Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I. Türkiye Büyük Millet Meclisi (benzerlik ve farklılıklar)

Öz

28 Mayıs 1918’de Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti ilan edildikten sonra 7 Aralık 1918'de resmi olarak Azerbaycan Parlamentosu kuruldu. Fakat 28 Nisan 1920’de Sovyet Rusyası’nın Kuzey Azerbaycan’ı işgal etmesiyle Azerbaycan Cumhuriyeti aradan kaldırıldı. 30 Ekim 1918’deki Mondros Mütarike’sinden sonra İstanbul'un İngilizler tarafından işgal edildiği ve Sultan'ın da onları engellemede etkisiz kaldığı bilinmektedir. Bu şartlarda Türk devletinin varoluşu söz konusuydu. Ülkeyi kurtarmak için 23 Nisan 1920’de Ankara'da Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde Büyük Millet Meclisi kuruldu. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamentosu ve I.TBMM arasında bir takım ve farklılıklar vardır. Hem Azerbaycan Parlamentosu, hem de I.TBMM çok demokratik nitelikde olması, değişik siyasal düşüncelere sahip mebusların görüşlerini açık ve rahat şekilde savunabilmesi, her iki Parlamentonun temel amacının yasal bir devlet yaratmak olması her ikisinin benzer yönüdür. AHC Parlamentosu kurulurken, hiçbir devletin Azerbaycan’ı resmen tanımaması, I.TBMM kurulurkense, dünya devletlerinin Osmanlı Saltanatı`nı tanıması, TBMM’nin Saltanatı kaldırması, ihtilalci özelliklere sahip oması, I. TBMM’in Anayasayı kabul etmesi, fakat AHC Parlamentosu’nun buna maalesef zamanın kalmaması, Azerbaycan Parlamentosu’nda ülkenin farklı halklarının ve gayri-müslimlerin, I.TBMM’de sadece müslümanlar temsil olunması her ikisinin farklılığıdır.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan Halk Cumhuriyeti
• Türkiye Cumhuriyeti
• I. TBMM
• Milli Şura
• Azerbaycan Parlamentosu

Parliament of the Azerbaijan Democratic Republic and I. Grand National Assembly of Turkey (similarities and differences)

Öz

After the declaration of the Independent Azerbaijan Republic on May 28, 1918, the Azerbaijani Parliament was officially established on December 7, 1918. However, on April 28, 1920, with the occupation of Northern Azerbaijan by Soviet Russia, the Azerbaijan Republic was abolished. It is known that after the Armistice of Mudros on October 30, 1918, Istanbul was occupied by British occupiers and the Sultan was also influenced by these. The very existence of the Turkish state was at stake. To save the country, the Grand National Assembly was established in Ankara on April 23, 1920, under the leadership of Mustafa Kemal Pasha. There are a number of similarities and differences between the Parliament of the Azerbaijan Democratic Republic and the First Grand National Assembly of Türkiye. Both the Azerbaijani Parliament and the First Grand National Assembly were highly democratic in nature, allowing deputies with different political views to freely and openly express their opinions. The fundamental goal of both parliaments was to establish a legal state, which is a common trait they shared. One of the differences is that when the Azerbaijani Parliament was established, no state had officially recognized Azerbaijan, whereas when the First Grand National Assembly was established, world states still recognized the Ottoman Sultanate. The Grand National Assembly abolished the Sultanate and had revolutionary characteristics. The First Grand National Assembly adopted a constitution, while unfortunately, the Azerbaijani Parliament did not have time for this. Another difference is that in the Azerbaijani Parliament, various ethnic groups and non-Muslims of the country were represented, whereas in the First Grand National Assembly, only Muslims were represented.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijan Democratic Republic
• Republic of Türkiye
• 1st GNAT
• National Council
• Azerbaijan Parliament

Kaynakça

1. ARDA-1. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi, F. 895, L. 1, D. 142.
2. ARDA-2. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi, F. 895, L. 1, D. 249.
3. Azerbaycan Gazetesi. (1920). 25 Ocak 1920, No. 14-18.
4. Baş Arşiv İdaresi (1998). Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (1918-1920), Parlamento (Stenografik Raporlar), Cilt I, ss. 15-17.
5. Gürcistan Merkezi Tarih Arşivi. (1819). F. 1819, L.1, D. 224.
6. Hacıbeyli, Ü. (1918). Tarihi günümüz. Azerbaycan gazetesi, 7 Aralık 1918, №58.
7. İnan, A. (1982). Mustafa Kemal Atatürk. Eskişehir-İzmit konuşmaları (1923). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
8. İsmayılov, K. (2018). Azerbaycan Cumhuriyeti Demokratik parlamentarizmi deneyiminden. Azerbaycan gazetesi, 25 Eylül, № 214, ss. 6.

9. İşıldak, N. (2011), Büyük düşüncelerin adamı Mustafa Kemal'den iz bırakan sözler. Yılmaz Basım Yayın.
10. Karpat, K. (2010). Türk demokrasi tarihi sosyal, kültürel, ekonomik temeller. Timaş Yayınları.
11. Mahmudov, Y. (Baş Ed.) (2004). Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Ansiklopedisi, Cilt I. Lider Yayınevi.
12. Narin, S. (2018). 1921 Anayasası'nın genel özellikleri bağlamında yer yönünden yerinden yönetimler ve siyasal özerkliğin reddi. İzmir Barosu Dergisi, 83(3), 79-109.
13. Nezerli, S. (Yay.Haz.) (2003). Haydar Aliyev Atatürk hakkında. AzAtaM.
14. Özbudun, E. (2008). 1921 Anayasası. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
15. Rüstemov, R., Rehmanzade, Ş., Memmedov, E., & Aliyeva, İ. (2018). Azerbaycan Halk Cumhuriyeti hadimlerinin devletçilik faaliyetinin Tiflis dönemi. Turhan NPB.
16. Tanör, B. (1995). Osmanlı-Türk Anayasal gelişmeleri. Der Yayınları.
17. Üstel, F. (1997). Türk Ocakları, 1912-1931. İletişim Yayınları.
18. Yıldıran, G. (2012). Cumhuriyet döneminde eğitim ve eğitim kurumları. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 29(2), 1-26.