Bingöl Hâlidî Geleneğinin Medrese Boyutu

Öz

Bingöl ve çevresinde Hâlidî gelenek, Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin halifelerinden Şeyh Ali Sebti’nin Çapakçur bölgesine gelmesi ile başlamıştır. Şeyh Ali Sebti, Çapakçur bölgesine geldikten sonra, Bingöl ve çevresinde bulunan Melekan, Çan, Halifan gibi belli başlı medreseler ve bu medreselerde ilmî tedrisat faaliyetinde bulunan aileler, zamanla Hâlidî-Nakşî geleneğe geçtiler. Hâlidî-Nakşî gelenekte medrese eğitimi ile tasavvuf ve tarikat eğitimi birlikte ele alındığından, Bingöl medreseleri süreç içerisinde aynı zamanda tekke görevini de yerine getirmeye başlamışlar. Şeyh Ali Sebti ile başlayan bu süreçte, Çapakçur bölgesi adeta bir ilim merkezi haline gelmiş, dışarıdan birçok kişi ilim amacıyla buralara gelmiş ve bu ilim havzasından istifade etmiştir. Medreseler, bir taraftan talebelere, Fıkıh, Hadis, Tefsir, Kelam, Ferâiz gibi İslâmi ilimleri okuturken, diğer taraftan toplumun hem dinî, hem de sosyo-kültürel hayatı üzerinde etkili olmuşlardır. Bu medreselerde yetişen din adamları, İslam dininin inanç, ibadet, ahlak ve muamelatla ilgili prensipleri hususunda toplumu bilgilendirmiş, özellikle hukuk alanında ortaya çıkan birçok problemin çözümünde, sorunun dini esaslar çerçevesinde halledilmesi noktasında yardımcı olmuşlardır.

Anahtar Kelimeler

• Bingöl,Tarikat,Hâlidîlik,Medrese,Şeyh Ali Sebti

Madrasa Dimension of Khalidî Tradition in Bingol

Öz

Abstrac

Khâlidî tradition in Bingol and its surroundings began with the arrival of Sheikh Ali Sebti, one of the caliphs of Mawlana Khâlid al-Baghdadî, to Çapakçur region. After his arrival in Çapakçur region, prominent madrasas such as Melekan, Çan and Halifan, and families engaging in scientific education activities in these madrasas in Bingöl and its surroundings adopted Khâlidî-Naqshbandî tradition over time. As madrasa education was provided along with mysticism and religious order education in Khâlidî-Naqshbandî tradition, madrasas in Bingöl also began to serve as dervish lodges at the same time. In this period starting with Sheikh Ali Sebti, Çapakçur region became almost a scientific centre while many people from other areas came to the region to learn science and benefited from this knowledge reservoir. Madrasas taught students Islamic sciences such as Fiqh, Hadith, Tafsīr, Kalam and Ferâiz on the one hand, and influenced both religious and socio-cultural life in the society on the other hand. Religious scholars trained in these madrasas enlightened the society on the principles of Islamic faith, worshipping, morals and procedures, and helped to solve many problems in the framework of religious principles, particularly in the resolution of problems arising in the field of law. 

Anahtar Kelimeler

• Bingöl,Religious order,Khâlidiyya,Madrasa,Sheikh Ali Sebti

Kaynakça

1. Akdeniz, Hüseyin Abdullah. Melekan Şeyhleri. Malatya: İtaki Kitabevleri, 2009.
2. Arpa, Abdulmuttalip. “Bingöl’de Medreseler ve Müderrisler,” Bingöl Araştırmaları Dergisi 1, sy: 1 (Bingöl 2014): 29-42.
3. Ayiş, Mehmet Şirin. “Bingöl ve Çevresinde Hâlidîlik,” Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Hâlidîliğin Bingöl Çevresi Üzerindeki Etkisi Sempozyumu, Yayınlanmamış Sempozyum Bildirisi (Bingöl 2017).
4. Beki, Abdulaziz. “Klasik Medrese Geleneğinin Bingöl’ün Sosyo-Kültürel Yapısına Katkısı.” II. Bingöl Sempozyumu, Bingöl Belediyesi Kültür Yayınları, (Bingöl 2014): 673-710.
5. Çetkin, Muhammed. “Medreselerde ve İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Kullanılan Ders Kitapları,” Medrese ve İlahiyat Kavşağında İslamî İlimler Uluslararası Sempozyumu, Editör: İsmail Narin, Bingöl Üniversitesi Yayınları, (Bingöl 2013): 373-398.
6. Çetkin, Muhammed.. “Hâlidî Medreselerinde Arapça’ya Verilen Önem ve Okutulan Ders Kitapları: Şeyh Ahmed Medresesi Örneği,” Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî ve Hâlidîliğin Bingöl Çevresi Üzerindeki Etkisi Sempozyum, Bingöl: 2017.
7. el-Çanî, Sebahattin. Ulemauna mine’l-müderrisine fi’l-karni’l-işrîne. İstanbul: Daru’r-Ravda, 2016.
8. Hazer, Dursun. “Osmanlı Medreselerinde Arapça Öğretimi ve Okutulan Ders Kitapları,” Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, (2002): 274-293.

9. Kara, Mustafa. Metinlerle Osmanlılarda Tasavvuf ve Tarikatlar. İstanbul: Sır Yayınları, 2004.
10. Kavak, Abdulcebbar. Mevlânâ Hâlid-i Nakşibendî ve Hâlidîlik. İstanbul: Nizamiye Akademi Yayınları, 2016.
11. Kavak, Abdulcebbar. “Hâlidîyye Medreselerinin Anadolu’daki İlmî ve Kültürel Hayata Katkıları,” Medrese ve İlahiyat Kavşağında İslamî İlimler Uluslararası Sempozyum 1, Editör: İsmail Narin, Bingöl Üniversitesi Yayınları, (Bingöl 2013): 267-287.
12. Kavak, Abdulcebbar. Korkutata, Diyadin. Tasavvufun İçinden Gelen Yol (Şeyh Ahmed Efendi Ailesi). Bingöl: 2016.
13. Narin, İsmail. “Bingöl Medreselerinde Fıkıh Eğitimi,” Bingöl Araştırmaları Dergisi 1, sy: 1, (Bingöl 2014): 9-28.
14. Narin, İsmail. “Fıkha Adanmış Bir Ömür: Abdulaziz Beki, Hayatı, Eserleri ve Fıkhî Görüşleri,” Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4, sy: 12, (Bingöl 2016): 173-192.
15. Suzan, Yahya. “Medreselerde Arapça Öğretimi,” Medrese ve İlahiyat Kavşağında İslamî İlimler Uluslararası Sempozyumu, Editör: İsmail Narin, Bingöl Üniversitesi Yayınları, (Bingöl 2013): 599-614.
16. Süt, Abdulnasır. “Bingöl’deki Sosyal ve Siyasal Yaşamın Dini ve Ahlaki Açıdan Değerlendirilmesi,” Bingöl Araştırmaları Dergisi 1, sy: 1, (Bingöl 2014): 73-87.