Research Article

KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR

Number: 30 October 29, 2025
TR EN

KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR

Abstract

Bu çalışma, Kahramanmaraş ilinin Türkoğlu ilçesinde yaşayan etnik grupları tarihî bağlarıyla incelemekte ve yöre ağzında bugün yaşayan söz varlığını sistemli biçimde tespit ederek Derleme Sözlüğü’ne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. 2008-2010 ve 2021-2024 yılları arasında gerçekleştirilen saha araştırmalarında, ilçeye bağlı 36 mahalleden alınan 53 ses kaydı incelenmiştir. Derleme çalışmaları; yaşlı, çoğunluğu okuma yazma bilmeyen ve yöreden dışarı çıkmamış konuşurlardan alınan ses kayıtlarıyla yürütülmüş; böylece ağız özelliklerinin özgün biçimleri korunmuştur. Toplanan sözcükler beş başlık altında sınıflandırılmıştır. Derleme Sözlüğü’nde yer almayan, anlamı farklı olan, sesletimi değişik biçimlerde görülen, Maraş/Mr. adına kaydedilmediği hâlde Türkoğlu’nda kullanılan ve sözlüklerde yer almayan deyim ve kalıpları kapsayan çalışmada her sözcük, yöredeki bağlamı içinde tanık cümle ile sunulmuş; kullanıldığı mahallelerle belirtilmiştir. Derleme Sözlüğü’ndeki madde başlarına atıfta bulunulmuştur. Çalışmada Türkoğlu ağzında bulunup Derleme Sözlüğü’nde bulunmayan 54 isim, 23 fiil, 4 sıfat, 19 zarf, 1 zamir, 2 ünlem = 103 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunup Türkoğlu ağzında anlamı farklı 65 isim, 12 fiil, 24 sıfat, 5 zarf, 1 ünlem=175 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunan ama Türkoğlu ağzında farklı sesletilen 27 isim, 4 fiil, 4 sıfat, 3 zarf, 2 zamir, 1 edat, 2 ünlem=43 sözcük; Derleme Sözlüğü’nde bulunan ama Maraş/Mr. adına kaydedilmeyen 33 isim, 8 fiil, 6 sıfat, 4 zarf, 1 zamir, 1 ünlem =53 sözcük ile Derleme Sözlüğü ile Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nde bulunmayan ama Türkoğlu ağzında yer alan 31 deyim tespit edilmiştir. Çalışma, yalnızca sözlük bilimi açısından değil ağız araştırmaları, halk bilimi, tarih ve etnoloji açısından da önemli veriler sunmakta; aynı zamanda güncel Derleme Sözlüğü’nün zenginleştirilmesine katkı sağlamaktadır. Elde edilen verilerin Türk Dil Kurumunun dijital sözlük çalışmalarında değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

Keywords

References

  1. Acar, K. (2013). Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü’ne Kandıra ağzından katkılar. Journal of Turkish Studies, 8(9), 375-375. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.4857
  2. Akman, H. (2024). Van ağzından Derleme Sözlüğü’ne katkılar. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 12(24), 82-107. https://doi.org/10.55483/cekmece.1523257
  3. Aksoy, Ö. A., Vardarlı, E., Ülkütaşır, Ş., Ünver, A., Cankoçak, G. A., Sarıbaş, O., & Dilçin, C. (Ed.). (2019). Türkiye halk ağzından Derleme Sözlüğü: C. I-VI. Türk Dil Kurumu.
  4. Arslan, B. (2013). Çatpınar (Doğanşar/Sivas) ağzından Derleme Sözlüğü’ne katkılar. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 8, Article 8.
  5. Arslan, D. (2018). Eğirdir và yöresi ağızlarından Derleme Sözlüğüne katkılar. International Language, Literature and Folklore Researchers Journal, 1(15), 358-363. https://doi.org/10.12992/TURUK609
  6. Asıl, E. (2021). Elbistan/Alembey ve Ekinözü/Alişar köyleri ağızlarından Derleme Sözlüğüne katkılar. Asya Studies, 5(17), Article 17. https://doi.org/10.31455/asya.882766
  7. Aslan, B. O., & Özbek, E. E. (2018). Demirci halı dokumacılığında kullanılan terimler ve Derleme Sözlüğü’ndeki yeri. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 39, Article 39. https://doi.org/10.21497/sefad.443345
  8. Ataizi, D. E., & Sözer, B. (2018). Kadınhanı ağzından Derleme Sözlüğü’ne katkılar. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(1), Article 1. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.411526

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

New Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye)

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

October 26, 2025

Publication Date

October 29, 2025

Submission Date

August 12, 2025

Acceptance Date

October 18, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 30

APA
Kirik, E. (2025). KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 18-49. https://doi.org/10.29029/busbed.1763027
AMA
1.Kirik E. KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;(30):18-49. doi:10.29029/busbed.1763027
Chicago
Kirik, Esra. 2025. “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU/AĞZINDAN/DERLEME/SÖZLÜĞÜ’NE/KATKILAR”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 30: 18-49. https://doi.org/10.29029/busbed.1763027.
EndNote
Kirik E (October 1, 2025) KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30 18–49.
IEEE
[1]E. Kirik, “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 30, pp. 18–49, Oct. 2025, doi: 10.29029/busbed.1763027.
ISNAD
Kirik, Esra. “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU/AĞZINDAN/DERLEME/SÖZLÜĞÜ’NE/KATKILAR”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 30 (October 1, 2025): 18-49. https://doi.org/10.29029/busbed.1763027.
JAMA
1.Kirik E. KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025;:18–49.
MLA
Kirik, Esra. “KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU/AĞZINDAN/DERLEME/SÖZLÜĞÜ’NE/KATKILAR”. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 30, Oct. 2025, pp. 18-49, doi:10.29029/busbed.1763027.
Vancouver
1.Esra Kirik. KAHRAMANMARAŞ/TÜRKOĞLU AĞZINDAN DERLEME SÖZLÜĞÜ’NE KATKILAR. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2025 Oct. 1;(30):18-49. doi:10.29029/busbed.1763027