Review Article

SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Number: 30 October 29, 2025
EN TR

SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Abstract

Bu çalışmanın amacı Siber İzleyici Rolleri (SİRÖ) ve Siber Ciddiyet Ölçeği'nin (SCÖ) geçerlik ve güvenirliğini incelemektir. Araştırma 2024 yılında Erzurum ilindeki liselerde yürütülmüştür. Çalışmaya dahil olacak okullar random yöntemiyle belirlenmiştir. Açımlayıcı faktör analizleri işlemleri 742 (439 Kız, 303 Erkek), doğrulayıcı faktör analizi (DFA) işlemleri için de 374 kişilik (234 Kız, 140 Erkek) bir örneklem grubu kullanılmıştır. Ölçeklerin psikometrik özellikleri, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), iç tutarlılık katsayısı ve madde ayırt ediciliği yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. AFA sonucunda SİRÖ’nün toplam varyansın %71,63’ünü açıklayan 14 madde ve 4 alt boyuttan (siber mağduru destekleme, siber zorbalığı destekleme, dışarıda kalma-tepkisizlik-, siber zorbalığa karşı çıkma) oluştuğu belirlenmiştir. SCÖ ise toplam varyansın %48,96’sını açıklayan 8 madde ve tek bir faktörden meydana gelmektedir. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda SİRÖ’nün dört faktörlü ve SCÖ’nün tek faktörlü yapısına ilişkin geçerliğini sınamak için DFA yapılmıştır. Sonuçlar SİRÖ’nün dört ve SCÖ’nün tek faktörlü yapısının doğrulandığını göstermiştir. SİRÖ’nün siber mağduru destekleme, siber zorbayı destekleme, dışarıda kalma-tepkisizlik-, siber zorbalığa karşı çıkma Cronbach alfa iç tutarlık katsayıları sırasıyla .81, .86, .80 ve .87 olarak bulunmuştur. SCÖ’nün Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı .73 olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar SİRÖ ve SCÖ’nün siber izleyicilerde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Tubitak

Ethical Statement

Araştırma TUBİTAK 1001 124K512 nolu “Siber İzleyici Rolleri Farkındalık Modelinin Geliştirilmesi: Ergenlerin Siber Zorbalık Karşısında Güçlendirilmesi” projesinin bir bölümünü içermektedir. Etik kurul raporu projenin geneli için alınmıştır. desteklenmektedir

References

  1. Akca, E.B., & Sayımer, İ. (2017). Siber zorbalık kavramı, türleri ve ilişkili olduğu faktörler: Mevcut araştırmalar üzerinden bir değerlendirme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 8(30), 7-19. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2017.5.001.x
  2. Bastiaensens, S., Vandebosch, H., Poels, K., Van Cleemput, K., DeSmet, A., & De Bourdeaudhuij, I. (2014). Cyberbullying on social network sites. An experimental study into bystanders’ behavioural intentions to help the victim or reinforce the bully. Computers in Human Behavior, 31, 259-271. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.10.036
  3. Bauman, S., & Newman, M. L. (2013). Testing assumptions about cyberbullying: Perceived distress associated with acts of conventional and cyber bullying, Psychology of Violence, 3, 27-38. https://doi.org/10.1037/a0029867
  4. Beavon, E., Jenkins, L., Bradley, M., & Verma, K. (2024). Understanding adolescents’ bystander intervention in cyberbullying. Contemporary School Psychology, 28(2), 270-281. https://doi.org/10.1007/s40688-022-00437-1 Betancourt, J. A., Cerón, C. A., & Ramírez Marroquín, A. (2013). Matoneo virtual en lasredes sociales de amistad en internet. Revista Magistro, 7, 151-178.
  5. Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. (22. bs).Pegem Akademi.
  6. Camacho, S., Hassanein, K., & Head, M. (2018). Cyberbullying impacts on victims’ satisfaction with information and communication technologies: The role of perceived cyberbullying severity. Information & Management, 55(4), 494-507. https://doi.org/10.1016/j.im.2017.11.004
  7. Chalmers, R. P. (2012). A multidimensional item response theory package for the R environment. Journal of Statistical Software, 48, 1-29. https://doi.org/10.18637/jss.v048.i06
  8. Chen, L. M., & Cheng, Y. Y. (2017). Perceived severity of cyberbullying behaviour: Differences between genders, grades and participant roles, Educational Psychology, 37(5), 599-610. https://doi.org/10.1080/01443410.2016.1202898

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Psychological Foundations of Education

Journal Section

Review Article

Early Pub Date

October 26, 2025

Publication Date

October 29, 2025

Submission Date

May 15, 2025

Acceptance Date

September 9, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 30

APA
Peker, A., Cengiz, S., & Yazıcı, Z. (2025). SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 260-279. https://doi.org/10.29029/busbed.1700442
AMA
1.Peker A, Cengiz S, Yazıcı Z. SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;(30):260-279. doi:10.29029/busbed.1700442
Chicago
Peker, Adem, Serkan Cengiz, and Zeynep Yazıcı. 2025. “SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 30: 260-79. https://doi.org/10.29029/busbed.1700442.
EndNote
Peker A, Cengiz S, Yazıcı Z (October 1, 2025) SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30 260–279.
IEEE
[1]A. Peker, S. Cengiz, and Z. Yazıcı, “SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 30, pp. 260–279, Oct. 2025, doi: 10.29029/busbed.1700442.
ISNAD
Peker, Adem - Cengiz, Serkan - Yazıcı, Zeynep. “SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 30 (October 1, 2025): 260-279. https://doi.org/10.29029/busbed.1700442.
JAMA
1.Peker A, Cengiz S, Yazıcı Z. SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;:260–279.
MLA
Peker, Adem, et al. “SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 30, Oct. 2025, pp. 260-79, doi:10.29029/busbed.1700442.
Vancouver
1.Adem Peker, Serkan Cengiz, Zeynep Yazıcı. SİBER İZLEYİCİ ROLLERİ VE SİBER CİDDİYET ÖLÇEĞİNİN GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025 Oct. 1;(30):260-79. doi:10.29029/busbed.1700442