Görsel Sanatlar Alanında Yapay Zekâ Uygulamalarına Yönelik Mezun ve Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi

Bu araştırmanın amacı, görsel sanatlar alanında görev yapan öğretmenler ve mezunların yapay zekâ uygulamalarına yönelik etik algılarını incelemek ve bu teknolojilerin sanat eğitimi süreçlerine yansımalarını pedagojik bir çerçevede değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden biri olan fenomenoloji yaklaşımıyla yürütülmüş; çalışma grubunu Türkiye’nin farklı şehirlerinde görev yapan görsel sanatlar öğretmenleri ile güzel sanatlar fakültesi mezunu sanatçılardan oluşan toplam 20 katılımcı oluşturmuştur. Veriler, yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, katılımcıların büyük çoğunluğunun yapay zekâyı sanatsal üretimde bağımsız bir yaratıcıdan ziyade, öğretim ve üretim süreçlerini destekleyen bir araç olarak konumlandırdığını göstermektedir. Yapay zekâ destekli uygulamaların ders içeriğini zenginleştirdiği, görsel çeşitlilik sağladığı ve öğretim süreçlerini kolaylaştırdığı ifade edilirken; aşırı ve denetimsiz kullanımın öğrencilerde düşünsel tembelliğe, özgünlük kaygısının zayıflamasına ve üretim sürecinin yüzeyselleşmesine yol açabileceği yönünde etik ve pedagojik riskler de vurgulanmıştır. Araştırma ayrıca, yapay zekâ kullanımının öğretmenlerin mesleki rollerini dönüştürdüğünü; öğretmenlerin rehberlik, denetim ve etik sorumluluklarının daha belirgin hâle geldiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, yapay zekânın görsel sanatlar eğitiminde merkezî bir unsur olarak değil, pedagojik hedefler ve etik sınırlar doğrultusunda yapılandırılmış tamamlayıcı bir araç olarak ele alınması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu doğrultuda, öğretmen rehberliğini esas alan dengeli ve bilinçli kullanım yaklaşımlarının geliştirilmesi önerilmektedir.

The aim of this study is to examine the ethical perceptions of teachers and graduates working in the field of visual arts regarding generative artificial intelligence applications and to evaluate the reflections of these technologies on art education processes within a pedagogical framework. The study was conducted using the phenomenology approach, one of the qualitative research designs; the study group consisted of a total of 20 participants, including visual arts teachers working in different cities of Türkiye and artists who are graduates of faculties of fine arts. Data were collected through semi-structured individual interviews and analyzed using the thematic analysis method. The findings indicate that the vast majority of participants position artificial intelligence not as an independent creator in artistic production, but rather as a tool that supports teaching and production processes. While it was stated that AI-supported applications enrich course content, provide visual diversity, and facilitate teaching processes, ethical and pedagogical risks were also emphasized, such as the potential for excessive and uncontrolled use to lead to intellectual passivity among students, a weakening of concerns for originality, and the superficialization of the production process. The study also reveals that the use of artificial intelligence transforms teachers’ professional roles, making their guidance, supervision, and ethical responsibilities more pronounced. As a result, it is concluded that artificial intelligence should be addressed not as a central element in visual arts education, but as a complementary tool structured in line with pedagogical objectives and ethical boundaries. In this respect, the development of balanced and conscious usage approaches that prioritize teacher guidance is recommended.