Research Article

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar)

Number: 9 February 21, 2026
TR EN

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar)

Abstract

28 Mayıs 1918’de Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti ilan edildikten sonra 7 Aralık 1918'de resmi olarak Azerbaycan Parlamentosu kuruldu. Fakat 28 Nisan 1920’de Sovyet Rusyası’nın Kuzey Azerbaycan’ı işgal etmesiyle Azerbaycan Cumhuriyeti aradan kaldırıldı. 30 Ekim 1918’deki Mondros Mütarike’sinden sonra İstanbul'un İngilizler tarafından işgal edildiği ve Sultan'ın da onları engellemede etkisiz kaldığı bilinmektedir. Bu şartlarda Türk devletinin varoluşu söz konusuydu. Ülkeyi kurtarmak için 23 Nisan 1920’de Ankara'da Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde Büyük Millet Meclisi kuruldu. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I.TBMM arasında bir takım ve farklılıklar vardır. Hem Azerbaycan Parlamentosu, hem de I.TBMM çok demokratik nitelikde olması, değişik siyasal düşüncelere sahip mebusların görüşlerini açık ve rahat şekilde savunabilmesi, her iki Parlamentonun temel amacının yasal bir devlet yaratmak olması her ikisinin benzer yönüdür. AHC Parlamentosu kurulurken, hiçbir devletin Azerbaycan’ı resmen tanımaması, I.TBMM kurulurkense, dünya devletlerinin Osmanlı Saltanatı`nı tanıması, TBMM’nin Saltanatı kaldırması, ihtilalci özelliklere sahip oması, I. TBMM’in Anayasayı kabul etmesi, fakat AHC Parlamentosu’nun buna maalesef zamanın kalmaması, Azerbaycan Parlamentosu’nda ülkenin farklı halklarının ve gayri-müslimlerin, I.TBMM’de sadece müslümanlar temsil olunması her ikisinin farklılığıdır.

Keywords

Ethical Statement

Bu araştırmada hayvanlar ve insanlar üzerinde herhangi bir çalışma yapılmadığı için etik kurul onayı alınmamıştır.

References

  1. ARDA-1. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi, F. 895, L. 1, D. 142.
  2. ARDA-2. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi, F. 895, L. 1, D. 249.
  3. Azerbaycan Gazetesi. (1920). 25 Ocak 1920, No. 14-18.
  4. Baş Arşiv İdaresi (1998). Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (1918-1920), Parlamento (Stenografik Raporlar), Cilt I, ss. 15-17.
  5. Gürcistan Merkezi Tarih Arşivi. (1819). F. 1819, L.1, D. 224.
  6. Hacıbeyli, Ü. (1918). Tarihi günümüz. Azerbaycan gazetesi, 7 Aralık 1918, №58.
  7. İnan, A. (1982). Mustafa Kemal Atatürk. Eskişehir-İzmit konuşmaları (1923). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  8. İsmayılov, K. (2018). Azerbaycan Cumhuriyeti Demokratik parlamentarizmi deneyiminden. Azerbaycan gazetesi, 25 Eylül, № 214, ss. 6.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Old Anatolian History

Journal Section

Research Article

Publication Date

February 21, 2026

Submission Date

December 18, 2025

Acceptance Date

February 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 9

APA
Aliyeva, F. (2026). Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar). Black Sea Journal of Public and Social Science, 9, 84-89. https://doi.org/10.52704/bssocialscience.1843986
AMA
1.Aliyeva F. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar). BSJ Pub. Soc. Sci. 2026;(9):84-89. doi:10.52704/bssocialscience.1843986
Chicago
Aliyeva, Farida. 2026. “Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu Ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik Ve Farklılıklar)”. Black Sea Journal of Public and Social Science, nos. 9: 84-89. https://doi.org/10.52704/bssocialscience.1843986.
EndNote
Aliyeva F (February 1, 2026) Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar). Black Sea Journal of Public and Social Science 9 84–89.
IEEE
[1]F. Aliyeva, “Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar)”, BSJ Pub. Soc. Sci., no. 9, pp. 84–89, Feb. 2026, doi: 10.52704/bssocialscience.1843986.
ISNAD
Aliyeva, Farida. “Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu Ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik Ve Farklılıklar)”. Black Sea Journal of Public and Social Science. 9 (February 1, 2026): 84-89. https://doi.org/10.52704/bssocialscience.1843986.
JAMA
1.Aliyeva F. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar). BSJ Pub. Soc. Sci. 2026;:84–89.
MLA
Aliyeva, Farida. “Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu Ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik Ve Farklılıklar)”. Black Sea Journal of Public and Social Science, no. 9, Feb. 2026, pp. 84-89, doi:10.52704/bssocialscience.1843986.
Vancouver
1.Farida Aliyeva. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar). BSJ Pub. Soc. Sci. 2026 Feb. 1;(9):84-9. doi:10.52704/bssocialscience.1843986

                              22964