN TR

A Suggestion for Sustainable Nutrition: Utilization of Tomato Waste

Abstract

The rapid increase in Turkey's and the world's population and population projections for the future; the fact that the lands that can be used as agricultural lands have reached the limit values and the yields achieved in production are approaching the acceptable upper limits, lead to a decrease in food security day by day. Therefore, this situation brings the issue of “sustainable nutrition” to the agenda more and more today. Tomato, which is the most produced vegetable product in Turkey, is generally used in tomato paste production and economic and nutritional losses occur due to the inadequate utilization of the lycopene-rich product (pulp), which is left as waste (5-30%) such as seeds and peels that are not used during production. Taking initiatives in this regard by anticipating future projections is important for sustainability for Turkey and the World. Although examples of research and projects carried out in our country and in the world have been given, no product offering added value at the sales stage has been found. This situation brings to mind the thesis that the products developed generally remain at the theoretical or prototype stage. This article has been prepared to raise awareness about the loss of lycopene-rich waste products and to provide recommendations.

Keywords

Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi

Abstract

Türkiye ve Dünya nüfusundaki hızlı yükseliş ve geleceğe dair nüfus projeksiyonları; tarımsal arazileri olarak kullanılabilecek toprakların sınır değerlere ulaşması ve üretimde ulaşılan verimin kabul edilebilir üst sınırlara yaklaşması besin güvencesinin her geçen gün azalmasına yol açmaktadır. Dolayısıyla bu durum, “sürdürülebilir beslenme” konusunu günümüzde daha fazla gündeme taşımaktadır. Türkiye’de en fazla üretilen sebze ürünü olan domates, genel olarak salça üretiminde kullanılmakta ve üretim sırasında kullanılmayan çekirdek ve kabuk gibi atık olarak ayrılan (%5-30) likopen açısından zengin ürünün (küspe) yeterince değerlendirilememesi sebebiyle ekonomik ve besinsel kayıplar oluşmaktadır. Gelecek projeksiyonlarını öngörerek bu konuda girişimlerin yapılması ülkemiz ve dünya için sürdürülebilirlik açısından önem arz etmektedir. Türkiye’de ve Dünya’da yapılan araştırma ve projelerden örnekler verilmiş olmasına karşın katma değer sunan satış aşamasında herhangi bir ürün bulunamamıştır. Bu durum geliştirilen ürünlerin genel olarak teorik veya prototip aşamasında kaldığı tezini akla getirmektedir. Bu yazı likopen açısından zengin atık ürünlerinin kaybı hakkında farkındalık oluşturmak ve öneriler sunmak amacıyla hazırlanmıştır.

Keywords

References

Aitken, J.A., Sprenger, A., Alaybek, B., Mika, G., Hartman, H., Leets, L., Maese, E. & Davoodi, T. (2024). Surveys and diaries and scales, oh my! A critical analysis of household food waste measurement. Sustainability, 16(3), s. 968. DOI: https://doi.org/10.3390/su16030968
Akyüz, M. & Kırbağ, S. (2009). Bazı tarımsal ve endüstriyel atıkların Pleurotus spp. üretiminde kompost olarak değerlendirilmesi. Ekoloji, 18(70), s. 27-31. DOI: https://doi.org/10.5053/ekoloji.2009.704
Ali, M. Y., Sina, A. A. I., Khandker, S. S., Neesa, L., Tanvir, E. M., Kabir, A., Khalil, M. I., & Gan, S. H. (2020). Nutritional composition and bioactive compounds in tomatoes and their impact on human health and disease: A review. Foods, 10(1), s. 45. DOI: https://doi.org/10.3390/FOODS10010045
Al-Rumaihi, A., McKay, G., Mackey, H. R. & Al-Ansari, T. (2020). Environmental impact assessment of food waste management using two composting techniques. Sustainability, 12, s. 1595. DOI: https://doi.org/10.3390/su12041595
Badayman, M. ve Dinçel Kasapoğlu E. (2023). Midye kabuğunun özellikleri ve tozunun değerlendirilmesi. ABMYO Dergisi, 18(68), s. 177-187. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/abmyoder/issue/82154/1298342
Barbier, E. B., & Burgess, J. C. (2001). Tropical deforestation, tenure insecurity, and unsustainability. Forest Science, 47(4), s. 497–509. DOI: https://doi.org/10.1093/FORESTSCIENCE/47.4.497
Byker Shanks, C., Banna, J. & Serrano, E. J. (2017). Food waste in the national school lunch program 1978-2015: A systematic review. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 117(11), s. 1792-807 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jand.2017.06.008
Calvo, M. M., Garcia, M. L. & Selgas, M. D. (2008). Dry fermented sausages enriched with lycopene from tomato peel. Meat Science, 80, s. 167–172. DOI: https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2007.11.016)

Canali, M., Amani, P., Aramyan, L., Gheoldus, M., Moates, G., Ostergren, K., Silvennoinen, K., Waldron, K., & Vittuari, M. (2017). Food waste drivers in Europe, from identification to possible interventions. Sustainability, 9(1), s. 37. DOI: https://doi.org/10.3390/su9010037
Carlsen, L. & Bruggemann, R. (2022). The 17 United Nations sustainable development goals: A status by 2020. International Journal Of Sustainable Development & World Ecology, 29(3), s. 219-229. DOI: https://doi.org/10.1080/13504509.2021.1948456
Chauhan, C., Dhir, A., Akram, M. U., & Salo, J. (2021). Food loss and waste in food supply chains. a systematic literature review and framework development approach. Journal of Cleaner Production, 295, s. 126438. DOI: https://doi.org/10.1016/J.JCLEPRO.2021.126438
Chen, C., Chaudhary, A. & Mathysa, A. (2020). Nutritional and environmental losses embedded in global food waste. resources, Conservation & Recycling, 160, s. 104912. DOI: https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2020.104912
Corrado, S., & Sala, S. (2018). Food waste accounting along global and European food supply chains: State of the art and outlook. Waste Management, 79, s. 120–131. DOI: https://doi.org/10.1016/j.wasman.2018.07.032
De Menna, F., Dietershagen, J., Loubiere, M. & Vittuari, M. (2018). Life cycle costing of food waste: A review of methodological approaches. Waste Management, 73, s. 1–13. DOI: https://doi.org/10.1016/j.wasman.2017.12.032
Elimelech, E., Ayalon, O. & Ert, E. (2018). What gets measured gets managed: A new method of measuring household food waste. Waste Management, 76, s. 68-81. DOI: https://doi.org/ 10.1016/j.wasman.2018.03.031
Elimelech, E., Segal-Klein, H., Kaplan Mintz, K., Katz-Gerro, T., & Ayalon, O. (2024). Food waste prevention and reduction: Practices, cultural and personal determinants. Appetite, 200, s. 107565. DOI: https://doi.org/10.1016/J.APPET.2024.107565
Erçetin, H. K., Güneş, E. & Madenci, A. B. (2019). Atıkların değerlendirilmesinde karpuz çekirdeği katkısı. Social Science Development Journal, 4(17), s. 776-781. Erişim adresi: https://ssdjournal.org/index.php/pub/article/view/106
Ertilav, M.M. & Kılıç, M.B. (2024). Forecasting the population of Türkiye using grey models. Alphanumeric, 12(3), s. 227-248. DOI: https://doi.org/10.17093/alphanumeric.1507101
Eurostat (n.d.). Food waste and food waste prevention estimates: Statistics explained. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Food_waste_and_food_waste_prevention_-_estimates Erişim tarihi: 24.10.2025
Faraone, I., Russo, D., Ponticelli, M., Candido, V., Castronuovo, D., Cardone, L., Sinisgalli, C., Labanca, F. & Milella, L. (2021). Preserving biodiversity as source of health promoting compounds: Phenolic profile and biological activity of four varieties of Solanum Lycopersicum L. Plants, 10(3), s. 447. DOI: https://doi.org/10.3390/PLANTS10030447
FAO, (2022a). The state of the World’s land and water resources for food and agriculture – systems at breaking point: Main report. DOI: https://doi.org/10.4060/cb9910en
FAO, (2022b). Sustainable diets and biodiversity. FAO headquarters. ISBN: 978-92-5-107288-2. Erişim adresi: https://www.fao.org/4/i3004e/i3004e00.htm
FAO & WHO (2019). Sustainable healthy diets – guiding principles. Food and Agriculture Organization of The United Nations World Health Organization, Roma. ISBN: 978-92-4-151664-8. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/9789241516648
Ferreira, M. S. L., Santos, M. C. P., Moro, T. M. A., Basto, G. J., Andrade, R. M. S., & Gonçalves, É. C. B. A. (2015). Formulation and characterization of functional foods based on fruit and vegetable residue flour. Journal of Food Science and Technology, 52(2), s. 822–830. https://doi.org/10.1007/S13197-013-1061-4
Fitton, N., Alexander, P., Arnell, N., Bajzelj, B., Calvin, K., Doelman, J., Gerber, J.S., Havlik, P., Hasegawa, T., Herrero, M., Krisztin, T., van Meijl, H., Powell, T., Sands, R., Stehfest, E. & Smith, P. (2019). The vulnerabilities of agricultural land and food production to future water scarcity. Global Environmental Change, 58, s. 1-10. DOI: https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2019.101944
García, M. L. Calvo, M. M. & Selgas, M. D. (2009). Beef hamburgers enriched in lycopene using dry tomato peel as an ingredient. Meat Science, 83, s. 45–49. DOI: https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2009.03.009
Gerland, P., Raftery, A. E., Ševčíková, H., Li, N., Gu, D., Spoorenberg, T., Alkema, L., Fosdick, B. K., Chunn, J., Lalic, N., Bay, G., Buettner, T., Heilig, G. K., & Wilmoth, J. (2014). World population stabilization unlikely this century. Science, 346(6206), s. 234–237. DOI: https://doi.org/10.1126/science.1257469
Gibbs, H.K., Ruesch, A.S., Achard, F.,Clayton, M.K., Holmgren, P., Ramankutty, N. and Foley J.A. (2009). Tropical forests were the primary sources of new agricultural land in the 1980s and 1990s. PNAS, 107(38), s. 16732-16737. DOI: https://doi.org/10.1073/pnas.0910275107
Gheonea, I., Aprodu, I., Circiumaru, A., Râpeanu, G., Bahrim, G. E. & Stănciuc, N. (2021). Microencapsulation of lycopene from tomatoes peels by complex coacervation and freeze-drying: evidences on phytochemical profile, stability and food applications. Journal of Food Engineering, 288, s. 110166. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jfoodeng.2020.110166
Igual, M., Moreau, F., García-Segovia, P. & Martínez-Monzó, J. (2023). Valorization of beetroot by-products for producing value-added third generation snacks. Foods, 12(1), s. 176. DOI: https://doi.org/10.3390/FOODS12010176
Ishangulyyev, R., Kim, S. & Lee, S. H. (2019). Understanding food loss and waste - why are we losing and wasting food? Foods, 8(8), s. 297. DOI: https://doi.org/10.3390/FOODS8080297
Işık, F. & Topkaya, C., (2017). Domates çekirdeği ilave edilerek üretilen krakerlerin bazı kimyasal, fiziksel ve duyusal özellikleri. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 23(7), s. 926-932. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/pajes/issue/33120/377698
Kausar, T., Aslam, K., Hussain, A., Arshad, R., Waqas, M. T., Bilal, M., Zia, M., Sidrah, Firdous, N. & Elkhedir, A. E. (2025). Development and evaluation of food bar utilizing the valuable waste in the form of apple and carrot pomace powders. Discover Food, 5(1), s. 1–17. DOI: https://doi.org/10.1007/S44187-025-00620-2/
Keeble, B. R. (1988). The Brundtland report: Our common future. Medicine and War, 4, s. 17-25. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/45353161
López-Yerena, A., Domínguez-López, I., Abuhabib, M. M., Lamuela-Raventós, R. M., Vallverdú-Queralt, A., & Pérez, M. (2024). Tomato wastes and by-products: upcoming sources of polyphenols and carotenoids for food, nutraceutical and pharma applications. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 64(29), s. 10546–10563. DOI: https://doi.org/10.1080/10408398.2023.2226211
Lumley, S. & Armstrong, P. (2003). Some of the nineteenth century origins of the sustainability concept. Environment, Development and Sustainability (6. Ed.), Netherland. Kluwer Academic Publishers. DOI: https://doi.org/10.1023/B:ENVI.0000029901.02470.a7
Madia, V. N., De Vita, D., Ialongo, D., Tudino, V., De Leo, A., Scipione, L., Di Santo, R., Costi, R., & Messore, A. (2021). Recent advances in recovery of lycopene from tomato waste: a potent antioxidant with endless benefits. In Molecules. 26(15), s. 4495. DOI: https://doi.org/10.3390/molecules26154495
Nour, V., Ionica, M. E. & Trandafir, I. (2015). Bread enriched in lycopene and other bioactive compounds by addition of dry tomato waste. J Food Sci Technol, 52(12), s. 8260–8267. DOI: https://doi.org/10.1007/s13197-015-1934-9)
Nour, V., Panaite, T. D., Ropota, M., Turcu, R., Trandafir, I. & Corbu, A. R. (2018). Nutritional and bioactive compounds in dried tomato processing waste. CYTA - Journal of Food, 16(1), s. 222–229. DOI: https://doi.org/10.1080/19476337.2017.1383514
Nowalid, W. F. W. M., Hamid, H. A. & Giwa, S. H. (2024). Development of citrus peel by-product as a slice jam by using two-level factorial design. Food Chemistry: Molecular Sciences, 8, s. 100196. DOI: https://doi.org/10.1016/J.FOCHMS.2024.100196
Nuzzo, D., Picone, P., Lozano Sanchez, J., Borras-Linares, I., Guiducci, A., Muscolino, E., Giacomazza, D., Sanfilippo, T., Guggino, R., Bulone, D., Dispenza, C., San Biagio, P. L. & Lapasin, R. (2022). Recovery from food waste - Biscuit doughs enriched with pomegranate peel powder as a model of fortified aliment. Biology, 11(3), s. 416. DOI: https://doi.org/10.3390/BIOLOGY11030416
Piccolo, V., Pastore, A., Maisto, M., Keivani, N., Tenore, G. C., Stornaiuolo, M. & Summa, V. (2024). Agri-food waste recycling for healthy remedies: biomedical potential of nutraceuticals from unripe tomatoes (Solanum lycopersicum L.). Foods, 13(2), s. 331. DOI: https://doi.org/10.3390/FOODS13020331
Rana, S., Kapoor, S., Bala, M., Surasani, V. K. R., Agarwal, A. & Thakur, M. (2024). Optimization and characterization of tomato seed protein isolate: A sustainable source of functional protein. Biomass Conversion and Biorefinery, 15, s. 14339 – 14356. DOI: https://doi.org/10.1007/s13399-024-06224-7
Rudziak, P., Batung, E. & Luginaah, I. (2024). The effects of gases from food waste on human health: A systematic review. PloS One, 19(3), s. e0300801 DOI: https://doi.org/10.1371/JOURNAL.PONE.0300801
Silva, M. A., Albuquerque, T. G., Alves, R. C., Oliveira, M. B. P. P. & Costa, H. S. (2024). Melon peel flour: Utilization as a functional ingredient in bakery products. Food & Function, 15(4), s. 1899–1908. DOI: https://doi.org/10.1039/D3FO05268K
The Milan Urban Food Policy Pact (2021). Monitoring framework: A practical handbook for implementation. Erişim adresi: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/d394b597-51e0-44b2-a3dc-dac8c1a51e91/content . Erişim tarihi: 20.10.2025
Türkiye Beslenme Rehberi 2022, (2022). T.C. Sağlık Bakanlığı (Yayın No: 1031), Ankara. Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/web-uygulamalarimiz/357.html. Erişim tarihi: 17.10.2025
Türkiye İstatistik Kurumu (2024). Bitkisel üretim istatistikleri 2024, Tarım ve Orman Bakanlığı. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Bitkisel-Uretim-Istatistikleri-2024-53447. Erişim tarihi: 17.10.2025
United Nations (2022a). Day of 8 billion, Erişim adresi: https://www.un.org/en/dayof8billion Erişim tarihi: 07.05.2025.
United Nations (2022b). Population and development review, 48(3), s. 903–907. DOI: https://doi.org/10.1111/padr.12512
United Nations (2024). Food waste index report 2024. Think eat save. Erişim adresi: https://www.unep.org/resources/publication/food-waste-index-report-2024 Erişim tarihi: 08.010.2025
Urugo, M. M., Teka, T. A., Gemede, H. F., Mersha, S., Tessema, A., Woldemariam, H. W. & Admassu, H. (2024). A comprehensive review of current approaches on food waste reduction strategies. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 23(5), s. e70011. DOI: https://doi.org/10.1111/1541-4337.70011
van Herpen, E., van der Lans, I. A., Holthuysen, N., Nijenhuis-de Vries, M. & Quested, T. E. (2019). Comparing wasted apples and oranges: An assessment of methods to measure household food waste. Waste Management, 88, s. 71–84. DOI: https://doi.org/10.1016/j.wasman.2019.03.013
Van Zanten, H. H. E., Simon, W., Van Selm, B., Wacker, J., Maindl, T. I., Frehner, A., Hijbeek, R., Van Ittersum, M. K. & Herrero, M. (2023). Circularity in Europe strengthens the sustainability of the global food system. Nature Food, 4, s. 320–330. DOI: https://doi.org/10.1038/s43016-023-00734-9
Warda, P. (2011). The invention of sustainability. Modern Intellectual History, 8(1), s. 153–170. DOI: https://doi.org/10.1017/S1479244311000096
Wien, H. C. & Stützel, H. (2020). The physiology of vegetable crops (2. Ed). CAB International, ABD. ISBN : 978-1-78639-377-7
Wordbank (n.d). Arable land: hectares per person. Erişim adresi: https://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.HA.PC . Erişim tarihi: 07.05.2025
Zuorro, A., Lavecchia, R., Medici, F. & Piga, L., (2014). Use of cell wall degrading enzymes for the production of high-quality functional products from tomato processing waste, Chemical Engineering Transactions, 38, s. 355-360. DOI: https://doi.org/10.3303/CET1438060

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Health Services and Systems (Other)

Journal Section

Review

Authors

Soner Sinan ^*
0000-0002-9784-0334
Türkiye

Ceyda Okudu
0000-0001-9676-4045
Türkiye

Publication Date

June 28, 2026

Submission Date

January 6, 2026

Acceptance Date

February 9, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 1

IZ

https://izlik.org/JA62UE78AA

Cite

RIS / Bibtex

APA

Sinan, S., & Okudu, C. (2026). Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi. Biruni Sağlık Ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1). https://izlik.org/JA62UE78AA

AMA

1.Sinan S, Okudu C. Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi. BSEBD. 2026;9(1). https://izlik.org/JA62UE78AA

Chicago

Sinan, Soner, and Ceyda Okudu. 2026. “Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi”. Biruni Sağlık Ve Eğitim Bilimleri Dergisi 9 (1). https://izlik.org/JA62UE78AA.

EndNote

Sinan S, Okudu C (June 1, 2026) Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi. Biruni Sağlık ve Eğitim Bilimleri Dergisi 9 1

IEEE

[1]S. Sinan and C. Okudu, “Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi”, BSEBD, vol. 9, no. 1, June 2026, [Online]. Available: https://izlik.org/JA62UE78AA

ISNAD

Sinan, Soner - Okudu, Ceyda. “Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi”. Biruni Sağlık ve Eğitim Bilimleri Dergisi 9/1 (June 1, 2026). https://izlik.org/JA62UE78AA.

JAMA

1.Sinan S, Okudu C. Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi. BSEBD. 2026;9. Available at https://izlik.org/JA62UE78AA.

MLA

Sinan, Soner, and Ceyda Okudu. “Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi”. Biruni Sağlık Ve Eğitim Bilimleri Dergisi, vol. 9, no. 1, June 2026, https://izlik.org/JA62UE78AA.

Vancouver

1.Soner Sinan, Ceyda Okudu. Sürdürülebilir Beslenme İçin Bir Öneri: Domates Atıklarının Değerlendirilmesi. BSEBD [Internet]. 2026 Jun. 1;9(1). Available from: https://izlik.org/JA62UE78AA

Biruni Üniversitesi Sağlık ve Eğitim Dergisi, 2017 yılından itibaren “Hakemli Dergi” statüsüne uygun; Haziran ve Aralık aylarında olmak üzere yılda iki sayı olarak yayımlanmaktadır. Yayın Kurulu kararıyla Özel Sayı olarak da yayımlanabilmektedir. Biruni Üniversitesi Sağlık ve Eğitim Dergisi, sağlık ve eğitim bilimleri alanında ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel niteliklere sahip çalışmaları yayımlayarak sağlık ve eğitim bilimlerinin alan yazınına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Dergiye yayınlanmak için gönderilen yazılar, iyi tanımlanmış bir sorunsala dayanmalı ve başlıklar bu sorunsalla uyumlu olmalıdır. Yararlanılan kaynaklar, çalışmanın kapsamını yansıtacak zenginlik ve yeterlikte olmalıdır. Yazım dili Türkçe ve İngilizce’dir. Dergiye gönderilen yazıların redaksiyonunu Editör yardımcıları yapar. Yazım ve noktalamasında TDK İmlâ Kılavuzunun en son baskısı esas alınır. Gönderilen yazılar APA 6 formatında, dil ve anlatım açısından bilimsel ölçülere uygun, açık ve anlaşılır olmalıdır. Yayınlanmak üzere gönderilen yazılar (özetler ve kaynakça dahil) 5000-10.000 kelime arasında olmalıdır. Dergi Yayın Kurulu, biçim ve alanlar açısından uygun bulduğu yazıları üç hakeme gönderir. Makaleler hakemlerin en az ikisinin oluruyla yayına kabul edilir. Hakem sürecinden geçmiş yayınların yayınlanması ile ilgili nihai kararı dergi yayın kurulu verir. Hakem oluru alan makaleler, Yayın Kurulu tarafından derginin konu içeriği esas olmak üzere, hakem raporlarının tamamlanma tarihlerine göre sıraya konarak yayımlanır. Dergide yayımlanan yazıların telif hakkı dergiye aittir. Biruni Üniversitesi Sağlık ve Eğitim Bilimleri Dergisi, telif hakkı karşılığında yazarlarına iki adet dergi gönderir. Yayınlanmış yazının tamamının tekrar yayın hakkı, derginin iznine bağlıdır. Dergimize gönderilen tercüme ve çeviri yazılar için, makale sahibinin yayın izni ve orijinal metin gereklidir. Ayrıca tercüme çalışmalar da telif çalışmalar gibi hakem onayına gönderilir. Dergideki yazıların bilimsel ve idari sorumluluğu yazara aittir. Yazı içinde kullanılan grafikler Windows ortamında açılabilecek bir grafik formatında, fotoğraflar da fotoğraf formatında olmalıdır. Orijinal fotoğraflar yüksek kontrastlı ve ser karton olmalıdır. Şekil ve tablolar numaralandırılmalıdır. Şekil adı şeklin altında, tablo adı ise tablonun üstünde yer almalıdır. Tablolarda yatay çizgiler kullanılmalıdır. Makalenin ilk sayfasında, Türkçe ve İngilizce olmak üzere, en az 100 en fazla 150 kelimeden oluşan özetler, Türkçe ve İngilizce anahtar sözcükler (en az 3 en fazla 5 kelime) ve makalenin Türkçe (Türkçe başlık, başlıktaki kelimelerin sadece ilk harfi büyük harfle olmak üzere 14 punto koyu olarak yazılmalı) ve hemen altında İngilizce (İngilizce başlık, başlıktaki kelimelerin sadece ilk harfi büyük harfle olmak üzere 12 punto koyu olarak yazılmalı) başlığı verilmelidir. Türkçe ve İngilizce özetler, çalışmanın amacını, önemini, yöntemini, kapsamını ve temel bulgularını kapsamalıdır. Yazı karakteri özet için Times New Roman 10 punto, ana metin için ise Times New Roman 11 punto, satırlar tek aralıklı, varsa dipnotlar 9 punto ve tek aralıklı yazılmalıdır. Paragrafların ilk satırı 1,25 cm içeriden başlamalı, paragraflar arası ise önce 3nk, sonra 3nk ve iki yana dayalı olmalıdır. Sayfa düzeni normal, sayfa yapısı üstten 5 cm, alttan 5,5 cm, sol 4,5 cm, sağ 4,5 cm, cilt payı 0 olmalıdır. Denklemler numaralandırılmalı ve numaralar denklemin sağına hizalı olacak şekilde parantez içerisinde yer almalıdır. Metin içerisinde yer verilen tablolarda satır ve sütün çizgileri olmamalıdır. Metin içerisindeki başlıklar, aşağıdaki sıra ve karakterler şeklinde sadece ilk harfleri büyük olmalıdır:
Özet (10 Punto, Koyu)

Abstract (10 Punto, Koyu)

Giriş (11 Punto, Koyu)

1.Birinci ana başlık (11 Punto, Koyu)

1.1. Birinci ana başlığın alt başlığı (11 Punto, Koyu değil, İtalik)

1.1.1. Birinci ana başlığın alt başlığının alt başlığı (11 Punto, Koyu değil, İtalik)

İkinci ana başlık (11 Punto, Koyu)
…..

Sonuç (11 Punto, Koyu)

Kaynakça (11 Punto, Koyu)

Referans vermede;a) Referanslar dipnotlar şeklinde değil, Harvard (Bağlaç) Sistemi olarak adlandırılan ve yazar soyadı (kurum ve rapor adı vs.), tarih ve sayfa numaralarının verildiği sisteme göre yapılmalıdır. Örnek: Eğer Ali Öztürk’e ait 2012 yılında yayınlamış bir kitabın 35. sayfasını makalenizde kullandıysanız, makalenin sonunda kaynağın tam kimliğini vermek şartıyla yazı içerisinde referans şöyle verilmelidir (Öztürk, 2012: 35). Eğer gönderme DPT’nin 2014 yılındaki raporunun 48. sayfasına yapılıyor ise şöyle verilmelidir (DPT Raporu, 2014: 48).b) Yazarlar, konu ile doğrudan ilgili olmayıp makalede yer alması gerektiğine inandığı bilgileri, metin içerisinde ilgili sözcüğün sağ üst köşesine sıra numarası vererek, aynı numara ile sayfa altına 9 punto tek satır aralığı ile dipnot olarak vermelidir.c) Tablo, Şekil ve Grafik gibi normal yazı dışındaki göstergelerin çok olması durumunda tablo, şekil ve grafik için başlıklar; EK Tablo: 1, EK Grafik: 3 ve EK Şekil: 7 gibi yazılmalıdır. Ekler bölümü metin sonunda Kaynakça’dan sonra verilmelidir. Bu göstergelere metin içerisinde yapılan göndermelerin mutlaka Ek Tablo:1, Ek Grafik: 3 veya Ek Şekil: 7 şeklinde yapılmalıdır. Tablo, şekil, grafik ve resim için şayet alıntı yapılmışsa, mutlaka kaynak belirtilmelidir.d) Makalenin sonunda yazar soyadlarına göre alfabetik olarak düzenlenecek KAYNAKÇA kısmı bulunmalıdır. Kaynakçada sadece makalede kullanılan eserler yer almalıdır ve kaynakça, metin içerisinde verilen referanslar çerçevesinde aşağıda belirtilen örneklere uygun olarak hazırlanmalıdır:
Örnek Kaynak Gösterme: Kitaplar
1) Tek yazarlı kitap:

Kaynakçada: Özdemir, A. 2008. Yönetim bilimlerinde ileri araştırma yöntemleri ve uygulamalar, İstanbul: Beta Yayıncılık.

Metin içinde: (Özdemir, 2008)

2) İki yazarlı kitap:

Kaynakçada: Kula, V. ve Aydemir, O. 2013. Finans matematiği SPK ve KPSS soru çözümlü ticari ve mali matematik uygulamaları, Ankara: Hermes Matbaacılık.

Metin içinde: (Kula ve Aydemir, 2013)

3) İkiden çok yazarlı kitap:

Kaynakçada: Büker, S., Aşıkoğlu, R. ve Sevil, G. 2008. Finansal yönetim, IV. Baskı, Ankara.

Metin içinde: (Büker vd., 2008)

4) Derleme kitap:

Kaynakçada: İnalcık, H. 2000. Tarihsel bağlamda sivil toplum ve tarikatlar, (Ed.) E. Fuat Keyman ve A. Yaşar Sarıbay, Global Yerel Eksende Türkiye, İstanbul: Alfa Yayınları.

Metin içinde: (İnalcık, 2000)

Örnek Kaynak Gösterme: Makaleler
1) Tek yazarlı makale:

Kaynakçada:

Aydınözü, D. 2010. Trakya’da vejetasyon devresi ve bu devredeki yağışlar, Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(1), 227-232.

Metin içinde: (Aydınözü, 2010)

2) İki yazarlı makale:

Kaynakçada: Şimşek, A. ve Bal, Mehmet S. 2010. Tarih şeridi aracılığıyla öğretmen adaylarının tarihsel zaman algılarının incelenmesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 124-151.

Metin içinde: (Şimşek ve Bal, 2010)

3) Aynı yazara ait birden fazlar eser:

Aynı yazarın aynı yılda yayınlanmış birden fazla eseri makalede kullanılmışsa eserler a,b,c, şeklinde sıralamaya tabi tutulur:

Kaynakçada: Bal, İ. 2001a. ABD’nin orta asya politikasına yön veren iç ve dış dinamikler, stratejik analiz, 12, 59-66.

Metin içinde: (Bal, 2001a)

Kaynakçada: Bal, İ. 2001b. Ortadoğu’da istikrarsızlığa yol açan faktörler, Bilgi Toplum Dergisi, 3, 195-207.

Metin içinde: (Bal, 2001b)

Örnek Kaynak Gösterme: Çeviri Eserler
Kaynakçada: Gujarati, D.N. 2011. Temel ekonometriu, (Çev.) Ümit Şenesen ve Gülay Günlük Şenesen, Literatür Yayıncılık.

Metin içinde: (Gujarati, 2011)

Örnek Kaynak Gösterme: Tezler
Kaynakçada: Küçükkahraman, B. 2013. TMS 20 Standardına göre devlet teşviklerinin muhasebeleştirilmesi: örnek uygulamalar, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar.

Metin içinde: (Küçükkahraman, 2013)

Örnek Kaynak Gösterme: Yazarı belli olmayan resmi, özel yayınlar, raporlar vb.
Kaynakçada: MEB. 2012. İlköğretim fen ve teknoloji ders kitabı, Ankara: Devlet Kitapları Müdürlüğü Basım Evi, İkinci Baskı.

Metin içinde: (MEB, 2012).

Örnek Kaynak Gösterme: İnternet Kaynakları
Kaynakçada: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.2014. Enflasyon Raporu 2013-IV, http://www.tcmb.gov.tr (Erişim tarihi: 10.02.2014).

Metin içinde: (TCMB, 2014)

Yazarlar İçin Önemli Notlar

Gönderilen yazılar, mutlaka dergimizin yayın ve yazım kurallarına uygun olmalıdır. Yayın ve yazım kurallarına uygun olmayan yazılar, editör tarafından yazara geri gönderilir.Gönderilen yazılar bir üst yazıyla gönderilmelidir. Üst yazı aşağıdaki gibi hazırlanmalıdır.
Üst Yazı Örneği

Makalenin Başlığı

Sorumlu Yazar, Sorumlu Yazarın İletişim Bilgileri

Ünvan , Ad Soyad

Adres Bilgileri (Üniversite, Bölüm, Şehir, Posta Kodu, Ülke)

E-mail

Tel

Varsa Diğer Yazarlar (sırasına göre) ve İletişim Bilgileri

Ünvan, Ad Soyad

Adres Bilgileri (Üniversite, Bölüm, Şehir, Posta Kodu, Ülke)

E mail

Özet

Anahtar Kelimeler

Çift-Kör Hakemlik
Biruni Sağlık ve Eğitim Bilimleri Dergisi (BSEBD), yılda iki kez yayınlanan ve çift-kör hakemlik sürecinden geçen bilimsel makalelerin yayınlandığı ulusal hakemli bir akademik dergidir.

Yayınların incelenmesi için çalışmaların içeriğine ve hakemlerin uzmanlık alanlarına göre en az iki hakem, editör/ler tarafından atanır. Bu süreçte hakem değerlendirme raporları elektronik ortamda isimsiz olarak gönderilir. Değerlendirmeyi yapan hakemlerin isimleri çift-kör hakemlik yöntemi gereği raporlarda ve dergide belirtilmemektedir. Talep edilmesi halinde, hakem olarak dergiye katkı sağladığına ilişkin yazılı bir belge hakemlere verilebilir.

Yazarlar, hakemlerle doğrudan iletişime geçemez, değerlendirme ve hakem raporları dergi yönetim sistemi aracılığıyla iletilir. Bu süreçte değerlendirme formları ve hakem raporları editör aracılığıyla sorumlu yazara iletilir.

Karar Alma Süreçleri
Yayınlanmak üzere gönderilen tüm çalışmalar, değerlendirme için alanlarında uzman en az iki hakeme gönderilir. İnceleme sürecinin tamamlanmasının ardından editör, söz konusu çalışmanın doğruluğu, araştırmacı ve okuyucular için önemi, hakem raporları, telif hakkı ihlali ve intihal gibi yasal düzenlemeleri de göz önünde bulundurarak hangi çalışmaların yayınlanacağına karar verir. Editör, bu kararı verirken diğer editörlerden veya hakemlerden de tavsiyeler alabilir.

İvedilik
Hakem değerlendirmesi yapmak üzere davet alan bir hakem, ilgili çalışma için hakemlik yapıp yapamayacağını yedi gün içinde editöre bildirmelidir. Kabul edilen hakemlik değerlendirme süreci onbeş, sorumlu yazara bildirilen değişikliklerin tamamlanması için, yazarlara verilen süre ortalama onbeş gündür. Sorumlu yazara son okuma için gönderilen metnin değerlendirme süresi ise üç gündür.

Gizlilik
Değerlendirme için hakemlere gönderilen çalışmalar gizli belge olarak tutulmalıdır. Çalışmalar başkalarına gösterilmemeli, içerikleri tartışılmamalıdır. Gerekli durumlarda editörün izni dahilinde hakemler başka meslektaşlarından tavsiye isteyebilirler. Editör, bu izni ancak istisnai bir koşul olması durumda verebilir. Gizlilik kuralı, hakemlik yapmayı reddeden kişileri de kapsamaktadır.

Tarafsızlık İlkesi
Değerlendirme sürecinde yazarlara yönelik kişisel eleştiri yapılmamalıdır. Değerlendirmeler, nesnel ve çalışmaların geliştirilmesine katkı sağlayacak şekilde olmalıdır.

Kaynak Belirtme
Hakemler, çalışmada atıf olarak belirtilmeyen alıntılar varsa bunları yazarlara bildirmekle yükümlüdür. Hakemler, alanda atıfta bulunulmayan eserlere ya da benzer eserlerle çakışan alıntılara özellikle dikkat etmelidir. Hakemler, daha önce yayınlanmış herhangi bir çalışma ya da bilgiyle benzerliği olan yayınların farkedilmesi durumunda editörleri bilgilendirmelidir.

Bilgilendirme ve Çıkar Çatışması
Hakemler, çalışmasını değerlendirmekle görevlendirildikleri herhangi bir yazar, şirket ya da kurumla işbirliğine dayalı herhangi bir bağlantıları olması durumunda değerlendirme yapmayı kabul etmemeli ve durumdan editörü haberdar etmelidir.

Hakemler, değerlendirme için gönderilmiş, yayınlanmamış eserleri ya da eserlerin bölümlerini yazar(lar)ının yazılı onayı olmadan kendi çalışmalarında kullanamaz. Değerlendirme sırasında elde edilen bilgi ve fikirler hakemler tarafından gizli tutulmalı ve kendi çıkarları için kullanılmamalıdır. Bu kurallar, hakemlik görevini kabul etmeyen kişileri de kapsamaktadır.