Afet Sonrası Elektronik Haberleşme Sürekliliğinde Yapay Zekâ Destekli Katmanlı Kapasite Planlaması
Abstract
Afet sonrasında haberleşme altyapısının çökmesi yalnızca teknik bir arıza üretmez; sağlık, lojistik, arama-kurtarma ve kamu koordinasyonunun aynı anda zayıflamasına yol açar. Bu çalışma, ilk 24 saatte elektronik haberleşme sürekliliğinin nasıl yeniden kurulacağına odaklanan yapay zekâ destekli katmanlı bir kapasite planlama modeli önermektedir. Model, mobil baz istasyonları, taşınabilir uydu düğümleri ve İHA rölelerini tek bir karar mimarisinde bir araya getirmektedir. Yöntem kısmında, literatürde tanımlanan dayanıklılık ilkeleri ile endüstri mühendisliğinin kapasite planlama, çok ölçütlü önceliklendirme ve kısıt altında kaynak tahsisi araçları birleştirilmiştir. Sayısal deney, talep artışı, kritik hizmet yoğunluğu, erişilebilirlik ve siber risk göstergeleriyle tanımlanan 12 bölgeli sentetik bir karar ortamında yürütülmüştür. Yoğun kentsel deprem, bölgesel enerji ve erişim kesintisi ile birleşik siber-fiziksel kriz olmak üzere üç senaryo incelenmiştir. Bulgular, katmanlı stratejinin ortalama 24 saatlik ağırlıklı kapsama oranını yüzde 76,6 düzeyine çıkararak tek katmanlı çözüme göre 3,2 puan, tepkisel yaklaşıma göre 14,2 puan üstünlük sağladığını göstermektedir. İlk 90 dakikada katmanlı yapı yüzde 49,0 kapsama ulaşırken diğer iki yaklaşım yüzde 25,2 düzeyinde kalmaktadır. Performans artışı sınırlı bir maliyet artışıyla elde edilse de siber risk yüzeyinin genişlediği görülmektedir. Çalışma, afet haberleşmesinde yalnızca yeni teknoloji eklemenin değil, doğru kaynak portföyünü doğru anda devreye almanın belirleyici olduğunu ortaya koymakta; ön-konumlandırma, sıfır güven mimarisi ve dijital ikiz tabanlı tatbikatlar için uygulanabilir bir karar çerçevesi sunmaktadır.
Keywords
- afet haberleşmesi
- yapay zekâ destekli karar verme
- kapasite planlama
- endüstri mühendisliği
- İHA röle ağları
Ethical Statement
Thanks
References
- Altay, N., & Green, W. G. (2006). OR/MS research in disaster operations management. European Journal of Operational Research, 175(1), 475-493. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2005.05.016
- Berioli, M., Caus, M., Corazza, G. E., de Sanctis, M., Ferrante, A., Gaudenzi, R., Salvadori, C., Vanelli-Coralli, A., & Wietfeld, C. (2011). WISECOM: A rapidly deployable satellite backhauling system for emergency situations. International Journal of Satellite Communications and Networking, 29(5), 419-440. https://doi.org/10.1002/sat.982
- Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. (2023). Zero Trust Maturity Model: Version 2.0. https://www.cisa.gov/resources-tools/resources/zero-trust-maturity-model
- Dcruz, J. G., Zolotas, A., Greenwood, N. R., & Arana-Catania, M. (2025). Structured AI decision-making in disaster management. Scientific Reports, 15, 32093. https://doi.org/10.1038/s41598-025-15317-w
- Galindo, G., & Batta, R. (2013). Review of recent developments in OR/MS research in disaster operations management. European Journal of Operational Research, 230(2), 201-211. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2013.01.039
- ITU Telecommunication Standardization Sector. (2016). Recommendation ITU-T L.392: Disaster management for improving network resilience and recovery with movable and deployable information and communication technology (ICT) resource units. https://www.itu.int/rec/T-REC-L.392/en, 17.02.2026
- Lagap, U., & Ghaffarian, S. (2024). Digital post-disaster risk management twinning: A review and improved conceptual framework. International Journal of Disaster Risk Reduction, 110, 104629. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.104629
- National Institute of Standards and Technology. (2025). Implementing a zero trust architecture (NIST Special Publication 1800-35). https://doi.org/10.6028/NIST.SP.1800-35
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Deep Learning, Data Communications
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
June 30, 2026
Submission Date
April 7, 2026
Acceptance Date
May 4, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 4 Number: 1