Research Article

YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi

Volume: 7 Number: 1 June 28, 2020
EN TR

YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi

Abstract

İnsanlık tarihinin başlangıcından itibaren kızıl, kızamık, grip, AIDS gibi bulaşıcı hastalıklar milyonlarca insanın hastalanmasına ve ölmesine, büyük iş gücü kayıplarına ve çok yüksek ekonomik maliyetlere sebep olmuştur. Aşı, karantina ve ilaç gibi müdahale yöntemlerinin, kıt kaynaklar ve maliyetler düşünüldüğünde etkili bir şekilde kullanılmaları için bulaşıcı hastalıklara neden olan bakteri ve virüslerin bir topluluk içinde yayılma dinamiklerinin iyi analiz edilmiş olması gerekmektedir. SIR (Susceptable-Infected-Recovered) bölmeli modelleme yöntemi yaklaşık bir asırdır bulaşıcı hastalıkların bir populasyon içinde yayılma dinamiklerinin modellemesinde ve toplam hasta ve ölü sayısının, hastalığın ekonomik boyutlarının tahmininde kullanılmaktadır. Bu makalede, karar vericilerin ve ilgili kullanıcıların, hastalık şiddeti, iyileşme periyodu, başlangıçtaki hasta sayısı gibi salgın parametrelerini değiştirebilmesine izin vererek, salgının sonuçlarını analiz edebilmelerine yardım edecek, python programlama dilinde kodlanan, YAYsim isimli karar destek programı geliştirilmiştir. YAYsim, Türkiye’deki her şehrin nüfus bilgilerini içermektedir. Bu sayede kullanıcıların, seçilmiş bir şehirde yaşanabilecek bir salgının sonuçlarını görebilmelerine ve bu sonuçlara göre çalıştıkları disiplinler çerçevesinde karar verebilmelerine olanak sağlamaktadır. Son olarak Gaziantep ilinde yaşanabilecek olası bir H1N1 salgını sırasında oluşabilecek hasta ve ölü oranlarını tahmin etmek ve değerlendirmek için örnek bir çalışma yapılmıştır. 1918 İspanyol Gribi yayılma parametreleri baz alınarak yapılan modellemede, Gaziantep nüfusunun %35.8’inin hastalıktan etkilendiği ve %0.7’sinin hayatını kaybettiği gözlenmiştir.

Keywords

References

  1. Editorial (2018). How to be ready for the next influenza pandemic. Lancet Infect. Dis., 18(7), 697.
  2. Hawkey, S. (2019). Overview of ebola virus disease. WHO, https://www.who.int/health-topics/ebola/#tab=tab_1, (01/01/2020).
  3. Özkaya, H. (2016). Fight against contagious diseases during the period of the republic. Türkiye Aile Hekim. Derg., 20(2), 77–84.
  4. Kermack, W. O. and McKendrick, A. G. (1927). A Contribution to the Mathematical Theory of Epidemics. Proc. R. Soc. A Math. Phys. Eng. Sci., 115(772), 700–721.
  5. Walters, C. E., Meslé, M. M. I. and Hall, I. M. (2018). Modelling the global spread of diseases: A review of current practice and capability. Epidemics, 25, 1–8.
  6. Prieto, D. M., Das, T. K., Savachkin, A. A., Uribe, A., Izurieta, R., and Malavade, S. (2012). A systematic review to identify areas of enhancements of pandemic simulation models for operational use at provincial and local levels,” BMC Public Health, 12(1), 251.
  7. Chao, D.L., Halloran, M.E., Obenchain, V.J. and Longini Jr, I.M., (2010). FluTE, a publicly available stochastic influenza epidemic simulation model. PLoS computational biology, 6(1), 1–8.
  8. Hladish, T., Melamud, E., Barrera, L.A., Galvani, A. and Meyers, L.A., (2012). EpiFire: An open source C++ library and application for contact network epidemiology. BMC bioinformatics, 13(1), 76.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Engineering

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 28, 2020

Submission Date

January 16, 2020

Acceptance Date

April 22, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 7 Number: 1

APA
Demirbilek, M. (2020). YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 7(1), 104-112. https://doi.org/10.35193/bseufbd.675734
AMA
1.Demirbilek M. YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2020;7(1):104-112. doi:10.35193/bseufbd.675734
Chicago
Demirbilek, Mustafa. 2020. “YAYsim: Salgın Modelleme Ve Karar Destek Sistemi”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 7 (1): 104-12. https://doi.org/10.35193/bseufbd.675734.
EndNote
Demirbilek M (June 1, 2020) YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 7 1 104–112.
IEEE
[1]M. Demirbilek, “YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi”, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, vol. 7, no. 1, pp. 104–112, June 2020, doi: 10.35193/bseufbd.675734.
ISNAD
Demirbilek, Mustafa. “YAYsim: Salgın Modelleme Ve Karar Destek Sistemi”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 7/1 (June 1, 2020): 104-112. https://doi.org/10.35193/bseufbd.675734.
JAMA
1.Demirbilek M. YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2020;7:104–112.
MLA
Demirbilek, Mustafa. “YAYsim: Salgın Modelleme Ve Karar Destek Sistemi”. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, vol. 7, no. 1, June 2020, pp. 104-12, doi:10.35193/bseufbd.675734.
Vancouver
1.Mustafa Demirbilek. YAYsim: Salgın Modelleme ve Karar Destek Sistemi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2020 Jun. 1;7(1):104-12. doi:10.35193/bseufbd.675734

Cited By